MADDE 1
– (Değişik:RG-25/11/2008-27065)
(1) Bu
Yönetmeliğin amacı; genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak
kurulmuş olan döner sermayeli işletmelerin iş ve işlemleri ile bütçelerinin
hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması, muhasebesi, kontrol ve denetimi
ile muhasebe yetkililerinin niteliklerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
MADDE 2
- (1) Bu Yönetmelik, 10/12/2003
tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun geçici 11 inci
maddesi ile 13/12/1983 tarihli ve 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesi hükümlerine
dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 3
- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a)
Bakanlık: Maliye Bakanlığını,
b) Döner
Sermaye: Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve
sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına
göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerin
sürdürülebilmesi için, kamu idaresine bağlı olarak kurulmuş işletmelere tahsis
edilen sermayeyi,
c) Faaliyet
Dönemi: Bakanlıkça aksi kararlaştırılmadıkça malî yılı,
ç) Gelir:
Öz kaynakta artışa neden olan her türlü işlemi,
d) Gider:
Öz kaynakta azalışa neden olan her türlü işlemi,
e) Harcama
Birimi: Bütçe ile ödenek verilen her bir işletmeyi,
f) Harcama Yetkilisi: Bütçe ile ödenek tahsis edilen
her bir işletmenin en üst yöneticisini veya anılan görevi yürütmekle
görevlendirilen kişiyi,
g) Hesap
Dönemi: Bakanlıkça aksi kararlaştırılmadıkça malî yılı,
ğ) İlgili
İdare: Döner sermayeli işletmelerin bağlı oldukları, genel yönetim kapsamındaki
kamu idarelerini,
h) İşletme:
(b) bendi uyarınca verilen sermayenin tahsis amacını gerçekleştirmek üzere
kurulan döner sermaye işletmelerini,
ı) Kanun:
10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununu,
i) Malî
Yıl: Takvim yılını,
j) Maliyet
Bedeli: Bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması için
yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamını,
k) Maliyet
Dönemi: İşletmelerin hesap dönemini geçmemek üzere kabul edecekleri maliyet
çıkarma dönemlerini,
l) Muhasebe
Birimi: Gelir ve alacakların tahsili, giderlerin ve borçların hak sahiplerine
ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması,
saklanması, ilgililere verilmesi,
gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve
raporlanması işlemlerini yürüten birimi,
m) Muhasebe
Yetkilisi: Muhasebe hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe biriminin
yönetiminden sorumlu, usulüne göre atanmış yöneticiyi,
n) Muhasebe
Yetkilisi Mutemedi: Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade
edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye
yetkili ve bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı
sorumlu olan görevlileri,
o) Muhasebe
Yetkilisi Yardımcısı: Muhasebe yetkililerinin yardımcılarını,
ö) Ön Malî
Kontrol: İşletmelerin gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerine ilişkin malî
karar ve işlemlerinin; işletme bütçesine, kullanılabilir ödenek tutarına ve
mevzuat hükümlerine uygunluğu ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir
şekilde kullanılması yönlerinden yapılan kontrolünü,
p) Ön
Ödeme: İlgili mevzuatında öngörülen hâllerde kesin ödeme öncesi avans verilmesi
veya kredi açılması şeklinde yapılan ödemeyi,
r) Öz Kaynak: İşletmelerin varlıkları
ile yabancı kaynakları arasındaki farkı,
s) Rayiç Değer: Varlık veya kaynakların değerleme
günündeki normal alım satım değerini,
ş) Üst Yönetici: 5018 sayılı Kamu Malî
Yönetimi ve Kontrol Kanununun 11 inci maddesinde tanımlanan üst yöneticiyi,
ifade eder.
MADDE 4
- (1) Bütçe; işletmelerin belirli bir
dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin
hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belgedir.
(2) İşletme
bütçeleri; metin kısmı ile ekli cetvellerden oluşur.
(3)
Bütçeler, yılı içinde yapılacak giderler ile gelirlerden oluşur.
(4)
Bütçenin hazırlanması ve uygulanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur:
a)
Bütçeyle verilen harcama yetkisi, mevzuatla düzenlenen görev ve hizmetlerin
yerine getirilmesi amacıyla kullanılır.
b)
Bütçeler, izleyen iki yılın bütçe tahminleriyle birlikte hazırlanır ve
değerlendirilir.
c) Bütçe,
malî işlemlerin kapsamlı ve saydam bir şekilde görünmesini sağlar.
ç) Tüm
gelir ve giderler gayri safi olarak bütçelerde gösterilir.
d) Belirli
gelirlerin belirli giderlere tahsis edilmemesi esastır.
e)
Bütçelerde giderlerin gelirleri aşmaması esastır.
f) Bütçeler, ait olduğu yıl başlamadan önce yetkili
merci tarafından onaylanmadıkça uygulanamaz.
g) Bütçe
gelir ve gider tahminleri ile uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık,
doğruluk ve malî saydamlık esas alınır.
ğ)
İşletmelerin tüm gelir ve giderleri bütçelerinde gösterilir.
h) İşletme
hizmetleri, bütçelere konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke
ve amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir.
MADDE 5
- (1) Onaylanarak kesinleşen
bütçeler, en geç Aralık ayının sonuna kadar uygulanmak üzere işletmelere
gönderilir. Bütçelerin bir örneği de muhasebe yetkilisine verilir.
MADDE 6
- (1) Bütçede öngörülen ödeneklerin
yetersiz kalması veya iş programında öngörülmeyen işlerin yapılmasının
gerektiği hâllerde, süre şartları hariç olmak üzere ek bütçe yapılabilir. Ek
bütçe taleplerinde kaynağın gösterilmesi zorunludur.
MADDE 7
- (1) İşletmelerin bütçe uygulama
sonuçları, işletme tarafından hazırlanan kesin hesap cetvellerinde gösterilir.
(2) Kesin
hesap cetvelleri, muhasebe kayıtları dikkate alınarak hazırlanır. İşletme
tarafından hazırlanan cetveller, bir yıllık uygulama sonuçlarını gösterir.
(3) Kesin
hesap cetvellerinin onaylanması, bütçenin onaylanmasındaki usule göre yapılır.
MADDE 8
- (1) İşletme gelirlerinin
tahakkuku ve takibi gelir gerçekleştirme görevlilerince, tahsil işlemleri ise
muhasebe birimlerince yürütülür.
(2)
Alacakların takibinden vazgeçilmesinde, işletmelerin kendi özel mevzuatlarında
hüküm bulunmayan hâllerde, Kanunun 79 uncu maddesi hükmüne göre işlem yapılır.
MADDE 9
- (1) İşletme bütçelerinden
harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle
mümkündür. Harcama talimatlarında; hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve
tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile
gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
(2) Harcama
yetkilileri harcama yetkisini; yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise
hiyerarşik olarak bir alt kademedeki yöneticilere, kısmen veya tamamen
devredebilirler.
(3) Harcama
yetkisi aşağıdaki şartlara uygun olarak devredilir:
a) Yetki
devri yazılı olmak zorundadır.
b)
Devredilen yetkinin sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır.
c) Muhasebe
yetkilisine yazılı olarak bildirilmelidir.
(4) Harcama
yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve
yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik
ve verimli kullanılmasından ve ilgili mevzuata göre yapmaları gereken diğer
işlemlerden sorumludur.
(5)
Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, komisyon ve benzeri kurul
veya komisyon kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan
sorumluluk kurul veya komisyona ait olur.
(6) Harcama
yetkilisinin kanunî izin, hastalık, geçici görev, disiplin cezası uygulaması,
görevden uzaklaştırma ve benzeri nedenlerle geçici olarak görevinden ayrılması
hâlinde, ilgili harcama biriminin harcama yetkilisi, anılan görevi yürütmekle
görevlendirilen kişidir.
MADDE 10
- (1) Gider gerçekleştirme
görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin
alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve
ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(2) Harcama
yetkilisi, kendisine en yakın üst kademe yöneticilerinden birisini veya
birkaçını ödeme emri belgesini düzenlemek üzere görevlendirir. Görevlendirilen
kişiler de gerçekleştirme görevlisi olup, harcama birimindeki ön malî kontrol
görevini yaparlar.
(3) Gelir
gerçekleştirme görevlileri; işletme gelirlerinin tahakkuk ve takip işlemlerini
yürütürler.
(4) Gider
ve gelir gerçekleştirme görevlileri, kendilerine verilen görevlerin mevzuatına
ve usulüne uygun olarak yürütülmesinden, düzenledikleri belgelerin
doğruluğundan ve diğer gerçekleştirme görevlileri tarafından düzenlenen
belgeler üzerinde yapmaları gereken kontrollerden sorumludurlar.
MADDE 11
- (1) İşletmelerde kontrol ve
denetimin amacı;
a) Gelir,
gider, varlık ve yükümlülüklerin, etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde
yönetilmesini,
b) İlgili
mevzuata uygun olarak faaliyet gösterilmesini,
c) Her
türlü malî karar ve işlemlerde usulsüzlük ve yolsuzluğun önlenmesini,
ç)
Varlıkların kötüye kullanılması ve israfını önlemek ve kayıplara karşı
korunmasını,
d) Karar
oluşturmak ve izlemek için düzenli, zamanında ve güvenilir rapor ve bilgi
edinilmesini,
MADDE 12
- (1) Ön malî kontrol, harcama
birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılan kontrolleri
kapsar. Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde,
harcama birimleri tarafından yerine getirilir.
(2) Ön malî
kontrol süreci, malî karar ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi,
iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi ve belgelendirilmesinden oluşur.
(3) Gelir,
gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama
birimleri tarafından işletmenin bütçesi, kullanılabilir ödenek tutarı ve
mevzuat hükümlerine uygunluğu yönlerinden kontrol edilir.
(4) Harcama
yetkilileri; yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın üst kademe
yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda gerçekleştirme görevlisini
ödeme emri belgesi düzenlemekle görevlendirir. Ödeme emri belgesini
düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve
eki belgeler üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri
tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine “Kontrol edilmiş
ve uygun görülmüştür.” şerhi düşülerek imzalanır.
(5) Malî
karar ve işlemlerin ön malî kontrole tabi tutulmuş olması, harcama yetkilileri
ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
(6) Malî
karar ve işlemin uygun görülmemesi hâlinde ise nedenleri açıkça belirtilen bir
görüş yazısı yazılarak kontrole tabi karar ve işlem belgeleri eklenmek
suretiyle ilgili birimine gönderilir. Mevzuatına uygun olarak giderilebilecek
nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve işlemlerde, bu eksiklikler ve
nasıl düzeltilebileceği hususları belirtilmek ve bunların düzeltilmesi kaydıyla
işlemin uygun görüldüğü şeklinde yazılı görüş düzenlenebilir.
MADDE 13
- (1) İşletmeler, ilgili idarenin
denetim elemanları, Bakanlık ve Sayıştay tarafından denetlenir.
(2)
İşletmeler, ilgili idarelerin iç denetim kapsamında sayılırlar. Kanunun iç
denetime ilişkin hükümleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde ilgili idarelerin iç
denetçileri tarafından iç denetime tabi tutulurlar.
MADDE 14
- (1) Muhasebe yetkilisinin
görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
a)
Gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla
tahsil edilenleri ilgililerine iade etmek.
b)
Giderleri ve borçları hak sahiplerine ödemek.
c) Para ve
parayla ifade edilebilen değerler ile emanetleri almak, saklamak ve ilgililere
vermek veya göndermek.
ç)
Yukarıdaki bentlerde sayılan işlemlere ve diğer malî işlemlere ilişkin
kayıtları usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutmak, belge ve
bilgileri her türlü müdahaleden bağımsız olarak düzenlemek.
d)
Yönetmelik gereğince düzenlenmesi gereken belge ve bilgileri, belirtilen
sürelerde ilgili yerlere düzenli olarak vermek.
e) Veznenin
kontrolünü ilgili mevzuatında öngörülen sürelerde yapmak.
f) Muhasebe
hizmetlerine ilişkin defter, kayıt ve belgeleri ilgili mevzuatında belirtilen
sürelerle muhafaza etmek ve denetime hazır bulundurmak.
g) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuatında
öngörülen zamanlarda denetlemek veya muhasebe biriminden uzak yerlerde görev
yapan muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisinden
kontrol edilmesini istemek.
ğ) Hesabını
kendinden sonra gelen muhasebe yetkilisine devretmek, devredilen hesabı
devralmak.
h) Muhasebe
birimini yönetmek.
ı) Diğer
mevzuatla verilen görevleri yapmak.
MADDE 15
- (1) Muhasebe yetkilileri;
a) Bu
Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde sayılan hizmetlerin zamanında yapılmasından ve
muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde
tutulmasından,
b)
Mutemetleri aracılığıyla aldıkları ve elden çıkardıkları para ve parayla ifade
edilen değerler ile bunlarda meydana gelen kayıplardan,
c) Ön ödeme
ile kesin ödemelerin yapılması ve ön ödemelerin mahsubu aşamalarında ödeme emri
belgesi ve eki belgelerin usulünce incelenmesi ve kontrolünden,
ç) Yersiz
ve fazla tahsil edilen tutarların ilgililerine geri verilmesinde, geri
verilecek tutarın, düzenlenen belgelerde öngörülen tutara uygun olmasından,
d)
Ödemelerin, ilgili mevzuatın öngördüğü öncelik sırası da göz önünde
bulundurularak, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmasından,
e) Rücu
hakkı saklı kalmak kaydıyla, kendinden önceki muhasebe yetkilisinden hesabı
devralırken göstermediği noksanlıklardan,
f) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuata göre
kontrol etmekten,
g) Yetkili
mercilere hesap vermekten,
sorumludurlar.
(2) Muhasebe
yetkililerinin Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları,
görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır.
(3) Muhasebe
yetkililerinin ret ve iadeler ile ayrılıp gönderilmesi gereken paylara ilişkin
fazla ve yersiz ödemelerde sorumluluğu, bu Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca
yapması gereken kontrollerle sınırlıdır.
MADDE 16
- (1) Muhasebe yetkilisi
görevini yürütmek üzere atanacakların, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48
inci maddesinde belirtilenler ile aşağıdaki şartları taşıması gerekir.
a) En az
iki yıllık yüksek öğrenim görmüş olmak.
b) Kamu
idarelerinin muhasebe hizmetlerinde en az iki yıl çalışmış olmak.
c) Son üç
yıl içinde olumsuz sicil almamış olmak.
ç) Aylıktan
kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almamış olmak.
d) Görevin
gerektirdiği bilgi ve temsil yeteneğine sahip olmak.
(2) (Ek:RG-25/11/2008-27065)
Saymanlık müdürü veya sayman kadrosunda görev yapacak muhasebe yetkilileri;
a) Muhasebe
hizmetleri Maliye Bakanlığınca yürütülen döner sermayeli işletme muhasebe
birimlerine Maliye Bakanlığı,
b) Kapsama
dâhil diğer döner sermayeli işletmelerin muhasebe birimlerine ilgili idare,
tarafından
atanır.
(3) (Ek:RG-25/11/2008-27065)
İlgili idarelerce ataması yapılan muhasebe yetkilileri Maliye Bakanlığı ve
Sayıştay Başkanlığı’na bir ay içinde bildirilir.
MADDE 17
- (1) Kanunların öngördüğü
şekilde yetkili kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi işletme adına tahsilat
ve ödeme yapamayacağı gibi muhasebe hizmeti de veremez.
(2) Usulüne
göre atanmadığı hâlde muhasebe hizmetlerinden bir kısmını veya tamamını kendiliğinden
yapanlar ile yapılması konusunda emir veren yöneticiler hakkında, Sayıştay
tarafından belirlenecek malî sorumlulukları saklı kalmak üzere, adlî ve idarî
yönden de ayrıca işlem yapılır.
(3) Harcama
yetkilisi ile muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez.
MADDE 18
- (1) Muhasebe yetkilileri,
kanunlarla kendilerine verilen görev ve yetkilerinden bir kısmını Bakanlıkça
genel yönetim kapsamındaki idareler için yapılan düzenlemelere göre
yardımcılarına devredebilirler.
(2) Muhasebe
yetkilileri hakkındaki sorumluluk, devredilen işlerle ilgili olarak görev ve
yetki devri yapılanlar ile muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan
muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisi hakkında da
uygulanır.
(3) Muhasebe
yetkilileri devrettikleri görev ve sorumlulukların, yardımcılar tarafından
usulüne uygun olarak yerine getirilip getirilmediğini gözetmekle yükümlüdür.
(4) Devredilen görev ve yetki sınırları
içerisinde olmakla birlikte, yardımcılar tarafından tereddüde düşülen
konulardaki işlemler, uygun bulunması hâlinde muhasebe yetkilileri tarafından
sonuçlandırılır.
MADDE 19
- (1) Muhasebe yetkilisi adına ve
hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya,
vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe
yetkilisi mutemetleri, bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe
yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe yetkilisinin muvafakatı alınarak
seçilecek personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi mutemedi
olarak görevlendirilir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri hakkında, 31/12/2005
tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebe Yetkilisi
Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve
Esasları Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır.
MADDE 20
- (1) Muhasebe yetkilileri ödeme
emri belgesi ve ekleri üzerinde;
a)
Yetkililerin imzasını,
b) Ödemenin
çeşidine göre ilgili mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi
hata bulunup bulunmadığını,
ç) Hak
sahibinin kimliğine ilişkin bilgileri,
kontrol
etmekle yükümlüdürler.
(2) Muhasebe
yetkilileri, yukarıda belirtilen kontroller dışında kontrol ve inceleme
yapamaz; ödemelerde ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler dışında belge
arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya eksiklik bulunması
hâlinde ödeme yapamaz ve ödemeye zorlanamaz.
(3) Muhasebe
yetkilileri, ödeme emri belgesi eki belgelerin, ödemesi yapılacak giderin
çeşidine ve alım şekline göre Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinde
ve özel mevzuatında öngörülen belgelerden olmasını ve bu belgelerin eksiksiz
olarak ödeme emri belgesi ekine bağlanmasını kontrol etmekle sorumlu olup,
belgelerin alınan mal veya hizmet ya da yapılan iş bazında miktar veya ara
toplam olarak bütçedeki tertiplerine uygunluğunun kontrolünden ve doğruluğundan
sorumlu değildir.
(4)
Muhasebe yetkililerinin maddi hataya ilişkin sorumlulukları; bir malî işlemin
muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme, hakediş
raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir, alacak, gider ya
da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların hiçbir farklı yoruma yer
vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek yanlış seçilmesi, oranların yanlış
uygulanması, aritmetik işlemlerin yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas
toplamlarının muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla
kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve
gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu niteliğe ilişkin
olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri düzenleyen ve onaylayan
gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup, muhasebe yetkililerinin bu belgelere
ilişkin sorumlulukları aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.
(5)
Muhasebe yetkilileri, ön ödemeler ile geri verilecek para ve para ile ifade
edilen değerlere ilişkin olarak düzenlenen muhasebeleştirme belgeleri ve ekleri
üzerinde de birinci fıkradaki hususları kontrol etmekle yükümlüdürler.
MADDE 21
- (1) Ödeme emri belgeleri,
muhasebe birimine geliş tarihinden itibaren, en geç yedi iş günü içinde
incelenir, uygun bulunanlar muhasebeleştirilerek işletmenin nakit mevcudu
dikkate alınmak suretiyle tutarları hak sahiplerine nakden veya çek düzenlenmek
ya da banka hesabına aktarılmak suretiyle ödenir. Eksik veya hatalı olan ödeme
emri belgesi ve eki belgeler, düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç, hata
veya eksikliğin tespit edildiği günü izleyen iş günü içinde gerekçeleriyle
birlikte harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hata veya eksiklikleri
tamamlanarak tekrar muhasebe birimine verilenler, en geç iki iş günü sonuna
kadar incelenerek muhasebeleştirme ve ödeme işlemi gerçekleştirilir.
(2) Hak
sahiplerinin banka hesaplarına aktarılmaksızın kasadan veya çek düzenlenmek
suretiyle bankadan yapılabilecek ödeme tür ve tutarları ile kontrol,
muhasebeleştirme ve ödeme süresini yeniden belirlemeye, Bakanlık yetkilidir.
MADDE 22
- (1) İşletmelerin nakit
mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması hâlinde giderler, muhasebe kayıtlarına
alınma sırasına göre ödenir. Ancak, bu ödemelerin yapılmasında sırasıyla;
a) Katkı
payları hariç olmak üzere özlük haklarına ilişkin ödemelere,
b)
Kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç,
prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara,
c) Çeşidine bakılmaksızın Bakanlıkça belirlenen
tutarın altındaki giderlere ilişkin ödemelere,
ç) İhalesi yapılan temizlik, yemek hazırlama ve
dağıtım, güvenlik, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmet alımları gibi yoğun
emek gerektiren, düzenli ve kesintisiz yürütülmesi gereken hizmetlere ilişkin
ödemelere,
d) Mevzuatları gereği döner sermaye gelirlerinden;
personele yapılacak ek ödeme, katkı payı gibi ödemelere,
öncelik verilir.
(2) İşletmelerin nakit mevcudunun yeterli olması
durumunda ödemeler, ödeme emri belgelerinin muhasebe biriminin kayıtlarına
giriş sırasına göre yapılır. Ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde Yönetmeliğin
20 nci maddesine göre yapılan kontroller sonucunda noksanlığı tespit edilerek
tamamlanmak üzere işletmelerin ilgili birimine iade edilen ödeme emri
belgelerindeki tutar, noksanlık tamamlanarak muhasebe birimi kayıtlarına alınır
ve yeni giriş sırasına göre ödenir.
MADDE 23
- (1) Alacakların takip edilerek
tahsil edilebilir hâle getirilmesi idarenin görev ve sorumluluğundadır.
(2)
Muhasebe yetkilisi, alacakların takibi için gerekli bilgileri ve belgeleri düzenli
olarak işletmeye vermekle yükümlüdür.
(3)
Muhasebe yetkilisi, idarelerce ilgili mevzuatına göre tahakkuk ettirilerek
tahsil edilebilir hâle gelmiş gelir ve alacakları ilgili hesaplara kaydederek,
nakden veya mahsuben tahsil edilmesinden sorumludurlar.
MADDE 24
- (1) Muhasebe yetkilileri;
muhasebe birimlerine teslim edilen para ve parayla ifade edilen değerlerin
ilgili mevzuatında öngörüldüğü şekilde alınmasını, muhafaza edilmesini ve gerekli
güvenlik tedbirlerinin alınmasını sağlamakla yükümlüdürler. Muhasebe
yetkilileri; ilgili mevzuatında öngörülen süreler içinde ve belirsiz günlerde
vezneyi kontrol ederek kayıp ve noksanlık olmaması için gerekli önlemleri
almakla yükümlüdürler. Bu görevin gereği gibi yerine getirilmemesi nedeniyle
meydana gelecek kayıp ve noksanlıklardan genel hükümlere göre sorumludurlar.
(2) Yangın,
sel, deprem, yer kayması, çığ düşmesi gibi afet hâlleri ile savaş veya askerî
ve idarî sebeplerle tahliye ya da hırsızlık gibi nedenlerle veznede kayıp veya
noksanlık meydana gelmesi hâlinde, muhasebe yetkililerince durum derhal en
yakın amire yazılı olarak bildirilir. Ayrıca, olaya ilişkin delillerin
kaybolmaması için gerekli tedbirleri alır. Sorumluluğun ibrası için, muhasebe
yetkilileri olayı öğrendikleri günden itibaren en geç 15 gün içinde, bağlı
oldukları idareye başvurur. Bu durumda muhasebe yetkilisinin sorumluluğu, bağlı
olunan idarenin üst yöneticisinin görüşleri alınarak Sayıştay tarafından hükme
bağlanır.
MADDE 25
- (1) İşletme bütçelerinden yapılacak
harcamalarda ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeler hakkında,
31/12/2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Merkezi
Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Ön ödeme
işlemleri
MADDE 26
- (1) İşletmelerce yapılacak ön
ödemelerin şekli, devir ve mahsup işlemleri, idareler ve gider türleri
itibarıyla tutar ve oranlarının tespiti ile mutemetlerin görevlendirilmesi ve
diğer işlemler hakkında, 31/12/2005 tarihli ve 2005/9913 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik
hükümlerine göre işlem yapılır. Ancak, yılları merkezi yönetim bütçe kanununda
gider türleri itibarıyla belirlenen avans üst sınırları, işletmeler için beş
katı olarak uygulanır.
(2) Ancak,
işletmelerce yürütülecek proje niteliğindeki işlerle ilgili olarak avans
limiti, üst yöneticinin onayıyla 10 katına kadar artırılabilir.
MADDE 27
- (1) İşletmelerce edinilen
taşınırların kayıtlara alınmasında, verilmesinde ve izlenmesinde, 28/12/2006
tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan
Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(2)
Taşınırların muhasebe hesap planında yer alan ilgili stok ve maddi duran varlık
hesaplarına kaydının sağlanması için, taşınır işlemlerini yürütmekle görevli
birimler tarafından düzenlenen belgelerin bir nüshasının muhasebe birimine
gönderilmesi zorunludur.
MADDE 28 - (1) Mal ve hizmet
alımı ile yapım işleri, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile
5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhaleleri Sözleşme Kanunu, satış işleri
ise 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 1 inci maddesinin
ikinci fıkrasına dayanılarak 15/06/1984 tarihli ve 84/8213 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale Yönetmeliği
hükümlerine göre yapılır.
(2)
İşletmelerce 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale
Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine göre yapılacak ihalelere, işletmelerin muhasebe
birimlerinden komisyon üyesinin katılmaması esas olmakla birlikte, 4734 sayılı
Kanunun 6 ncı maddesi hükmüne istinaden, idarelerde yeterli sayı veya nitelikte
personel bulunmaması nedeniyle ihale yetkilisince muhasebe birimlerinden üye
istenilmesi hâlinde en az bir personel görevlendirilir.
MADDE 29
- (1) Döner sermeyeli işletmelerin
muhasebesi, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını oluşturan ve aşağıda
belirtilen kavramlara göre yürütülür:
a) Sosyal
Sorumluluk: Muhasebenin işlevini yerine getirme hususundaki sorumluluğunu
belirtir ve muhasebenin kapsamını, anlamını, yerini ve amacını gösterir. Sosyal
sorumluluk kavramı; muhasebenin organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının
yürütülmesinde ve malî tabloların düzenlenmesi ve sunulmasında, belli kişi ya
da grupların değil, tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi
üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini ifade eder.
b)
Süreklilik: İşletmelerin faaliyetleri, herhangi bir zaman sınırlamasına tabi
olmaksızın sürdürülür.
c)
Dönemsellik: İşletmelerin faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her
dönemin faaliyet sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.
ç) Parayla
ölçülme: Parayla ölçülebilen ekonomik olay ve işlemlere ilişkin muhasebe
kayıtları, ortak ölçü olarak ulusal para birimi ile yapılır.
d) Maliyet
esası: Para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun
olmayan kalemler hariç, edinilen varlık ve hizmetler, bunların elde edilme maliyet
bedelleriyle muhasebeleştirilir. Maliyet bedeli tespit edilemeyen varlık ve
kaynakların değerlemesine ilişkin hükümler saklıdır.
e)
Belgelendirme: Muhasebe kayıtları, gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun
olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılır.
f)
Tutarlılık: Muhasebe uygulamalarının, faaliyet ve bütçe uygulama sonuçlarının
ve bunlara ilişkin yorumların birbirini izleyen dönemlerde tutarlı bir şekilde
karşılaştırılabilirliğinin sağlanması esastır. Uygulanan muhasebe
politikalarının değişmesi durumunda, değişikliklerin ve malî etkilerinin malî
tablo dipnotlarında açıklanması zorunludur.
g) Tam
açıklama: Malî tablolar, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar
vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde
düzenlenir.
ğ)
Önemlilik: Bir hesap kalemi veya malî bir olayın nispi ağırlık ve değerinin,
malî tablolarda yer verilecek önemde olması esastır.
h) İhtiyatlılık: Muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara
karşı bu Yönetmelikte belirtilen
durumlarda karşılık ayrılır. Faaliyet sonucunu değiştirmeye yönelik olarak
gizli yedekler ya da gereğinden fazla karşılık ayrılamaz.
MADDE 30
- (1) Bilanço ilkelerinin amacı,
sermaye koyan veya sonradan kârı işletmede bırakanların işletmeye sağladıkları
kaynaklar ve bunlarla elde edilen varlıkların muhasebe kayıt, hesap ve
tablolarında tespit edilmesi ve gösterilmesi yoluyla belli bir tarihte
işletmenin malî durumunu açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak
yansıtmaktır.
(2) Bilanço
ilkeleri; varlıklar, yabancı kaynaklar ve özkaynaklar itibarıyla üç grupta
toplanmaktadır.
MADDE 31
- (1) Varlıklara ilişkin ilkeler
şunlardır:
a)
İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya
dönüştürülebilecek varlıkları, bilançoda dönen varlıklar grubu içinde
gösterilir.
b)
İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde paraya dönüşemeyen
hizmetlerinden bir hesap döneminden daha uzun süre yararlanılan uzun vadeli
varlıkları, bilançoda duran varlıklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu
bilanço gününde, bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında
kalanlar dönen varlıklar grubunda ilgili hesaplara aktarılır.
c)
Bilançodaki varlıkların, bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle
gösterilebilmesi için, varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek
karşılıkların ayrılması zorunludur.Dönen varlıklar grubu içinde yer alan menkul
kıymetler, alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar içindeki ilgili kalemler
için, yapılacak değerleme sonucu, gerekli durumlarda uygun karşılıklar ayrılır.
Bu ilke, duran varlıklar grubunda yer alan alacaklar, bağlı menkul kıymetler,
iştirakler ve diğer duran varlıklardaki ilgili kalemler için de geçerlidir.
ç) Gelecek
dönemlere ait olarak önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden
ancak gelecek dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler, kayıt ve tespit edilir
ve bilançoda ayrıca gösterilir.
d)
Bilançoda duran varlıklar grubunda yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan
duran varlıkların maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla, her
dönem ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir
e) Duran
varlıklar grubu içinde yer alan özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetini
çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla, her dönem ayrılan tükenme
paylarının birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir.
f)
Tutarları kesinlikle saptanamayan alacaklar için herhangi bir tahakkuk işlemi
yapılmaz. Bu tür alacaklar bilanço dipnot ya da eklerinde gösterilir.
g) Verilen
rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatların özellikleri
ve kapsamları bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça belirtilir.Bu ilke, alınan
rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar için de
geçerlidir.Ayrıca, işletmenin varlıkları ile ilgili toplam sigorta tutarlarının
bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça gösterilmesi gerekir.
MADDE 32
- (1) Yabancı kaynaklara ilişkin
ilkeler şunlardır:
a)
İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borçları,
bilançoda kısa vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir.
b)
İşletmenin bir yıl ya da normal faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş
borçları, bilançoda uzun vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir.
Dönem sonu bilanço gününde bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın
altında kalanlar, kısa vadeli yabancı kaynaklar grubundaki ilgili hesaplara
aktarılır.
c)
Tutarları kesinlikle saptanamayanları veya durumları tartışmalı olanları da
içermek üzere, işletmenin bilinen ve tutarları uygun olarak tahmin edilebilen
bütün yabancı kaynakları kayıt ve tespit edilerek bilançoda gösterilir.
İşletmenin bilinen ancak tutarları uygun olarak tahmin edilemeyen durumları da
bilançonun dipnotlarında açık olarak belirtilir.
ç) Gelecek
dönemlere ait olarak önceden tahsil edilen hasılat ile cari dönemde tahakkuk
eden ancak, gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler kayıt ve tespit edilerek
bilançoda ayrıca gösterilir.
d)
Bilançonun kısa ve uzun vadeli yabancı kaynaklar gruplarında yer alan borçlar,
alınan avanslar ve diğer ilgili hesaplardan işletmenin sermaye ve yönetim
bakımından ilişkili bulunduğu iktisadi işletmelere ve personele ait olan
tutarlarının ayrı gösterilmesi temel ilkedir.
MADDE 33
- (1) Öz kaynaklara ilişkin ilkeler
şunlardır:
a)
Özkaynaklar; ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl
kârları (zararları) ve dönem net kârı (zararı)’ndan oluşur. Sermaye yedekleri,
gelir unsuru olarak gelir tablosuna aktarılamaz.
b) İşletme
tarafından özkaynakların devam ettirilmesi ve korunması gerekir. İşletmede
herhangi bir zararın ortaya çıkması, herhangi bir nedenle özkaynaklarda meydana
gelen azalmalar, hem dönemsel hem de kümülatif olarak izlenir ve kaydedilir.
c)
Özkaynakların bilançoda net olarak gösterilmesi için geçmiş yıllar zararları
ile dönem zararları, özkaynaklar grubunda indirim kalemleri olarak yer alır.
MADDE 34
- (1) Nazım hesaplara ilişkin ilkeler
şunlardır:
a)
İşletmelerin varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin
bilgi verme ve izleme görevi yüklediği işlemleri, muhasebe disiplini altında
toplanması istenen işlemleri ile gelecekte doğması muhtemel hak ve
yükümlülüklerine ilişkin işlemlerini izlemek üzere nazım hesaplar kullanılır.
b) Nazım
hesaplar, yalnızca ilgili olduğu diğer nazım hesaplarla karşılıklı olarak borç
ve alacak çalışan hesaplardan oluşur. Bu hesaplar mizanda ve bilançonun dipnotunda
gösterilir.
MADDE 35
- (1) Gelir tablosu ilkelerinin
amacı, satışlar, gelirler, giderler, maliyetler, kâr ve zararlara ait
hesapların belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarını doğru olarak göstermelerini
sağlamaktır.
(2) Bu amaç
doğrultusunda benimsenen gelir tablosu ilkeleri şunlardır:
a)
Gerçekleşmemiş gelirler ve satışlar gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler
gerçek tutarından fazla ya da az gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin
gerçeğe uygun faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin
başında ve sonunda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.
b) Belli
bir dönemin gelirleri ve satışları bunları elde etmek için yapılan maliyet ve
giderler ile karşılaştırılır. Belli bir dönem ya da dönemlerin başında ve
sonunda maliyet ve giderleri gerçeğe uygun olarak gösterebilmek için stoklarda,
alacak ve borçlarda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.
c) Maddi ve
maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun
amortisman ve tükenme payı ayrılır.
ç)
Maliyetler; maddi duran varlıklar, stoklar, onarım ve bakım ile diğer gider
grupları arasında uygun bir şekilde dağıtılır. Bunlardan direkt olanları
doğrudan doğruya, birden fazla faaliyeti ilgilendirenler zaman ve kullanma
faktörü dikkate alınmak ve tahakkuk ettirilmek suretiyle dağıtılır.
d) Arızi ve
olağanüstü niteliğe sahip gelir ve giderler meydana geldikleri dönemde tahakkuk
ettirilir, ancak normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak gösterilir.
e)
Karşılıklar, işletmenin kârını keyfi şekilde azaltmak ya da bir döneme ait kârı
diğer döneme aktarmak amacıyla kullanılamaz.
f) Dönem
sonuçlarının tespiti ile ilgili olarak uygulana gelen değerleme esasları ve
maliyet yöntemlerinde bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu değişikliğin
etkileri açıkça belirtilir.
g) Bilanço
tarihinde var olan ve sonucu belirsiz bir ya da birkaç olayın gelecekte ortaya
çıkıp çıkmamasına bağlı durumları ifade eden, şarta bağlı olaylardan
kaynaklanan, makul bir şekilde gerçeğe yakın olarak, tahmin edilebilen gider ve
zararlar tahakkuk ettirilerek gelir tablosuna yansıtılır. Şarta bağlı gelir ve
kârlar için ise gerçekleşme ihtimali yüksek de olsa herhangi bir tahakkuk
işlemi yapılmaz, dipnotlarda açıklama yapılır.
MADDE 36
- (1) Bir işletmenin bir kamu idaresi
veya diğer üçüncü kişilerle olan karşılıklı ekonomik ilişkileri veya işletmenin
kendi içinde muhasebe işlemi olarak değerlendirilmesi ve raporlanması gereken
ve para cinsinden ifade edilebilen her türlü işlemi muhasebe işlemidir.
Muhasebe işlemi; karşılıklı yükümlülük doğuran mübadele ilişkisi, bir mal veya
hizmetin karşılıksız olarak başka bir kuruma veya diğer üçüncü kişilere devri,
işletmenin kendi içinde muhasebe işlemi olarak değerlendirilmesi gereken ve para
cinsinden ifade edilebilen amortisman hesaplanması, yeniden değerleme
yapılması, stokların kullanılması ve benzeri şekillerde gerçekleşir.
MADDE 37
- (1) Bütün muhasebeleştirme
işlemlerinin kanıtlayıcı belgelere dayandırılması zorunludur. Kanıtlayıcı
belgeler, muhasebeleştirme belgesinin hazırlanmasını gerektiren ve/veya ilgili
mevzuatında belirtilen belgelerden oluşur.
MADDE 38
- (1) Bir ekonomik değer
yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde,
el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir.
(2)
Hesaplar malî yıl esasına göre tutulur.
(3) Gelir
ve giderler tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilir.
MADDE 39
- (1) İşletmelerin her türlü muhasebe
işlemi çift taraflı kayıt sistemine göre kaydedilir. Bir hesaba borç veya
alacak kaydedilen tutar, başka hesap ya da hesaplara alacak veya borç
kaydedilir.
MADDE 40
- (1) İşletmelerin muhasebe
birimleri, muhasebe işlemlerini, gerçekleşme sırasına göre düzenli bir şekilde
hesap dönemi başında “1”den başlamak üzere hesap döneminin sonuna kadar
numaralandırarak kaydederler. Muhasebe kayıtları ancak yeni bir muhasebe kaydı
ile düzeltilir. Muhasebe belgesinde düzeltme işleminin gerekçesine yer verilir.
MADDE 41
- (1) Yabancı para cinsinden yapılan
işlemler, fiyatı yabancı para cinsinden belirlenen mal ve hizmetlerin alım ve
satımları, yabancı para birimine dayalı bir anlaşmaya taraf olunması, yabancı
para cinsinden bir varlığın elde edilmesi veya elden çıkarılması ve yabancı
para cinsinden bir yükümlülüğün oluşması veya yerine getirilmesi gibi
işlemlerdir.
(2) Yabancı
para cinsinden yapılan işlemler ve faaliyetler ulusal para birimi cinsinden
kaydedilir. Ulusal para dışında yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması
hâlinde yabancı paranın cinsi ve yabancı para cinsinden raporlama yapılmasının
nedenlerinin dipnotlarda belirtilmesi gerekir. Yabancı para cinsinden yapılan
bir işlem ve faaliyet, işlem ve faaliyetin gerçekleştiği tarihteki kur
üzerinden kaydedilir.
(3) Yabancı
paralar ve yabancı para cinsinden izlenen varlıklar ve yabancı kaynaklar,
raporlama tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen döviz alış
kuru üzerinden değerlemeye tabi tutulur ve değerleme günündeki kur üzerinden
muhasebe kayıtlarında gösterilir.
(4) Yabancı
para cinsinden yapılan parasal bir işlemin ilk kayda alındığı gün ile değerleme
günü ya da ödeme günü veya tahsilat yoluyla kayıtlardan çıkarıldığı gün
arasındaki kurlarda değişme olduğunda ortaya çıkan kur farkları oluştukları
dönemlerde gelir veya gider olarak kaydedilir.
MADDE 42
- (1) İşletmelerin bizzat kendi
imkânlarıyla ürettikleri maddi duran varlıkların üretimi için yapılan giderler,
işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili varlık hesaplarına
kaydedilir.
MADDE 43
- (1) Kira veya sermaye geliri veya
bunların her ikisini elde etmek amacıyla edinilen ve kısa dönemde satış veya
diğer işlemlere konu edilmesi düşünülmeyen yatırım amaçlı varlıklar, maliyet
bedeliyle kaydedilir.
MADDE 44
- (1) Malî varlıklar; kasadaki nakit,
banka hesaplarındaki mevcutlar, verilen borçlardan doğan alacaklar, senet,
tahvil ve benzeri menkul varlıklar, sermaye payları, malî türevler, bir
sözleşmeden doğan alacağı ifade eden haklar ve hesaplarda kayıtlı alacaklar
gibi maddi ve maddi olmayan varlıklar dışındaki her türlü değerleri kapsar.
Malî varlıklar, kaynaklarına ve türlerine göre sınıflara ayrılarak kaydedilir.
MADDE 45
- (1) Malî olmayan varlıklar; bir
üretim süreci sonunda ortaya çıkan ve zaman içinde tekrarlanarak bir yıldan
fazla kullanılabilen binalar ve yapılar, yeraltı ve yerüstü düzenleri, makine
ve teçhizatlar, taşıtlar, demirbaşlar ve diğer maddi duran varlıkları kapsayan
maddi duran varlıkları; üretim veya yönetim hizmetlerinde kullanılmak veya
satış amacıyla edinilen stoklar ile madde ve malzemeler, üretim aşamasında veya
üretim aşamaları tamamlanmış olan ve satılmak veya tüketilmek üzere elde
bulundurulan mallar gibi diğer varlıkları kapsayan stokları; değerli taşlar ve
metaller, sanat eserleri, antikalar ve mücevherat gibi öncelikli amacı üretim
sürecinde kullanılmak veya tüketilmek olmayan taşınır varlıkları; arsa, arazi,
yeraltı varlıkları, diğer doğal olarak ortaya çıkan üretilmemiş maddi duran
varlıklar ile patent hakkı gibi üretilmemiş maddi olmayan duran varlıkları
ifade eder.
(2)
Stoklar, maliyet bedeliyle ilgili stok hesaplarına kaydedilir. Maliyet bedeli,
stokların depolanacağı yere kadar getirilmesi için yapılan bütün giderleri
kapsar. Kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde gider hesabına,
satıldıklarında ise ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek stok hesaplarından
düşülür.
MADDE 46
- (1) Gerek yatırım ve gerekse
kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıklar maliyet bedeliyle
muhasebeleştirilir. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli, alış bedeline,
vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin ilave edilmesi suretiyle
bulunur. Ancak, katma değer vergisi mükellefi olan işletmelerin, edindikleri
maddi duran varlıklar için ödedikleri katma değer vergisi tutarları, maliyet
bedeline dâhil edilmez. Alım işlemlerinde yapılan indirimler veya herhangi bir
nedenle alış bedeli üzerinden yapılan iadeler, alış bedelinden düşülür. Genel
yönetim giderleri ve varlığın elde edilmesi veya kullanılabilir duruma
getirilmesiyle doğrudan ilişkilendirilmeyen giderler, maliyet bedeline ilave
edilmez.
(2) Maddi
duran varlıkların bütünleyici parçaları ve eklentileri, ilgili maddi duran
varlıkla birlikte değerlendirilir.
(3)
Herhangi bir maliyet yüklenilmeksizin edinilen maddi duran varlıklar, rayiç
değeriyle muhasebeleştirilir. Varlığın rayiç değeri bilinemiyorsa idarece
tespit edilen değeri esas alınır.
(4) Sanat
eserlerinden hesaplara alınmasına karar verilenler, sigorta değerleri veya
takdir edilen değerleriyle, sigortalanmamaları veya değer takdir edilememesi
durumunda ise iz bedeliyle muhasebeleştirilir.
(5)
Kullanım değeri kalmayan ve kullanımı veya satışından herhangi bir ekonomik
fayda beklenilmeyen maddi duran varlıklar, kayıtlı bulundukları maddi duran
varlık hesabından çıkarılarak, elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran
varlıklar hesabına alınır.
MADDE 47
- (1) Maddi duran varlıklar için
sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve hizmet
kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya hizmetlerin üretim
maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili maddi duran varlığın kayıtlı
değerine ilave edilir ve amortisman hesaplamasında dikkate alınır. Bunların
dışında maddi duran varlıklar için yapılan her türlü normal bakım ve onarım
harcamaları gider olarak kaydedilir.
MADDE 48
- (1) Maddi olmayan duran varlık, mal
veya hizmet üretiminde veya ediniminde kullanılmak, üçüncü kişilere kiraya
verilmek veya idarî amaçlar için kullanılmak üzere elde tutulan marka, isim,
bilgisayar yazılımı, telif, patent, sınai ve işletme hakları gibi kalemlerdir.
Maddi olmayan bir duran varlığın maliyeti, o varlığın satın alındığı veya
üretildiği sırada yapılan nakit veya nakit benzeri harcama veya varlığın elde
edilmesi için verilen kıymetlerin rayiç değeridir. Maddi olmayan bir duran
varlık elden çıkarıldığı, kullanımı veya satışından hiçbir ekonomik fayda
beklenmediği zaman hesaplardan çıkarılır.
MADDE 49
- (1) Muhasebe sistemine dâhil edilen
duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların
elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri dışındakilerden
hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin
usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve
oranları duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
(2) Bir
duran varlığın amortisman ve tükenme payına tabi değeri, varlığın yararlanma ya
da itfa süresine sistemli bir biçimde dağıtılır. Amortisman ve tükenme payı
tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Duran varlıkların ilk defa amortisman
ve tükenme payı ile yeniden değerlemeye esas alınacak değeri maliyet bedelidir.
Ancak, yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman ve
tükenme payı hesaplamasına esas alınacak değer, yeniden değerleme sonucu ortaya
çıkan değerdir. Bir varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi,
ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda,
amortisman ve tükenme payı hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.
(3) Bir
varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu
tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı ile
tükenme paylarının birikmiş tutarı, varlığın defter değeri altında eksi değer
olarak gösterilir.
MADDE 50
- (1) Yeniden değerleme aşağıdaki
şekilde yapılır:
a) Bilanço
varlıkları ve bu varlıklar için geçmiş yıllarda ayrılmış olan amortismanlar,
yeniden değerlemenin yapılacağı yıla ait oran ile çarpılmak suretiyle yeniden
değerlenir.
b) Yeniden
değerleme neticesinde doğacak değer artış ve azalışları, ilgili maddi duran
varlık hesabına kaydedilirken, karşılıkları da maddi duran varlık yeniden
değerleme artışları hesabına kaydedilir. Değer artış veya azalışı, amortismana
tabi varlıkların yeniden değerlemesinden önceki net bilanço varlık
değerlerinin, bu kıymetlere yeniden değerleme oranının tatbikinden sonra
bulunacak net bilanço varlık değerlerinden indirilmesi suretiyle bulunur. Net
bilanço varlık değeri, varlıkların bilanço varlıklarında yazılı değerlerinden,
birikmiş amortismanın düşülmesi suretiyle bulunan miktarı ifade eder.
c) Bir
hesap dönemi sonu itibarıyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden
değerleme oranı, Bakanlıkça belirlenir.
ç) Hesap
dönemi içinde edinilen amortismana tabi varlıklar için edinildiği dönem için
yeniden değerleme yapılmaz.
d)
Değerleme, malî yıl sonu itibarıyla yapılır.
e) Bir
varlığın yeniden değerlemesi sonucunda ortaya çıkan artış tutarı, öz kaynaklar
ana hesap grubu içindeki maddi duran varlık yeniden değerleme artışları
hesabına ilave edilir.Bir varlık herhangi bir nedenle elden çıkarılmışsa
yeniden değerleme artışı da hesaplardan çıkarılır.
(2) Gelir
ve kurumlar vergisi mükellefi olan ve enflasyon düzeltmesi uygulamasına tabi
olan işletmelerce, yeniden değerleme yapılmaz.
MADDE 51
- (1) Amortismana tabi varlıkların
ekonomik ömürleri belli aralıklarla yeniden gözden geçirilir ve eğer kullanım
süreleri başlangıçta yapılan tahminden kayda değer şekilde farklı ise,
amortisman hesaplama süresi mevcut ve gelecek dönemleri içerecek şekilde
yeniden belirlenir.
MADDE 52
- (1) Varlık ve yabancı kaynakların
değerlemeye tabi tutulmaları sonucunda, fiyat değişmelerinden dolayı ortaya
çıkan artış ve azalışlar değer değişimi; borçların, alacakların veya
varlıkların hacim, sayı gibi miktarlarında meydana gelen ve işletmelerin
inisiyatifi dışında ortaya çıkan artış ve azalışlar ise miktar değişimidir. Bu
şekilde ortaya çıkan kazanç ve kayıplar ilgisine göre öz kaynaklar ana hesap
grubunda açılan hesaplara veya gelir ve gider hesaplarına kaydedilir.
MADDE 53
- (1) Mal ve hizmetlerin takas
yoluyla satışı işlemlerinden sağlanan tutarlar, işlem günündeki rayiç
değerleriyle kaydedilir. Bu işlemler sırasında mübadeleye konu mal ve hizmetler
arasında parayla ölçülebilen farklılıklardan doğan kazanç ve kayıplar da işlem
günündeki rayiç değerleriyle kaydedilir.
MADDE 54
- (1) Gelir ve giderler, herhangi bir
düzenleme veya standart ile aksi kararlaştırılmadıkça gayrisafi olarak
kaydedilir.
MADDE 55
- (1) Şartlı bağış ve yardımlar
alındıklarında, tahsis amacına uygun olarak kullanılmak üzere ilgili hesaplara
kaydedilir. Bunların kullanılması sonucu işletme adına kaydı gereken bir varlık
üretilmiş ise söz konusu varlık maliyet bedeliyle muhasebeleştirilir.
(2) Bağış
ve yardımlar, kullanılmadığı veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği
takdirde, ilgili gider hesabına kaydedilerek ilgilisine geri verilir ve
vergilendirme yönünden değerlendirilmek üzere durum ilgilinin bağlı bulunduğu
vergi dairesine bildirilir.
MADDE 56
- (1) Her türlü işletme kaynağının
elde edilmesi, muhafazası ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanlar,
kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun olarak elde edilmesinden,
kullanılmasından, muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye
kullanılmaması için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili
kılınmış mercilere hesap vermek zorundadır.
MADDE 57
- (1) Muhasebe işlemleri, yevmiye
tarihi ve müteselsil sıra numarasına göre maddeler hâlinde önce yevmiye
defterine kaydedilir; buradan da usulüne göre büyük defter ve yardımcı hesap
defterlerine sistemli bir şekilde dağıtılır.
(2)
Muhasebeleştirme belgelerinin yevmiye tarih ve numarası sütunlarına,
gerçekleşen işlemlerin kayda geçirildikleri tarih ile hesap döneminin başında
“1”den başlayıp, hesap döneminin sonuna kadar devam eden birer numara verilir.
Yevmiye defteri, büyük defter ve yardımcı hesap defterleri kayıtlarında bu
yevmiye tarih ve numaraları esas alınır.
(3)
Gerçekleşen işlemler muhasebeleştirme belgeleriyle kaydedilir. Belge olmadan
kayıt yapılmaz. Gerçekleşen işlemler, “Hesabın İşleyişi” bölümlerinde
belirtildiği şekilde hesaplara kaydedilir. Hesabın işleyişi bölümlerinde yer
almayan işlemler ise bu Yönetmelikte belirtilen hesapların niteliğine uygun bir
biçimde kaydedilmekle birlikte Bakanlığa bilgi verilir. Bir hesabın borcuna
kaydedilen tutar mutlaka başka bir hesap ya da hesapların alacağına kaydedilir.
Yevmiye defterinde her zaman borç-alacak eşitliği bulunur.
(4) Nakden
veya mahsuben yapılan harcamalar “Ödeme Emri Belgesi” (Örnek:1), diğer işlemler
ise “Muhasebe İşlem Fişi” (Örnek:2 ) ile muhasebeleştirilir.
(5) Malî yılın başında, bir önceki hesap dönemi
kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış bilançosu düzenlenir.
Açılış bilançosuna dayanılarak, açılış yevmiyesinin kayıtlarını sağlamak üzere
bilançodaki tutarlar, düzenlenecek “1” yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle
ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedilir. Açılış kaydına ilişkin muhasebe
işlem fişine, açılış bilançosunun bir nüshası eklenir. Açılış kaydına esas
tutarlar, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve yardımcı hesap
defterlerine aktarıldıktan sonra yılı işlemlerinin kaydına başlanır.
MADDE 58
- (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında
muhasebe birimlerinde aşağıdaki defterler kullanılır:
a) Yevmiye
defteri (Örnek:3); kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarihi ve
müteselsil numara sırasıyla ve maddeler hâlinde düzenli olarak yazıldığı
defterdir. Yevmiye defterine açılış kaydı yapıldıktan sonra, günlük işlemler
muhasebeleştirme belgelerine dayanılarak kaydedilir.
b) Büyük
defter (Örnek:4); yevmiye defterinde kayda geçirilmiş olan işlemleri usulüne
göre hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan defterdir.
İşlemler yevmiye tarih ve numara sırasına göre yevmiye defterine kaydedildikten
sonra, aynı yevmiye tarih ve numarası ile her bir hesap için açılan büyük
defterin ilgili sayfalarına tasnifli olarak kaydedilir.
c) Envanter
defteri (Örnek:5); işletmenin kuruluş tarihindeki ve her hesap döneminin
sonundaki mevcut varlıklar ile kaynakların kaydedildiği defterdir. Kuruluş
tarihinde çıkarılan açılış envanterleri ve açılış bilançosu, bu deftere ilk
kayıt olarak yazılır. Dönem sonu envanteri çıkarılırken, işletmenin bilanço
günündeki mevcut varlıkları, alacakları ve borçlarının sayımı, ölçülmesi,
tartılması ve değerlemesi yapılmak suretiyle varlıklar ve kaynaklar kesin bir
şekilde tespit edilir. Kuruluş ve her hesap döneminin sonunda geçici mizan
düzenledikten sonra envanter çıkarılır. Bunun dışında devir, birleşme ve
kapanma gibi durumlarda da envanter çıkarılması gerekir. Envanter sonuçları,
ayrıntılı olarak envanter defterine işlenir.
ç) Kasa
defteri (Örnek:6); işletmenin kasa ile ilgili işlemlerinin günü gününe
kaydedildiği defterdir. Bu defter, diğer defterlerde yer alan bilgilere
ilaveten, günlük kasa sayımına ilişkin bilgiler ile muhasebe yetkilisi ve
veznedar tarafından durumun tespitine ilişkin açıklamaları ihtiva edecek
şekilde düzenlenir.
d) Yardımcı
hesap defterleri: Yardımcı hesap defterleri, hesap planını oluşturan hesaplara
ait bilgilerin ayrıntı bazında kaydına mahsus olarak tutulan defterlerdir.
MADDE 59
- (1) Kurumlar vergisi mükellefi
olmayan işletmelerin muhasebe birimlerince bu Yönetmelik hükümlerine göre
tutulması gereken tüm defterler muhasebe yetkilileri tarafından onaylandıktan
sonra kullanılır. Ancak, Bakanlıkça belirlenecek işlem hacmini aşan muhasebe
birimlerinde tutulacak defterlerin noterlere veya noterlik görevini yürütmekle
mükellef olanlara onaylattırılması konusunda Bakanlık yetkilidir.
(2) Hesap
döneminin başında, muhasebe yetkilileri tarafından defterlerin sayfa sıra
numaralarının birbirini takip edip etmediğine bakılmak ve bu sayfalar teker
teker mühürlenmek suretiyle onaylanır. Ancak, kurumlar vergisi mükellefi olan
işletmelerde tutulan yevmiye, envanter ve kasa defterleri, işletmenin bulunduğu
yerdeki noter veya noterlik görevini yürütmekle mükellef olanlar tarafından
onaylanır.
(3) Çift
nüshalı veya bilgisayar aracılığı ile tutulan defterlerin, bir hesap döneminde
kullanılması tahmin edilen yaprak sayısı da yukarıdaki esaslara göre onaylanır.
(4) Hesap
dönemi içinde onaylı yaprakların bitmesi hâlinde, ilave yeni yapraklar
onaylandıktan sonra kullanılır. İlave yeni yapraklara, hesap döneminin başında
verilen onaylı yaprakların son sayfa numarasını takip eden sayfa numarası
verilmek suretiyle devam ettirilir. Onay makamı, ilave yaprakların sayısını ilk
onay şerhinin altına yazarak bu kaydı usulüne göre onaylar.
MADDE 60
- (1) Bu yönetmelik hükümlerine göre
tutulması gereken defterler, hesap dönemi itibarıyla yıllık olarak kullanılır.
Ancak, ertesi hesap döneminde de kullanılması mümkün olan defterler, gerekli
devir ve açılış işlemleri yapılmak ve Yönetmeliğin 59 uncu maddesinde
belirtilen esaslar çerçevesinde yetkililerce onaylanmak suretiyle kullanılabilir.
(2)
Defterler, vergi kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, kullanıldıkları
yıl dâhil 5 yılın sonunda arşiv defterine (Örnek:7) kaydedilerek arşive
kaldırılır. Arşive kaldırılan defterler hakkında ilgili yönetmelik hükümleri
uygulanır.
MADDE 61
- (1) İşletmelerce kayda geçirilmesi
gereken işlemler, düzenli ve okunaklı bir şekilde defterlere yazılır.
(2)
Gerçekleşen işlemlerin kullanılan defterlere kaydı sırasında aşağıdaki hükümler
göz önünde bulundurulur.
a) Defter
kayıtları; kazımak, çizmek ve silmek yoluyla okunamaz hâle getirilemez.
b)
Defterlerdeki kayıtlar arasındaki satırlar çizilmeden boş bırakılamaz ve
atlanamaz.
c) Defter
sayfaları koparılamaz, onaylı ve çift nüshalı yaprakların sırası bozulamaz ve
bunlar yırtılamaz.
MADDE 62
- (1) İşletmelerce yürütülen
faaliyetlerin özelliğine uygun olarak gerçekleştirilen işlemlerin, muhasebe
sistemindeki düzeni bozmayacak bir süre içinde defterlere kaydedilmesi esastır.
Ancak gerçekleşen işlemlerin defterlere kaydı, izinsiz ve geçerli bir nedene
dayanmaksızın on günden fazla geciktirilemez.
(2)
İşlemler, kasa defteri ile yevmiye defterine günlük olarak kaydedilir.
İşlemlerin bu defterlere kaydı hiç bir sebeple geciktirilemez.
MADDE 63
- (1) Hesap planı; bilanço hesapları,
faaliyet hesapları ve nazım hesaplar ana bölümlerine ayrılır. Bilanço hesapları
bölümü, 1 numaradan 5 numaraya kadar olan ana hesap gruplarından; Gelir tablosu
hesapları bölümü, 6 numaralı ana hesap grubundan; nazım hesaplar bölümü ise, 9
numaralı ana hesap grubundan oluşur.
(2) 7
numaralı ana hesap grubu Yönetmelikte yer alan muhasebe ilke ve standartlarına
aykırı olmamak şartıyla, işletmelerin yönetim ve maliyet muhasebesi ihtiyaçları
için kullanılır.
(3) Ana
hesap grupları aşağıda gösterildiği gibi isimlendirilir.
1 Dönen
Varlıklar
2 Duran
Varlıklar
3 Kısa
Vadeli Yabancı Kaynaklar
4 Uzun
Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 Öz
Kaynaklar
6 Gelir
Tablosu Hesapları
7 Maliyet
Hesapları
9 Nazım
Hesaplar
(4) Ana
hesap gruplarından bilanço hesapları, kendi içinde aşağıdaki maddelerde
gösterildiği gibi hesap gruplarına ayrılır ve her bir ana hesap grubunu
ilgilendiren işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço
hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre yeteri kadar
yardımcı hesaplara ayrılabilir.
(5) Gelir
tablosu hesapları ana hesap grubu, hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara;
hesaplar da yardımcı hesaplara ayrılır.
(6) Maliyet
hesapları ana hesap grubu, hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara;
hesaplar da yardımcı hesaplara ayrılır.
(7) Nazım
hesaplar ana hesap grubu, işletmelerin ihtiyaçlarına göre sınıflandırılır.
(8) Hesap
planı aşağıdaki ana hesap grupları, hesap grupları ve hesaplardan oluşur:
Aktif
Hesaplar
1 Dönen
Varlıklar
10 Hazır
Değerler
100 Kasa
Hesabı
101 Alınan
Çekler Hesabı
102
Bankalar Hesabı
103 Verilen
Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz
Hesabı
106 Döviz
Gönderme Emirleri Hesabı (-)
108 Diğer
Hazır Değerler Hesabı
11
Menkul Kıymetler
112 Kamu
Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
118 Diğer
Menkul Kıymetler Hesabı
119 Menkul
Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
122 Alacak
Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
123 Banka
Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabı
126 Verilen
Depozito ve Teminatlar Hesabı
127 Diğer
Ticari Alacaklar Hesabı
128 Şüpheli
Ticari Alacaklar Hesabı
129 Şüpheli
Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
134
İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
135
Personelden Alacaklar Hesabı
136 Diğer
Çeşitli Alacaklar Hesabı
138 Şüpheli
Diğer Alacaklar Hesabı
139 Şüpheli
Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
150 İlk
Madde ve Malzeme Hesabı
151 Yarı
Mamuller - Üretim Hesabı
152
Mamuller Hesabı
153 Ticari
Mallar Hesabı
157 Diğer
Stoklar Hesabı
158 Stok
Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
159 Verilen
Sipariş Avansları Hesabı
17
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri
170-178
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabı
179
Taşeronlara Verilen Avanslar Hesabı
18
Gelecek Aylara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları
180 Gelecek
Aylara Ait Giderler Hesabı
181 Gelir
Tahakkukları Hesabı
19 Diğer
Dönen Varlıklar
190
Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı
191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı
193 Peşin
Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
195 İş
Avansları Hesabı
196
Personel Avansları Hesabı
197 Sayım
ve Tesellüm Noksanları Hesabı
198 Diğer
Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabı
199 Diğer
Dönen Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
2 Duran
Varlıklar
22 Ticari Alacaklar
220
Alıcılar Hesabı
221 Alacak
Senetleri Hesabı
222 Alacak
Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
226 Verilen
Depozito ve Teminatlar Hesabı
227 Diğer
Ticari Alacaklar Hesabı
229 Şüpheli
Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
23 Diğer Alacaklar
234
İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
235
Personelden Alacaklar Hesabı
236 Diğer
Çeşitli Alacaklar Hesabı
239 Şüpheli
Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
24 Malî Duran Varlıklar
248 Diğer
Malî Duran Varlıklar Hesabı
249 Diğer
Malî Duran Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
25 Maddi
Duran Varlıklar
250 Arazi
ve Arsalar Hesabı
251 Yer
Altı ve Yer Üstü Düzenleri Hesabı
252 Binalar
Hesabı
253 Tesis,
Makine ve Cihazlar Hesabı
254
Taşıtlar Hesabı
255
Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer
Maddi Duran Varlıklar Hesabı
257
Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
258
Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen
Avanslar Hesabı
26 Maddi
Olmayan Duran Varlıklar
260 Haklar
Hesabı
267 Diğer
Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı
268
Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
269 Verilen
Avanslar Hesabı
27 Özel
Tükenmeye Tabi Varlıklar
271 Arama
Giderleri Hesabı
272
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri Hesabı
278
Birikmiş Tükenme Payları Hesabı (-)
279 Verilen
Avanslar Hesabı
28
Gelecek Yıllara Ait Giderler ve Gelir Tahakkukları
280 Gelecek
Yıllara Ait Giderler Hesabı
281 Gelir
Tahakkukları Hesabı
29 Diğer
Duran Varlıklar
293 Gelecek
Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabı
294 Elden
Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı
295 Peşin
Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
297 Diğer
Çeşitli Duran Varlıklar Hesabı
298 Stok
Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
299
Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
Pasif
Hesaplar
3 Kısa
Vadeli Yabancı Kaynaklar
30 Malî
Borçlar
303
İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabı
320
Satıcılar Hesabı
326 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı
329 Diğer
Ticari Borçlar Hesabı
33 Diğer
Borçlar
335
Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer
Çeşitli Borçlar Hesabı
34
Alınan Avanslar
340 Alınan
Sipariş Avansları Hesabı
349 Alınan
Diğer Avanslar Hesabı
35
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri
350-358
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri Hesabı
36
Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler
360
Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı
361
Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı
362
Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı
363
Ödenecek Döner Sermaye Katkı Payları Hesabı
364
İstihkaklardan Vergi Borçlarına Karşılık Yapılan Kesintiler Hesabı
365
İstihkaklardan Sosyal Güvenlik Kurumu Prim Borçlarına Karşılık Yapılan
Kesintiler Hesabı
366 Merkez
Hissesi Hesabı
367 Katma
Değer Vergisi Tevkifatları Hesabı
368 Vadesi
Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı
369
Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı
37 Borç
ve Gider Karşılıkları
370 Dönem
Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı
371 Dönem
Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı (-)
372 Kıdem
Tazminatı Karşılığı Hesabı
373 Maliyet
Giderleri Karşılığı Hesabı
379 Diğer Borç
ve Gider Karşılıkları Hesabı
38
Gelecek Aylara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları
380 Gelecek
Aylara Ait Gelirler Hesabı
381 Gider
Tahakkukları Hesabı
39 Diğer
Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı
393 Merkez
ve Şubeler Cari Hesabı
397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabı
399 Diğer
Çeşitli Yabancı Kaynaklar Hesabı
4 Uzun
Vadeli Yabancı Kaynaklar
40 Malî
Borçlar
403
İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabı
42
Ticari Borçlar
420
Satıcılar Hesabı
426 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı
429 Diğer
Ticari Borçlar Hesabı
43 Diğer
Borçlar
436 Diğer
Çeşitli Borçlar Hesabı
438 Kamuya
Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı
44
Alınan Avanslar
440 Alınan
Sipariş Avansları Hesabı
449 Alınan
Diğer Avanslar Hesabı
47 Borç
ve Gider Karşılıkları
472 Kıdem
Tazminatı Karşılığı Hesabı
48
Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları
480 Gelecek
Yıllara Ait Gelirler Hesabı
481 Gider
Tahakkukları Hesabı
5
Özkaynaklar
50
Ödenmiş Sermaye
500 Sermaye
Hesabı
501
Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-)
52
Sermaye Yedekleri
522 Maddi
Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabı
54 Kâr
yedekleri
549 Özel
Fonlar Hesabı
57
Geçmiş Yıllar Kârları
570 Geçmiş
Yıllar Kârları Hesabı
58
Geçmiş Yıllar Zararları
580 Geçmiş
Yıllar Zararları Hesabı (-)
59 Dönem
Net Kârı (Zararı)
590 Dönem
Net Kârı Hesabı
591 Dönem
Net Zararı Hesabı (-)
6 Gelir
Tablosu Hesapları
60 Brüt
Satışlar
600 Yurtiçi
Satışlar Hesabı
601
Yurtdışı Satışlar Hesabı
602 Diğer
Gelirler Hesabı
603 İlaç ve
Tıbbi Sarf Malzeme Gelirleri Hesabı
61 Satış
İndirimleri (-)
610
Satıştan İadeler Hesabı (-)
611 Satış
İskontoları Hesabı (-)
612 Diğer
İndirimler Hesabı (-)
62
Satışların Maliyeti (-)
620 Satılan
Mamuller Maliyeti Hesabı (-)
621 Satılan
Ticari Mallar Maliyeti Hesabı (-)
622 Satılan
Hizmet Maliyeti Hesabı (-)
623 Diğer
Satışların Maliyeti Hesabı (-)
63
Faaliyet Giderleri (-)
630
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı (-)
631
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı (-)
632 Genel
Yönetim Giderleri Hesabı (-)
64 Diğer
Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar
642 Faiz
Gelirleri Hesabı
644 Konusu
Kalmayan Karşılıklar Hesabı
645 Menkul
Kıymet Satış Kârları Hesabı
646 Kambiyo
Kârları Hesabı
647
Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı
649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı
65 Diğer
Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar (-)
654
Karşılık Giderleri Hesabı (-)
655 Menkul
Kıymet Satış Zararları Hesabı (-)
656 Kambiyo
Zararları Hesabı (-)
657
Reeskont Faiz Giderleri Hesabı (-)
659 Diğer
Olağan Gider ve Zararlar Hesabı (-)
67
Olağandışı Gelir ve Kârlar
671 Önceki
Dönem Gelir ve Kârları Hesabı
679 Diğer
Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabı
68 Olağandışı Gider ve Zararlar (-)
680
Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları Hesabı (-)
681 Önceki
Dönem Gider ve Zararları Hesabı (-)
689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı (-)
69 Dönem
Net Kârı (Zararı)
690 Dönem
Kârı veya Zararı Hesabı
691 Dönem
Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı (-)
692 Dönem
Net Kârı veya Zararı Hesabı
7 Maliyet Hesapları
71
Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri
710 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı
711 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabı
712 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabı
713 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabı
72
Direkt İşçilik Giderleri
720 Direkt
İşçilik Giderleri Hesabı
721 Direkt
İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722 Direkt
İşçilik Ücret Farkları Hesabı
723 Direkt
İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabı
73 Genel
Üretim Giderleri
730 Genel
Üretim Giderleri Hesabı
731 Genel
Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732 Genel
Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabı
733 Genel
Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabı
734 Genel
Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabı
74
Hizmet Üretim Maliyeti
740 Hizmet
Üretim Maliyeti Hesabı
741 Hizmet
Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742 Hizmet
Üretim Maliyeti Fark Hesabı
75
Araştırma ve Geliştirme Giderleri
750
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı
751
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752 Araştırma
ve Geliştirme Gider Farkları Hesabı
76
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri
760
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı
761
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı
77 Genel
Yönetim Giderleri
770 Genel
Yönetim Giderleri Hesabı
771 Genel
Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772 Genel
Yönetim Gider Farkları Hesabı
9 Nazım Hesaplar
90
Teminat Alınan Değerler
900 Alınan
Teminatlar Hesabı
901 Alınan
Teminatlar Alacaklı Hesabı
91
Teminat Verilen Değerler
910 Verilen
Teminatlar Hesabı
911 Verilen
Teminatlar Alacaklı Hesabı
92
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
920 Kanunen
Kabul Edilmeyen Giderler Hesabı
921 Kanunen
Kabul Edilmeyen Giderler Alacaklı Hesabı
93 Vergi
Dışı Gelirler
930 Vergi
Dışı Gelirler Hesabı
931 Vergi
Dışı Gelirler Alacaklı Hesabı
94
Demirbaş Giderleri
940
Demirbaş Giderleri Hesabı
941
Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabı
95
Ariyet Verilen Değerler
950 Ariyet
Verilen Değerler Hesabı
951 Ariyet
Verilen Değerler Alacaklı Hesabı
96
Konsinye Mallar
960
Konsinye Mallar Hesabı
961
Konsinye Mallar Alacaklı Hesabı
(9) İhtiyaç
duyulduğunda yeni hesaplar açmaya, hesapların adlarını ve kodlarını belirlemeye
Bakanlık yetkilidir.
MADDE 64 - (1) Dönen varlıklar ana hesap grubu;
nakit olarak veznede veya bankada tutulan değerler ile normal koşullarda en
fazla bir yıl veya faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi veya
tahsil edilmesi öngörülen varlık ve alacak unsurlarını kapsar.
(2) Dönen
varlıklar ana hesap grubu; hazır değerler, menkul kıymetler, ticari alacaklar,
diğer alacaklar, stoklar, yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri, gelecek
aylara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar hesap
gruplarından oluşur.
MADDE 65
- (1) Hazır değerler hesap grubu,
nakit olarak veznede veya bankada bulunan değerler ile paraya çevrilme imkânı
bulunan varlıkları kapsar.
(2) Hazır
değerler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
101 Alınan
Çekler Hesabı
102
Bankalar Hesabı
103 Verilen
Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz
Hesabı
106 Döviz
Gönderme Emirleri Hesabı (-)
108 Diğer
Hazır Değerler Hesabı
MADDE 66 - (1) Kasa hesabı, muhasebe birimi
veznelerince, kanunî dolaşım niteliğine sahip ulusal paraların alınması,
verilmesi ve saklanmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
(2)
Muhasebe birimlerine döviz olarak intikal eden tutarlar bu hesapla
ilişkilendirilmez.
MADDE 67
- (1) Kasa hesabına ilişkin işlemler
aşağıda gösterilmiştir:
a)
Alındılar
1) Muhasebe
birimlerince nakden veya çekle yapılan her türlü tahsilat ve veznelere teslim
edilen değerler karşılığında “Alındı Belgesi” (Örnek:8) kullanılır. Alındıların
şekli, basımı, dağıtımı, iptali ve kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar
Bakanlıkça belirlenir.
2) Muhasebe
birimlerince nakden veya çekle yapılan her türlü tahsilat, veznelere teslim
edilen tahvil ve hazine bonosu ve benzeri menkul kıymetler, banka teminat ve
garanti mektubu ile şahsi kefalete ilişkin belgeler karşılığında iki nüsha
“Alındı Belgesi” düzenlenir. Alındı belgesinin asıl nüshası para, çek veya
diğer değerleri teslim edene verilir. İkinci nüshası ise veznede muhafaza
edilir. Menkul kıymetler, banka teminat ve garanti mektubu ile şahsi kefalete
ilişkin belgeler ilgilisine geri verildiğinde, teslim alındığında verilmiş olan
alındı belgesi geri alınarak muhasebe işlem fişine bağlanır. Muhasebe
birimlerince emanet nitelikli hesaba alınan paralar ile yüklenici
istihkaklarından yapılan vergi, fon, icra, teminat ve diğer kesintiler
karşılığında, hak sahibinin istemesi hâlinde muhasebeleştirme belgesinin onaylı
bir nüshası verilir.
b) Kasadan
yapılacak ödemeler
1) Bütün
ödemelerin ilgilinin banka hesabına aktarma suretiyle yapılması esastır. Ancak,
ilgililerin talepleri hâlinde alındığı gün iade edilen teminat ve depozito
niteliğindeki ödemeler, banka şubesi bulunmayan yerlerde kasa limiti
dâhilindeki ödemeler ile Bakanlıkça kasadan yapılması bildirilen diğer ödemeler
muhasebe birimlerince, kasadan veya çek düzenlenmek suretiyle bankadan
yapılabilir:
2) Kasadan
yapılacak ödemeler ile özel mevzuatlarında aksine bir hüküm bulunmaması hâlinde
avans olarak tahsil edilen paralardan iadesi gereken tutarların ilgililere
ödenmesinde, her yıl Bakanlıkça belirlenen limitin dört katı uygulanır.
c) Kasa tahsilatının bankaya yatırılması
1) Muhasebe
birimlerince bir gün içinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan
yapılacak ödemeler için Bakanlıkça tespit edilerek duyurulan tutarların üç katı
alıkonularak fazlası, düzenlenecek “Teslimat Müzekkeresi” (Örnek:9) ile bankaya
yatırılır.
2) Teslimat
müzekkeresi dört nüshalı olup, dördüncü nüsha dip koçandır. Teslimat
müzekkeresinin ilk üç nüshası para ile birlikte muhasebe biriminin hesabının
bulunduğu bankaya gönderilir. Birinci nüsha alıkonulduktan sonra, ikinci ve
üçüncü nüshalar onaylanarak alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha veznedarla, ikinci
nüsha ise izleyen iş günü banka hesap özet cetveli ile birlikte muhasebe
birimine gönderilir. Bankaya yatırılan kasa fazlası paraların belgesi olan
ikinci nüsha, düzenlenecek muhasebe işlem fişinin birinci nüshasına bağlanır.
Üçüncü nüsha ise veznedarca tarih ve sıra numarasına göre bir dosyada saklanır.
Kasa fazlası tutarın, kasa varlığından çıkarılarak teslimat müzekkeresi ile
bankaya yatırıldığı, yatırılma belgesinden veya banka hesap özet cetvelinden
anlaşıldığında, bu tutar ilgili hesaplara kaydedilir.
ç)
Veznedarın kasa ihtiyacı için bankadan alacağı paralar
1) Kasa
mevcudunun yapılacak ödemeleri karşılayamayacağı anlaşıldığı takdirde, o günkü
ödemeye yetecek tutarda para, veznedar adına düzenlenecek çekle bankadan
alınarak kasaya konulur ve veznedar adına bir alındı düzenlenir. Hem veznedar
adına çek düzenlendiğinde hem de bankadan alınan para kasaya konulduğunda
ilgili hesaplara kayıt yapılır.
2) Muhasebe
yetkilileri de dâhil olmak üzere, veznedarlardan başka hiçbir kimse bankadan
para alamayacağı gibi, muhasebe yetkilileri kefalete tabi olmadıklarından
fiilen tahsilat ve ödeme yapamazlar ve veznedarlara vekalet edemezler.
d) Kasaların kapanması, sayımı ve mevcudunun müşterek muhafaza altına
alınması
1) Kasa,
günlük resmî çalışma süresinin bitiminden bir saat önce kapatılır. Ancak,
muhasebe yetkililerinin gerekli gördüğü hâllerde mesai saati bitimine kadar
tahsilata devam edilir. Kasa defteri günü gününe işlenerek, o günkü kasa mevcudunun
tamam olup olmadığı veznedar tarafından sayılır ve defterin “Açıklama” bölümüne
“Borç” ve “Alacak” genel toplamları ile kasa mevcudunu gösteren aradaki fark
yazılarak muhasebe yetkilisi ve sorumlu veznedar tarafından imzalanır.
2) Çeşitli
nedenlerle aynı gün paranın bankaya yatırılmasının mümkün olmaması veya banka
gişelerinin kapanmasından sonra yapılan tahsilat dolayısıyla kasada biriken
para, ertesi gün kasa fazlası bankaya yatırılmak üzere, muhasebe yetkilisi ve
sorumlu veznedar tarafından müşterek muhafaza altına alınır.
3) Müşterek
muhafaza işlemi, Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri,
Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine
göre yapılır.
e) Vezne,
muhasebe yetkilisi tarafından yukarıda sözü edilen kasa kontrollerinden başka,
Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre ayrıca kontrol
edilir.
f) Tahsilat ve ödemelere ait belgeler günlük olarak, muhasebe
yetkilisi tarafından tespit olunan sürelerde veznedarca muhasebe servisine
verilir.
g) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmesi,
mutemetlerce tahsil olunacak paralar, düzenlenecek alındı, defter ve belgeler
konusunda Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri,
Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve
aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır:
1) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerine, paranın yatırılacağı muhasebe birimi tarafından,
kullanıldıkça kullanılmış olanlar geri alınmak suretiyle yenisi verilmek üzere,
defterdarlarca tespit edilen sayıda muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı cildi
verilir. Muhasebe yetkilisi adına tahsilat yapmaya yetkili mutemetlerce yapılan
tahsilat ve teslim alınan değerler için “Muhasebe Yetkilisi Mutemedi Alındısı”
(Örnek:10) kullanılır. Alındı, birisi dip koçan olmak üzere üç nüshalı olup bir
nüshası parayı teslim edene, bir nüshası alındıyı düzenleyen yetkilinin bağlı
bulunduğu birime verilir.
2) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat, tarih ve alındı seri ve sıra
numarasıyla “Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri”ne (Örnek: 11)
işlenir. Defterde; tahsilatın tarihi, sıra numarası, kimden tahsil edildiği ve
alındı seri ve sıra numaralarının kaydına ilişkin sütunlardan başka yapılan
tahsilatın çeşidini göstermek üzere dört ayrıntı, bir “Toplam” ve bir “Genel
Toplam” sütunu bulunmaktadır. Muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından tahsil
olunan paralar, bütçenin birkaç gelir türünü ilgilendirdiği takdirde, defterin
“Yapılan Tahsilatın Çeşidi” başlığı altındaki sütunlarına ayrı ayrı işlenir.
Toplam ve ayrıntı sütunlarına yapılan kayıtlar, tahsil olunan paraların
muhasebe birimine teslim edildiği tarihe kadar devam eder. Para muhasebe
birimine yatırıldığında, tutarı “Genel Toplam” sütununa alınır, diğer
sütunların altları çift çizgi ile kapatılır. Genel toplam sütununun toplamları
malî yıl sonuna kadar devam eder.
3) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat tutarı, miktarına bakılmaksızın her
onbeş günde bir ve her hâlükârda malî yılın son iş gününde muhasebe birimi
veznesine veya banka hesabına yatırılır. Tahsilat tutarının Bakanlıkça
belirlenen miktarın dört katına ulaşması hâlinde paranın, onbeş günlük süre
beklenmeksizin, tahsilatın yapıldığı günü takip eden günün mesai saati bitimine
kadar muhasebe birimi veznesine veya banka hesabına yatırılması zorunludur.
Ancak, banka şubesi bulunmayan ilçe, belde ve köylerde muhasebe yetkilisi
mutemetlerince tahsil edilen paralar, miktara bakılmaksızın, en geç izleyen
ayın üçüncü günü akşamına kadar yatırılır.
4) Tahsil
edilen para, muhasebe birimine alındı dip koçanı ve muhasebe yetkilisi
mutemetleri kasa defteriyle birlikte getirilir. Dip koçanlar ile defter kaydı
karşılaştırılıp “Yapılan Tahsilatın Çeşidi” sütunları toplamı ile toplam sütunu
kontrol edildikten sonra teslim edilecek para tutarı bulunur ve bu tutar
defterin “Genel Toplam” sütununa yazılır. Defterin toplam sütunu karşısına ve
alındı dip koçanının en son yaprağının arkasına “..... numaraya kadar olan
..... tahsilat teslim edilmiştir.” açıklaması yazılarak muhasebe yetkilisi ve
mutemet tarafından imza edildikten sonra muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa
defterinin zımbalı yaprakları koparılır ve alındı karşılığında kasaya teslim
edilerek bu konuda düzenlenecek muhasebe işlem fişine eklenir. Veznedarlarca,
tahsilata ilişkin verilen alındıların tarih ve numarası defterin ikinci
nüshasına işlenir. Kullanılmamış muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı yaprağı
bulunan cilt, mutemede geri verilir.
5) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerinin yaptığı tahsilatın muhasebe biriminin veznesine veya
banka hesabına yatırılmasına ilişkin süre ve tutar, ihtiyaca göre idareler
itibarıyla Bakanlıkça farklı belirlenebilir.
ğ) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerince ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden
tahsil edilen paralar ile bu paralardan iade edilmesi gerekenler hususunda
aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır:
1) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerince ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden
tahsil edilen paralar ile bu paralardan iade edilenler için “Mutemetlikler
Tahsilat ve Ödemeler Defteri” (Örnek:12) kullanılır. Bu defteri kullanan
muhasebe yetkilisi mutemetlerince, ayrıca Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa
Defteri tutulmaz. Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri, birisi dip koçan
olmak üzere üç nüsha düzenlenir. Defterin; “Tahsilat” tablosundaki “Emanetler”
bölümünün “Depozito” sütununa, ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi
nakden tahsil edilen paralar, “Ödemeler/Göndermeler” tablosundaki “Ödeme ve
Mahsubun Çeşidi” bölümüne mutemetlerce ihale teminatı, tedavi veya güvence
bedeli gibi nakden tahsil edilip iade edilen paralar, “Muhasebe Birimine
Gönderilen” bölümüne ise, mutemetliklerden muhasebe biriminin hesabına
yatırılan/aktarılan paralar kaydedilir.
2) Her
birimde Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri bir muhasebe yetkilisi
mutemedi tarafından tutulacak olup, depozito veya tedavi (güvence) bedeli gibi
tahsil edilen paralardan iade işlemi, sadece bu defteri tutan muhasebe yetkilisi
mutemedi tarafından yapılır. Ancak, iade yetkisi verilen muhasebe yetkilisi
mutemetlerince yapılan tahsilatlardan tahsil edildiği ay içinde iade edilmeyen
depozito veya tedavi (güvence) bedelleri ilgili muhasebe birimlerince iade
edilir.
3) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerince, her ay sonu itibarıyla, o döneme ilişkin olarak
nakden yapılan tahsilat ve iadeler ile muhasebe birimi hesabına yapılan
aktarmaların, tahsil ve ödemeler itibarıyla ayrı ayrı olmak üzere; tarihini,
kimden tahsil edildiğini veya kime ödendiğini, niteliğini, belge adedini ve
tutarını gösteren iki nüsha liste düzenlenerek , bu listenin birinci nüshası
ile "Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler Defteri"nin ilk iki nüshası,
tahsilat ve iadelere ilişkin belgelerle birlikte bağlı bulunulan muhasebe
birimine gönderilir. Diğer nüshası ise mutemetlikte saklanır.
4) Muhasebe
biriminden uzak birimlerde yapılacak ihalelerde, isteklilerce nakit olarak
verilecek geçici teminatlar, kendisine iade yetkisi verilen muhasebe yetkilisi
mutemetlerince teslim alınması karşılığında da muhasebe yetkilisi mutemedi
alındısı verilir.
5) Üzerine
ihale yapılan istekli ile en avantajlı ikinci teklif sahibi dışındakilere ait
geçici teminatlardan aynı gün yapılacak iadeler bu mutemetlerce yapılır, daha
sonraki günlerde yapılacak iadeler ise muhasebe birimleri tarafından
gerçekleştirilir. Geçici teminatların iade edilebilmesi için, alındının arkası
tahakkuk birimince “İadesinde sakınca yoktur.” ibaresi yazılarak imzalanıp
mühürlendikten sonra istekliye verilir. Tahsil edilen, iade edilen veya
muhasebe biriminin hesabına intikal ettirilen teminatlar da Mutemetlikler
Tahsilat ve Ödemeler Defterinde açılacak sütunda izlenir. Muhasebe yetkilisi
mutemetleri sadece nakit teminatları alacak olup, ilgili mevzuat uyarınca teminat
olarak kabul edilen diğer değerleri teslim alamazlar.
MADDE 68
- (1) Kasa hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasaya
yatırılan tutarlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kasa
ihtiyacı için veznedarca bankadan çekilip kasaya konulan tutarlar bu hesaba
borç, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Kasa
sayımı sonucunda fazla çıkan tutarlar bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm
Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kasadan
yapılan ödemeler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere
gönderilen tutarlar bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına borç
kaydedilir.
3) Kasa
sayımı sonucunda noksan çıkan tutarlar bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm
Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 69
- (1) Alınan çekler hesabı, muhasebe
birimlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında muhasebe birimine
hitaben düzenlenmiş banka çekleri ve katılım bankalarının çekleri ile muhasebe
yetkilisi mutemetleri tarafından muhasebe birimine teslim edilen aynı
nitelikteki çeklerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 70
- (1) Muhasebe birimlerinin ve
muhasebe yetkilisi mutemetlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında,
muhasebe birimine hitaben düzenlenmiş banka çekleri ve katılım bankalarının
çekleri kabul edilir. Alınan çek, sol alt köşesinden sağ üst köşesine çizilen
iki kalın paralel çizgi arasına muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankanın
adı yazılarak, çizgili çek haline getirilir. Bloke edilenler hariç çekin
muhasebe birimine verildiği ya da bundan en çok bir gün önceki tarihte
düzenlenmiş olması gerekir.
(2)
Muhasebe birimlerince ve muhasebe yetkilisi mutemetlerince alınan çeklerin
karşılığının bloke edildiğinin muhatap banka tarafından onaylanmış olması
gerekir. Muhatap banka başka yerde ise bloke işlemi muhasebe biriminin
bulunduğu yerdeki şubesince de yapılabilir. Devlet sermayesiyle kurulmuş veya
sermayesinde Devletin iştiraki bulunan idare ve kurumlar ile genel yönetim
kapsamındaki idarelerin verecekleri çeklerde bloke onayı aranmaz. Hesap
sahiplerinin nam ve hesabına bizzat ilgili banka ya da katılım bankaları
tarafından düzenlenerek, muhasebe birimlerine verilmiş olan çekler de blokeli
çekler gibi kabul edilir.
(3)
Bankalarca bastırılacak çeklerin arkasında; matbu olarak bloke şerhine yer
verilmiş ve bu şerhlerin şube yetkililerince imzalanmış olması durumunda söz
konusu çekler de muhasebe birimlerince blokeli çek olarak kabul edilir. Bloke
şerhinde gösterilen tutarın üzerinde keşide edilen çekler ise kabul edilmez.
(4) Bu
şekilde alınan çekler karşılığında alındı belgesi verilir ve alındı belgesinin
üzerine “Çekle tahsil edilmiştir.” kaşesi basılır. Muhasebe birimlerine veya
muhasebe yetkilisi mutemetlerine verilen çekler düzenlenecek teslimat
müzekkeresi ile tahsil için bankaya gönderilir.
(5)
Karşılıksız çıkan çeklerle ilgili olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılmakla
birlikte, ilgililer hakkında 19/3/1985 tarihli ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin
Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun hükümlerine göre
işlem yapılması sağlanır.
(6) Çekle
yapılacak tahsilatla ilgili gerekli diğer düzenlemeleri yapmaya Bakanlık
yetkilidir.
MADDE 71
- (1) Alınan çekler hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan
çekler yazılı değerleri ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yabancı
para birimi üzerinden alınan çekler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının o
günkü döviz alış kuru üzerinden Türk Lirası olarak bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
3) Sayım
sonucu fazla çıkan çek tutarları bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm
Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına
alacak kaydedilir
b) Alacak
1) Tahsil edilen çekler bu hesaba alacak, 102 Bankalar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları
Hesabına borç kaydedilir.
3) Sayım
sonucu noksan çıkan çek tutarları bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm
Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Herhangi
bir nedenle ilgilisine iadesi gereken çekler bu hesaba alacak, ilgili hesap
veya hesaplara borç kaydedilir.
MADDE 72
- (1) Bankalar hesabı, muhasebe
birimleri adına bankaya yatırılan paralar ve bankaya tahsil için verilen
çeklerden tahsil işlemi tamamlananlar ile muhasebe birimlerince düzenlenen çek
ve gönderme emirlerinden ödendiği veya gönderildiği bildirilen çek ve gönderme
emri tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE 73
- (1) Muhasebe birimlerince bir gün
içinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan yapılacak ödemeler için
ayrılacak tutar alıkonularak, fazlası düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile
bankaya yatırılır.
(2)
Bankalarca muhasebe birimleri adına yapılan diğer tahsilat için, teslimat
müzekkeresi düzenlenmez. Bu tür tutarlar bankadan alınacak hesap özet cetveline
göre kayıtlara alınır.
(3)
Muhasebe birimlerince, hesaplarının bulunduğu bankalardan nakden yapılacak
ödemeler için bu bankaların kendi çekleri; ödeme yapılacak kişilerin
hesaplarına aktarılacak tutarlar ile bankalarda açtırılacak krediler için
“Gönderme Emri” (Örnek:13) düzenlenir. Muhasebe birimlerince, bankalar
nezdindeki döviz hesabından yapılacak ödemelerde ise “Döviz Gönderme Emri”
(Örnek:14) kullanılır.
(4)
Gönderme emri ve döviz gönderme emrinin elektronik ortamda düzenlenmesi ve
ilgili bankaya gönderilmesi hususunda düzenlemeler yapmaya Bakanlık yetkilidir.
(5) Muhasebe
birimlerinin hesabı bulunan bankalarca, bir gün içinde muhasebe birimi adına
tahsil edilen tutarlar ile karşılığında onaylanan veya düzenlenen alındıların
tarih ve numaralarını; muhasebe birimi adına ödenen veya gönderilen tutarlar
ile bunlara ait çek ve gönderme emirlerinin tarih ve numaralarını gösteren iki
nüsha banka hesap özet cetveli düzenlenerek ertesi gün muhasebe birimine
gönderilir. Banka hesap özet cetvelinin bir nüshası muhasebe işlem fişine bağlanır,
diğer nüshası ise açılacak bir dosyada muhafaza edilir. Tahsilat ve ödemeleri
ayrıntılı olarak gösteren cetvelin, bankaca, en geç ertesi gün düzenlenerek
onaylandıktan sonra teslimat müzekkeresi ve gönderme emirlerinin ikinci
nüshalarıyla birlikte muhasebe birimine gönderilmesi ve muhasebe birimlerinin
de bu cetveli araması gerekir.
MADDE 74
- (1) Bankalar hesabına ilişkin borç
ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasa
mevcudundan bankaya yatırıldığı anlaşılan paralar bu hesaba borç, 108 Diğer
Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
2) Muhasebe
birimlerince çekle tahsil edilen tutarlardan bankaca takas işleminin
gerçekleştirildiği bildirilenler bu hesaba borç, 101 Alınan Çekler Hesabına
alacak kaydedilir.
3) Muhasebe
birimlerinin banka hesabına yatırılan veya gelen paralar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
4) Banka
tarafından hesaplanıp muhasebe biriminin hesabına kaydedildiği bildirilen faiz
gelirlerinden tevkifat tutarları düşüldükten sonra kalan kısım bu hesaba, faiz
gelirlerinden yapılan tevkifatlar vergi mükellefi olan işletmelerde 193 Peşin
Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, diğer işletmelerde “61 Satış İndirimleri”
hesap grubunun ilgili hesabına borç, faiz gelirlerinin brüt tutarı 642 Faiz
Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bankaca
muhasebe birimine gönderilen hesap ekstreleri ile ödendiği veya ilgili yerlere
gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarları bu hesaba alacak, 103
Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 75
- (1) Verilen çekler ve gönderme
emirleri hesabı, muhasebe birimlerinin hesaplarının bulunduğu
bankalardan çekle veya gönderme emri düzenlemek suretiyle yaptıracakları ödeme
ve göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 76
- (1) Muhasebe birimlerinin
hesaplarının bulunduğu bankalardan yaptırılacak ödemeler için bu bankaların
kendi çekleri düzenlenir. Çek, muhasebe birimlerince doldurulduktan sonra dip
koçanı, çeki alana imzalattırılarak ilgiliye verilir.
(2)
Çeklerin rakam ve yazı ile okunaklı bir şekilde doldurulması gerekir.
Düzenlenen çekin numarası muhasebeleştirme belgelerinin ilgili sütununa
yazılır.
(3)
Muhasebe birimlerinin banka hesabından, ilgililerin hesaplarına gönderilecek
olan tutarlar ile bankalarda açtırılan krediler için gönderme emri düzenlenir.
(4) Gönderme emri, muhasebe
yetkilisince görevlendirilecek bir memur tarafından günlük olarak, banka yetkililerine
zimmetle teslim edilir. Muhasebe yetkilisi tarafından bu konuda
görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı
olarak bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak “Döviz
Gönderme Emri” ifadesinin üzeri çizilerek düzenlenen “Gönderme Emri/Döviz
Gönderme Emri Teslim Tutanağı”nın (Örnek: 15) banka yetkilisine imzalatılması
suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada alıkonulur, ikinci
nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu nüsha muhasebe biriminde açılacak
ayrı bir dosyada tarih sırasına göre saklanır. Bankaca, gönderme emrinin bir
nüshası alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba
aktarılmasından sonra onaylanarak muhasebeleştirme belgesine bağlanmak üzere banka
hesap özet cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
MADDE 77
- (1) Verilen çekler ve gönderme
emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe
birimlerince, düzenlenen çek veya gönderme emri tutarları bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa
ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çek tutarları bu hesaba alacak, 108
Diğer Hazır Değerler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1)
Düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden, muhasebe birimlerine gönderilen banka
hesap özet cetvelleriyle, bankaca hak sahiplerine ödendiği veya ilgili
hesaplara aktarıldığı bildirilen paralar bu hesaba borç, 102 Bankalar Hesabına
alacak kaydedilir.
MADDE 78
- (1) Döviz hesabı, muhasebe birimi
veznelerince tahsil edilen veya her ne şekilde olursa olsun muhasebe
birimlerinin banka hesaplarına intikal eden konvertibl döviz tutarları ile
bunlardan yapılan ödeme, iade ve göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 79
- (1) Muhasebe birimlerine teslim
edilen konvertibl yabancı paralarla, mevzuatı gereği döviz cinsinden tahsili
gereken yabancı paralardan konvertibl olanlar bu hesaba kaydedilir.
(2) Konvertibl olmayan yabancı paralar döviz hesabı
yerine, dönen varlıklar ana hesap grubunda yer alan, menkul kıymetler hesap
grubundaki ilgili hesaplara kaydedilir.
(3) Döviz hesabına ilişkin diğer işlemler aşağıda
gösterilmiştir:
a) Muhasebe birimlerince, mevzuatı gereği ihale
teminatı olarak kabul edilen konvertibl yabancı paralar, alındığı tarihteki
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden, bu hesaba
kaydedilerek ilgili emanet nitelikli hesaba alınır. Teminat olarak teslim
edilen kişi malı dövizlerden herhangi bir nedenle gelir kaydedilmesi
gerekenler, kayıtlı değerleri üzerinden hesaplardan çıkarılır ve işlem
tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu
hesaba alınarak ilgili hesaba kaydedilir.
b) Tahsil edilen dövizler muhasebe birimi hesabının
bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak döviz tevdiat hesabına gün
sonlarında yatırılır.Muhasebe birimlerince bir gün içinde tahsil edilen
dövizlerden bankaya yatırılması gerekenler düzenlenecek teslimat müzekkeresi
ile bankaya gönderilir. Dövizler teslimat müzekkeresi ile vezneden çıkarıldığı
ve söz konusu tutarın bankaya yatırıldığı anlaşıldığı zaman ilgili kayıtlar
yapılır.
c) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince;
1) İlgili mevzuatına ve Bakanlıkça yapılan
düzenlemelere göre, döviz cinsinden tahsil edilen tutarlar için ayrı muhasebe
yetkilisi mutemetleri kasa defteri tutulur.
2) Tahsil edilen tutarlar, tahsil edildikleri
tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınmak
suretiyle ve gelir türleri itibarıyla muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa
defterine ayrı ayrı kaydedilir ayrıca, “Kimden Tahsil Edildiği” sütununda
isimden hemen sonra parantez içerisinde döviz cinsinden tutarı belirtilir.
3) Döviz cinsinden yapılan tahsilata ilişkin belge ve
kayıtlar ulusal para birimi cinsinden düzenlenmekle birlikte, tahsilat tutarı
ulusal para birimine çevrilmeksizin döviz olarak muhasebe biriminin banka
hesabına aktarılır. Bu husus muhasebe yetkilileri tarafından özellikle kontrol
edilir.
4) Muhasebe biriminin bulunduğu yer dışında, muhasebe
birimine bağlı olarak görev yapan muhasebe yetkilisi mutemetlerince tahsil
edilen dövizler, bulunulan yerdeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya
Türkiye Cumhuriyet Ziraat Bankası şubeleri aracılığıyla, muhasebe biriminin döviz
tevdiat hesabına aktarılır. Mutemet hesabının muhasebe yetkilisine
verilmesinde, aktarılan döviz karşılığında alınan banka dekontunda gösterilen
kur ve döviz tutarı esas alınır.
MADDE 80
- (1) Döviz hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe
birimlerine teslim edilen konvertibl dövizlerle, mevzuatı gereği gelir
kaydedilmek üzere döviz cinsinden tahsil edilen tutarlar, teslim alındığı veya
tahsil edildiği günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına veya ilgili diğer hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Kişilere
ait olarak teslim alınan döviz tutarları teslim alındığı günkü Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, 326 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
3) Muhasebe
biriminin hesabının bulunduğu bankaya muhasebe birimi adına intikal eden döviz
tutarları teslim tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden bu hesaba borç; gelir kaydedilmesi gerekenler ilgili gelir hesabına,
diğerleri ise ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Kayıtlı
değerleri üzerinden 326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer
hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilen kişilere ait olarak teslim alındığı
hâlde sonradan işletme malı olan yabancı paralar; işlem tarihindeki Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, ilgili
gelir hesabına alacak kaydedilir
5) Bankadan
gelen hesap özetinden, muhasebe birimleri veznelerinden bankaya gönderilen
dövizlerin, döviz tevdiat hesabına yattığı anlaşıldığı takdirde tutarı, bu
hesaba borç, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
6) Sayım
sonucunda fazla çıkan döviz tutarları sayım tarihindeki Türkiye Cumhuriyet
Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm
Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
7) Muhasebe
birimlerince, bu hesaba ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen
bilgilere göre, işletme malı konvertibl yabancı paralar mevcudunun Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi sonucu oluşan
kur artışı farkları bu hesaba borç; 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Muhasebe birimleri veznelerinden bankaya yatırılmak
üzere gönderilen döviz tutarları bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler
Hesabına borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerince düzenlenen döviz gönderme
emirlerinden, bankaca ödendiği ya da gönderildiği bildirilen tutarlar bu hesaba
alacak, 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Muhasebe
birimleri veznelerinde bulunan emanet niteliğindeki dövizlerden ilgilisine iade
edilen tutarlar, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 326 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
4) Sayım
sonucunda noksan çıkan döviz tutarları kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba
alacak, sayım tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
5) Muhasebe
birimlerince bu hesaba ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen
bilgilere göre işletme malı konvertibl yabancı paralar mevcudunun Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi sonucu oluşan
kur azalışı farkları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç
kaydedilir.
MADDE 81
- (1) Döviz gönderme emirleri hesabı,
muhasebe birimlerinin, nezdinde döviz hesabı bulunan bankalardaki döviz
hesaplarından, döviz cinsinden yapacakları ödeme ve göndermeler için
düzenledikleri döviz gönderme emirleri ile bunlardan bankaca ödendiği veya
gönderildiği bildirilenlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 82
- (1) Muhasebe biriminin, nezdinde
döviz hesabı bulunan bankalardaki döviz hesaplarından, ilgililere ödenecek veya
hesaben gönderilecek olan döviz tutarları için döviz gönderme emri düzenlenir.
(2) Döviz
gönderme emri, muhasebe yetkilisi tarafından görevlendirilecek bir memur
tarafından banka yetkililerine zimmetle teslim edilir. Muhasebe yetkilisi
tarafından bu konuda görevlendirilecek memurun adı, soyadı ve imza örneği daha
önce bankaya yazılı olarak bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki
nüsha olarak “Gönderme Emri” ifadesinin üzeri çizilerek düzenlenen “Gönderme
Emri/Döviz Gönderme Emri Teslim Tutanağı”nın banka yetkilisine imzalatılması
suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada alıkonulur, ikinci
nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu nüsha muhasebe biriminde açılacak
ayrı bir dosyada tarih sırasına göre saklanır. Bankaca, döviz gönderme emrinin
bir nüshası alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba
aktarılmasından sonra onaylanarak döviz hesabına ilişkin banka hesap özet
cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
MADDE 83
- (1) Döviz gönderme emirleri
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe
birimlerince, bankalardaki döviz hesaplarından yapılacak ödeme ve göndermeler
için düzenlenen döviz gönderme emri tutarları gönderme tarihindeki Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Muhasebe
birimlerinin bankalarda açtırdıkları döviz tevdiat hesaplarında yer alan
kişilere ait konvertibl yabancı paralardan yapılan iadeler, kayıtlı değerleri
üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1)
Düzenlenen döviz gönderme emirlerinden, bankaca ödendiği veya ilgili hesaba
aktarıldığı bildirilen tutarlar bu hesaba borç, 105 Döviz Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE 84
- (1) Diğer hazır değerler hesabı,
hazır değerler hesap grubunda sayılan hesaplar içerisinde tanımlanmayan ve
niteliği itibarıyla bu grupta izlenmesi gereken diğer hazır değerlerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE 85
- (1) Nitelikleri itibarıyla hazır
değer sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve posta havaleleri,
yoldaki paralar, posta çekleri gibi değerler bu hesapta izlenir.
(2) Kasa
ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çekler ile bunlardan tahsil edilip kasa
varlığına dâhil edilenler bu hesaba kaydedilir.
(3) Kasa
fazlası paraların bankaya gönderilmesi ve bu tutarların bankaca tahsil
edildiğinin anlaşılması üzerine bu hesap kullanılır.
(4) Tahsil edilen dövizler, muhasebe biriminin
hesabının bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak döviz tevdiat hesabına
gün sonlarında yatırılır.
MADDE 86
- (1) Diğer hazır değerler hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe
birimlerince alınan diğer hazır değerler bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Kasa
varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlar bu hesaba borç, 100
Kasa Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Kasa
ihtiyacı için veznedar adına düzenlenen çek tutarları bu hesaba borç, 103
Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) İşletmeye
gönderilen havale tutarları bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
5) Menkul kıymetlerle birlikte satın alınan vadesi
gelmiş kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarları bu hesaba borç, 642
Faiz Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
2) Kasa
ihtiyacı için bankadan tahsil edilen çek tutarları kasaya dâhil edildiğinde bu
hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
3) Tahsil
edilen menkul kıymetlerin vadesi gelmiş kuponları kayıtlı değerleri ile
bu hesaba alacak, vergi ve fonlara ilişkin kesintiler 193 Peşin Ödenen Vergiler
ve Fonlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
MADDE 87 - (1) Menkul kıymetler hesap grubu,
işletmelerin ellerinde bulunan ve yakın zamanda harcama yeri bulunmayan
paraların değer düşüklüğünü önlemek, faiz geliri veya kâr payı sağlamak veya
fiyat değişmelerinden yararlanarak kârlar elde etmek amacı ile geçici bir süre
elde tutulmak üzere edindikleri kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer
menkul kıymetler ile bunlara ait değer azalma karşılıkları izlenmesi için
kullanılır.
(2) Menkul
kıymetler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
112 Kamu
Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları Hesabı
118 Diğer
Menkul Kıymetler Hesabı
119 Menkul
Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
MADDE 88
- (1) Menkul
kıymetler; işletmelerce geçici bir süre elde tutulmak üzere edinilen kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları, altın, gümüş, her türlü değerli maden ve
taşlardan yapılmış bilezik, yüzük, kolye, küpe, iğne ve benzeri takı eşyaları,
çeşitli maden ve taşlardan yapılmış, antik değeri olan ve menkul kıymet sayılan
tabak, bardak, kupa, şamdan, fincan, tablo ve benzeri eşyalardan
oluşur.
(2) Kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları ve diğer menkul kıymetler edinildiğinde alındı
düzenlenir ve muhasebeleştirme belgesine eklenir. Alındıda menkul kıymetin
cinsi, adedi, numarası, varsa ayarı, kupon adedi ve tutarı gibi tüm nitelikleri
ayrıntılı olarak gösterilir.
(3) Menkul
kıymetler, veznedarlarca torba veya zarflar içerisinde vezne odasının uygun bir
bölümünde saklanır.
(4) Menkul
kıymetler edinildiğinde alış bedeli üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına
borç, elden çıkarıldığında ise kayıtlı değeri üzerinden alacak kaydedilir.
(5) Ancak
tahvillerle birlikte tahsil edilebilir duruma gelmiş kuponlarında alınması
durumunda kuponlar, bu kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarı
üzerinden 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına kaydedilir. Vadesi gelmiş kupon
bedelleri satın alma tutarından indirildikten sonra kalan tutar, tahvillerin
alış değerini oluşturur.
(6) Satılan
menkul kıymetlerin satış bedeli ile alış bedeli arasındaki fark olumlu ise “645
Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına”, olumsuz ise “655 Menkul Kıymet Satış
Zararları Hesabına” kaydedilir.
(7) Kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları satıldığında veya herhangi bir nedenle
işletmenin mülkiyetinden çıktığında alış değeri üzerinden ilgili menkul kıymet
hesabına alacak kaydedilir. Bunların alış değeri ile satış değeri arasındaki
farkın, varsa işlemiş faiz gelirlerine karşılık gelen kısmı “642 Faiz Gelirleri
Hesabı”na, kalanı da “645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabı”na kaydedilir.
Satış bedeli farkı işlemiş faizi karşılamadığı durumlarda; işlemiş faiz “642
Faiz Gelirleri Hesabı”na alınmakla beraber alış değeri ile satış değeri
arasındaki olumsuz fark da “655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı”na
kaydedilir.
(8) Ana
paranın geri ödemesi sırasında alınan menkul kıymetlerin faizi tahsil
edildiğinde daha önce tahakkuk ettirilmiş gelir yoksa tamamı; tahakkuk yolu ile
gelirlere alınmış kısım varsa aşan tutar “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na
kaydedilir.
(9) Dönem
sonu faiz ödemeli olan menkul kıymetlerde faiz tutarı menkul kıymetin kuponu
karşılığında tahsil edildiğinde faizin varsa tahakkuku aşan kısmı, yoksa tamamı
“642 Faiz Gelirleri Hesabı”na kaydedilir.
(10) Alış
işlemi nedeniyle ödenen giderler menkul kıymet alış bedeline eklenmez. Menkul
kıymet satın alma giderleri “65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar”
grubundaki ilgili gider hesabına kaydedilir.
(11) Kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları teminat olarak verildiğinde, bu değerlerin
teminat olarak verildiğini gösteren bir alt hesaba aktarılır ve nazım
hesaplarda izlenir.
MADDE 89
- (1) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları hesabı, diğer kamu idarelerince çıkarılan ve muhasebe birimine intikal
eden tahvil, senet ve bonoların izlenmesi için kullanılır.
MADDE 90
- (1) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Sayım
sonucunda fazla çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları rayiç değerleri ile
bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397
Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
veya herhangi bir nedenle işletmenini mülkiyetinden çıkan kamu kesimi tahvil,
senet ve bonoları kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte,
alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış bedeli
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, işlemiş faizler 642 Faiz
Gelirleri Hesabına, menkul kıymet satış kârı ise 645 Menkul Kıymet Satış
Kârları Hesabına alacak, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumsuz
ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, menkul kıymet satış
zararı 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, işlemiş faizleri ise
642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak, kaydedilir.
2) Sayım
sonucunda noksan çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve bonoları bu hesaba alacak,
noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 91
- (1) Diğer menkul kıymetler hesabı,
her ne şekilde olursa olsun muhasebe birimlerine intikal eden kamu kesimi
tahvil, senet ve bonoları dışında altın, gümüş, her türlü değerli maden ve
taşlar ile menkul kıymet sayılan diğer değerlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 92
- (1) Diğer menkul kıymetler hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer
menkul kıymetler alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Sayım
sonucunda fazla çıkan diğer menkul kıymetler rayiç değerleri ile bu hesaba
borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan diğer menkul kıymetler
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte, alış bedeli ile
satış bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç, işlemiş faizler 642 Faiz Gelirleri Hesabına, menkul kıymet
satış kârı ise 645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, alış bedeli ile
satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise satış bedeli tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı 655 Menkul Kıymet Satış Zararları
Hesabına borç, işlemiş faizler de 642 Faiz Gelirleri Hesabına alacak,
kaydedilir.
2) Sayım
sonucunda noksan çıkan diğer menkul kıymetler bu hesaba alacak, noksanlığın
nedeninin araştırılması ve sorumluların tespit için geçici olarak 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE 93
- (1) Menkul kıymetler değer
düşüklüğü karşılığı hesabı, menkul kıymetlerin değerlerinde önemli ölçüde ya da
sürekli olarak değer azalması olduğu tespit edildiğinde ortaya çıkacak
zararların karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıkların izlenmesi
için kullanılır.
(2)
Karşılıklar menkul kıymet değer azalışını karşılayacak ölçüde ayrılır. Menkul
kıymet değer düşüklüğü için ayrılan karşılıklar, dönem sonunda hesaplanarak
vergi matrahına dâhil edilmek üzere nazım hesaplar grubunda yer alan “92
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler” hesaplarında izlenir.
Hesabın
işleyişi
MADDE 94
- (1) Menkul kıymetler değer
düşüklüğü karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Değer
azalışları için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık
ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılığa
eşit olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet
hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık
ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan
karşılıktan fazla olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, bu işlemden doğan zarar ise 655
Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç; kayıtlı değeri ile ilgili menkul
kıymet hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık
ayrılmış olan menkul kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan
karşılıktan az olması ya da gerçekleşmemesi durumunda, ayrılan karşılık bu
hesaba, satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı
değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına, gerçekleşmeyen değer düşüklüğüne ait
karşılık ise 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 95
- (1) Ticari alacaklar hesap grubu,
işletmelerin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından
kaynaklanan ve bir yıl içinde tahsili öngörülen senetli ve senetsiz alacakları
ile bunlardan şüpheli hâle gelenler ve bunlar için ayrılan karşılıkların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
gruba kayıtlı ticari alacaklar, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve
hizmet satışlarının gerçekleşmesi veya üçüncü kişilere karşı bir işin
yapılmasının üstlenilmesi karşılığında verilen depozito ve teminat
niteliğindeki değerleri kapsar.
(3) Mal ve
hizmet satışlarının karşılığında alınan senetler bir dosyada saklanır. Bu
gruptaki senetlerin süresi en fazla bir yıldır. Süresi bir yıldan fazla uzun
vadeli senetler ve senetsiz alacaklar “Duran Varlıklar” içerisinde ilgili
hesaplarda takip edilir.
(4) Ticari alacaklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
122 Alacak
Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
123 Banka
Kredi Kartlarından Alacaklar Hesabı
126 Verilen
Depozito ve Teminatlar Hesabı
127 Diğer
Ticari Alacaklar Hesabı
128 Şüpheli
Ticari Alacaklar Hesabı
129 Şüpheli
Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
MADDE 96 - (1) Alıcılar hesabı, işletmenin faaliyet
konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış
alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE 97
- (1) Alıcılar hesabına ilişkin borç
ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a)
Borç
1) Mal ve
hizmet satışlarından doğan senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60
Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Mal ve hizmet
satışında alıcı adına yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak
kaydedilir.
3)
Anlaşmalar uyarınca alıcılara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda
oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar
tarafından nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba alacak, tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Satılan
mallardan yapılan iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz alacaklar bu hesaba
alacak, geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan
katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç
kaydedilir. Sürekli envanter yönteminde geri alınan mallar aynı zamanda maliyet
değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç, “62 Satışların Maliyeti” grubunun
ilgili hesabına alacak kaydedilir.
3)
Envanter dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi
sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları
Hesabına borç kaydedilir.
4) Tahsili
şüpheli hâle gelen ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Alacaklardan
tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak,
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa
sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649
Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE 98
- (1) Alacak senetleri hesabı,
işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede
bağlanmış alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE 99
- (1) Alacak senetleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve
hizmet satışlarından doğan senetli alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60
Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Senetli alacaklardan yapılan tahsilat tutarları bu
hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları
Hesabına borç kaydedilir.
3) Tahsili
şüpheli hâle gelen alacak senetleri bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Senetli
alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu
hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan
varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç,
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
100 - (1) Alacak senetleri reeskontu
hesabı, bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini
sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont tutarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
101 - (1) Alacak senetleri reeskontu
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem
sonunda hesaplanan alacak senetleri reeskont faiz giderleri tutarı bu hesaba
alacak, 657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap
dönemi başında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 647 Reeskont Faiz
Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
102 - (1) Banka kredi kartlarından
alacaklar hesabı, banka kredi kartlarıyla yapılan tahsilat ve bunlara
ilişkin olarak yapılan mahsup ve iade işlemlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba
ilişkin işlemler
MADDE
103 - (1) Mal ve hizmet satış
bedellerinin veya avansların tahsilinde kredi kartı kullanacak olan
işletmelerin; kredi kartı kullanımıyla ilgili olarak bankayla yapacakları
sözleşmede, bankaya komisyon ödenmeyeceği ve P.O.S cihazları ile yapılan tahsilatın
banka hesabına aktarılmasında Bakanlıkça belirlenen ve sözleşmede yer alan
valörün uygulanacağı hususları belirtilir.
(2)
İşletmelerce mal ve hizmet satış bedelleri ile avansların banka kredi kartı ile
tahsili işleminden önce kartın gerekli bilgileri taşıdığı ve geçerlilik süresi
içinde kullanılmakta olduğu tespit edildikten sonra, nüfus cüzdanı, sürücü
belgesi gibi resimli bir kimlik belgesi ile kimlik kontrolü yapılarak kartı
kullanan kişinin gerçek kart hamili olduğu saptanır. Banka kredi kartının kullanılması
hâlinde satış belgesinin ilgili bölümü onaylandıktan sonra ikinci nüshası kart
hamiline verilir.
(3) Banka
kredi kartlarıyla yapılan tahsilat karşılığında alındı düzenlenir. Kart hamili
ile hizmetten yararlananların ayrı kişiler olması durumunda alındıya, kart
hamili ile birlikte hizmetten yararlananların da adı ve soyadı yazılır.
(4) Avans
olarak banka kredi kartıyla tahsilat yapılması ve bunun sonucunda avans artığı
ortaya çıkması durumunda kesinlikle nakden iade işlemi yapılmaz. Aynı banka kredi
kartı ile P.O.S. cihazının fonksiyonları kullanılarak, artan avans tutarı iade
edilir.
Hesabın
işleyişi
MADDE
104 - (1) Banka kredi kartlarından
alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal veya
hizmet satış bedeli olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba
borç, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına, kalan tutar ise 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Avans
olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, 340 Alınan
Sipariş Avansları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Banka
kredi kartıyla yapılan tahsilatlar nedeniyle muhasebe biriminin banka hesabına
aktarılan tutarlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
2) Avans
olarak banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlardan iptal edilenlere ilişkin
tutarlar bu hesaba alacak, 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına borç
kaydedilir.
MADDE
105 - (1) Verilen depozito ve
teminatlar hesabı, işletmelerce bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir
sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak diğer kamu idareleri veya
kişilere verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
hesaba sadece nakit olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
MADDE
106 - (1) Verilen depozito ve
teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen
depozito ve teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo
Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen
depozito ve teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba
alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2)
İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren
depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve
Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptanan personel
adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların
değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo
Zararları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
107 - (1) Diğer ticari alacaklar hesabı,
işletmelerin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların
kapsamına girmeyen tahsili gecikmiş alacaklar, henüz şüpheli alacak niteliği
kazanmayanlar ve diğer çeşitli ticari alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
108 - (1) Diğer ticari alacaklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer
ticari alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2)
Anlaşmalar uyarınca diğer ticari alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç,
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer
ticari alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
a) Borç
1) Tahsili
şüpheli hâle gelen alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli
ticari alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Karşılık
ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan
bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer
taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil
edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu hesaba alacak, 129 Şüpheli Ticari
Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer taraftan alacağın tahsil
edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına alacak kaydedilir.
4) Şüpheli
olma niteliği ortadan kalkan ticari alacaklar bu hesaba alacak, ilgili ticari
alacaklar hesabına borç kaydedilir.
MADDE
111 - (1) Şüpheli ticari alacaklar
karşılığı hesabı, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların izlenmesi
için kullanılır.
(2)
Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın
hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
MADDE
112 - (1) Şüpheli ticari alacaklar
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli
hâle gelen ticari alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak,
654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli alacağın
tahsiline bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen
gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu
Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli
alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128
Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin
imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
113 - (1) Diğer alacaklar hesap
grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş alacaklar ile
bunlardan şüpheli hâle gelenler ve şüpheli alacak karşılıkları ile işletmeler
arasında verilen borçların ve faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen
alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer
alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
134
İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
135
Personelden Alacaklar Hesabı
136 Diğer
Çeşitli Alacaklar Hesabı
138 Şüpheli
Diğer Alacaklar Hesabı
139 Şüpheli
Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
MADDE
114 - (1) Diğer alacakların takip,
tahsil ve benzeri işlemlerinde, 27/9/2006 tarihli ve 2006/11058 sayılı Bakanlar
Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin ilgili hükümleri uygulanır.
MADDE
115 - (1) İşletmeler arası malî
borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet
dönemiyle sınırlı olmak üzere nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan
alacakların ve bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatlar ile işletme
aleyhine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır.
MADDE 116 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan
alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi
faaliyet dönemiyle sınırlı olmak üzere işletmeler arası borç verme
işlemlerinden doğan alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem
sonunda, duran varlıklar ana hesap grubunda, işletmelerce verilen borçlardan
alacaklar hesabında kayıtlı tutarlardan, vadesi bir yılın altına düşenler bu
hesaba borç, 234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1)
İşletmece verilen borçlardan yapılan tahsilat 102 Bankalar Hesabı veya ilgili
diğer hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan, herhangi bir nedenle işletme aleyhine silinenler
ilgili gider hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
117 - (1) Personelden alacaklar
hesabı, işletme personelinin işletmeye olan çeşitli borçlarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE 118 - (1) Personelden alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a)
Borç
1)
Personelin ücret iptali sonucunda işletmeye doğan borçları bu hesaba, ücret tahakkuk
ettirilmesi nedeniyle yapılan vergi, sosyal güvenlik ve diğer kesintiler ilgili
hesaplara borç, daha önce hangi gider hesabına borç yazılmış ise o hesaba
alacak kaydedilir.
2)
Personelden alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir
ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3)
Personelin işletmeden kredili olarak ticari faaliyet konusu dışında bir kıymet
alması, lojman, misafirhane, dinlenme kampı vb. işletmenin tesislerinden
yararlanması gibi nedenlerle ortaya çıkan borçları bu hesaba borç, ilgili gelir
hesaplarına alacak kaydedilir.
4) Sayım
sonucunda noksan çıkan nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan
sorumluları tespit edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç,
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Personelden nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2)
İşletmeden ayrılan personelin borcu bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
119 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabı,
ticari olmayan ve başka bir hesaba da dâhil edilemeyen alacakların izlenmesi
için kullanılır.
MADDE 120 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1)
Sayıştay, adlî, idarî ve askerî mahkemelerce tazmin hükmedilenler ile inceleme,
teftiş ve denetimler sonucu fazla ve kanunsuz verildiği veya noksan tahsil
edildiği tespit edilen tutarlar bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sosyal
güvenlik kurumlarına maaş ve ücretlerden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle
gönderilen tutarlar bu hesaba borç, işletme hissesini oluşturan tutar 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına, fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan
gelir vergisi tutarı 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, personele ödenmesi
gereken tutar ise 335 Personele Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
3)
İşletmeden ayrılan personelin borcu bu hesaba borç, 135 Personelden Alacaklar
Hesabına alacak kaydedilir.
4) Diğer
çeşitli alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
5) Diğer
alacaklara yürütülün faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer
çeşitli alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
121 - (1) Şüpheli diğer alacaklar
hesabı, ödeme süresi geçmiş bu nedenle vadesi birkaç defa uzatılmış veya yazı
ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış diğer
alacakların izlenmesi için kullanılır.
MADDE 122 - (1) Şüpheli diğer alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsili
şüpheli hâle gelen diğer alacaklar bu hesaba borç, ilgisine göre 135
Personelden Alacaklar Hesabına veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli
diğer alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Karşılık
ayrılmamış şüpheli diğer alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir
taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç;
diğer taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel
adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık
ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu
hesaba alacak, 139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer
taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
4) Şüpheli
olma niteliği ortadan kalkan diğer alacaklar bu hesaba alacak, ilgisine göre
135 Personelden Alacaklar Hesabına veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına
borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
123 - (1) Şüpheli diğer alacaklar
karşılığı hesabı, şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe ihtimalinin
kuvvetlenmiş olması hâlinde, bu tür risklerin giderilmesini sağlamak üzere
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2)
Teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan
karşılığın hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
MADDE 124 - (1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli
diğer alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli
diğer alacağın tahsiline bağlı olarak tahmin edilen zararın kısmen ya da
tamamen gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644
Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Tahsili
imkânsız hâle gelen şüpheli diğer alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 138
Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin
imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
125 - (1) Stoklar hesap grubu,
işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya tüketmek amacıyla edindiği, ilk
madde ve malzeme, yarı mamul, mamul, ticari mal, yan ürün, artık ve hurdalar
gibi varlıklar ile bunlara ait karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2)
Stoklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
150 İlk
Madde ve Malzeme Hesabı
151 Yarı
Mamuller-Üretim Hesabı
152
Mamuller Hesabı
153 Ticari
Mallar Hesabı
157 Diğer
Stoklar Hesabı
158 Stok
Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
159 Verilen
Sipariş Avansları Hesabı
MADDE
126 - (1) Stoklarla ilgili olarak,
Taşınır Mal Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine ve aşağıdaki hükümlere göre işlem
yapılır:
(2)
Stoklar, maliyet bedeliyle hesaplara alınır. Maliyet bedeline, stokların elde
edilmesi ve depolanacağı yere kadar getirilmesi için yapılan faiz hariç her
türlü giderler ilave edilir.
(3) Bağış
veya hibe olarak edinilen stoklar varsa bilinen değeri, yoksa ilgili mevzuatına
göre değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara alınır.
Stoklar, kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde ilgili hesaplardan
çıkarılır.
(4) İlk
madde ve malzeme hesabında kayıtlı stoklardan yok olma, kırılma, bozulma veya eskime
gibi nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hâle gelenler, diğer
stoklar hesabına aktarılır. Stokların miktar ve değerlerinde, kaybolma,
çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler ilgili
harcama biriminin taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi ve harcama yetkilisince
muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar
güncellenir.
(5)
Muhasebe birimleri, hizmet sunduğu birimlere ait stokları işletmeler itibarıyla
kaydeder. Kullanılan veya tüketilen stoklara ilişkin bilgiler muhasebe
birimlerine iletildiğinde kayıtlardan çıkarılır. Stokların miktar ve
değerlerinde, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya
çıkan eksilmeler ilgili tahakkuk dairesinin mal sorumlusu ve harcama
yetkilisince muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince
kayıtlar güncellenir.
(6)
Stokların elde edilmesinde iskonto ve başka indirimler yapılmışsa, stok
maliyetine iskontodan sonraki net tutar alınır. Sonradan yapılan iskonto ve
başka indirimler de fiyat indirimi niteliği taşıdığından ilgili stok hesabına
alacak yazılarak maliyetten indirilir.
(7)
Stokların elde edinilme işlemleri tamamlandıktan sonra stokun şeklini veya
bulunduğu yeri değiştirme işlemleri dışında, stoku elde bulundurmanın
gerektirdiği giderler stokun maliyetine eklenmez.
(8)
Derhal harcanabilecek veya tüketilebilecek ilk madde ve malzemeler ile
kullanıldığında tüketilen yiyecek maddeleri ve akaryakıt gibi değerini tamamen
kaybeden eşya ve malzemeler ambar konusunu oluşturmaz. Ancak, satışı yapılana
veya üretimde kullanılana kadar muhafaza edilmesi gereken ilk madde ve malzeme,
mamul ve ticari mallar, muhasebe birimi işlemlerinde kullanılan bütün defter ve
belgeler gibi varlıklar ambar konusunu oluşturur.
(9)
Satın alınan ya da işletmede elde edilen her çeşit madde, malzeme ve ürün
“Taşınır İşlem Fişi” (Örnek:16) ile ambara alınır. Taşınır işlem fişlerinin bir
nüshası ödeme emri belgesi ekinde muhasebe birimine gönderilir. Maddi duran
varlıklar ambara sokulmadan doğrudan doğruya ilgili memur tarafından teslim
alınır veya kullanılacağı birime teslim edilir ve ilgili maddi duran varlıklar
hesabına kaydedilir.
(10)
Ambardan yapılacak bütün çıkışlar ilgili servislerce düzenlenecek “İhtiyaç
Pusulası”na (Örnek:17) dayanılarak taşınır işlem fişi ile yapılır. Ambardan
satış mağazasına veya kantine satılmak üzere mamul veya ticari mal göndermek de
aynı usulle yapılır.
(11)
İşletmelerce üretilen mamullerin kendi tüketimlerinde kullanılması hâlinde,
rayiç bedelleri üzerinden gelir, maliyet bedeli üzerinden gider kaydedilir.
(12) Ambar
konusu stok giriş ve çıkış kayıtları “Stok Hareketleri Defteri”nde (Örnek:18)
izlenir. Bu Yönetmeliğin “15 Stoklar” bölümünde çeşitleri sayılan hesaplara
göre bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.
MADDE
127 - (1) İlk madde ve malzeme
hesabı, işletmelerce üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da
tüketilmek üzere edinilen tüketim malzemeleri ile hammadde, yardımcı madde,
ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlenmesi için kullanılır
MADDE
128 - (1) İlk madde ve malzeme
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın
alınan veya üretilen ilk madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) İlk
madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç,
fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Üretimde
veya tüketimde kullanılmak üzere gider yerlerine verilen ancak, daha sonra
kullanılmayarak iade edilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba borç, 710 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına veya 740 Hizmet Üretim Maliyeti
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üretime
verilen veya diğer amaçlarla kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba
alacak, “7 Maliyet Hesapları” sınıfındaki ilgili grubun gider hesabına borç
kaydedilir.
2) İlk
madde ve malzemelerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba
alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici
olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Artık ve hurdaya ayrılan ilk madde ve malzemeler
maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına borç
kaydedilir.
4) Değerini
tamamen yitiren ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı
Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
5) Satışı
yapılan ilk madde ve malzemeler bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba
alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış
bedeli 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan
tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
6)
Satıcılara iade edilen ilk madde ve malzemeler kayıtlı değerleri ile bu hesaba,
bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi Hesabına alacak, iade edilen ilk madde ve malzeme bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
129 - (1) Yarı mamuller-üretim
hesabı, henüz tam mamul haline gelmemiş ancak ilk madde ve malzeme ile işçilik
ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim aşamasındaki
mamullerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Henüz
işlem hâlinde olduklarından ambara alınma söz konusu olamayacağı için, bu hesapta
sadece üretimdeki “yarı mamul stokları” izlenir.
(3) Hesabın kalanı yarı mamullerin değerini
göstereceğinden maliyet dönemi sonlarında bu hesap üzerinde başka bir işlem
yapılmaz.
MADDE
130 - (1) Yarı mamuller-üretim
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maliyet
dönemi sonlarında yarı mamul üretimiyle ilgili olarak 710 Direkt İlk Madde ve
Malzeme Giderleri, 720 Direkt İşçilik Giderleri ve 730 Genel Üretim Giderleri
hesaplarının borcunda toplanan giderler bu hesaba borç, ilgili yansıtma
hesaplarına alacak kaydedilir.
2) Yarı
mamuller üretim hesabının sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba
borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üretimi
tamamlanan yarı mamuller maliyet bedeli üzerinden bu hesaba alacak, 152
Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Artık ve
hurdaya ayrılan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer
Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Yarı
mamuller üretim hesabında kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen
noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve
sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına
borç kaydedilir.
4) Dönem
sonunda bu hesabın borç kalanı devam eden üretimi ifade ettiğinden takip eden
dönemin başında tekrar üretime verilmek üzere bu hesaba alacak, ilgili gider
hesaplarına borç kaydedilir.
MADDE
131 - (1) Mamuller hesabı, üretim
çalışmaları sonunda elde edilen ve satışa hazır hâle gelmiş bulunan mamullerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
132 - (1) Mamuller hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretimi
tamamlanan yarı mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 151 Yarı
Mamuller-Üretim Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonlarında yarı mamul hesabına alınmadan doğrudan mamule dönüştürülen
giderler bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma,
721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma
hesaplarının mamulün üretimiyle ilgili olanlarına alacak kaydedilir.
3) Bu
hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba
borç, fazlalığının nedeninin araştırıp sonuçlandırılması kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Satılan
veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen mamullerden geri alınanlar bir
taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 620 Satılan Mamuller Maliyeti
Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına,
satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma
Değer Vergisi Hesabına borç, bunların toplamı da tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
mamuller bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan
Mamuller Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç, satış bedeli 60 Brüt Satışlar grubunun ilgili
hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi de 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Artık ve
hurdaya ayrılan mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer
Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu
hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu
hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için
geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Bu
hesapta kayıtlı mamullerden işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan
maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına
borç; diğer taraftan rayiç değerleri üzerinden 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına
alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
MADDE
133 - (1) Ticari mallar hesabı,
işletmece herhangi bir değişikliğe tabi tutulmadan satılmak amacıyla alınan
ticari mallar ve benzeri kalemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
134 - (1) Ticari mallar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın
alınan ticari mallar maliyet bedeli ile bu hesaba, ödenen katma değer vergisi 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödemenin şekline göre ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
2) Satılan
veya herhangi bir nedenle başka bir yere verilen ticari mallardan geri
alınanlar, bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 621 Satılan Ticari
Mallar Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan
İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, geri alınan ticari malların
bedeli ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Bu
hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba
borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan ticari
mallar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 621 Satılan Ticari
Mallar Maliyeti Hesabına borç, diğer taraftan satış bedeli 60 Brüt Satışlar
grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi
391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Artık ve
hurdaya ayrılan ticari mallar maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer
Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu
hesapta kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu
hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için
geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Bu
hesapta kayıtlı ticari mallardan işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir
taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 621 Satılan Ticari Mallar
Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar
Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
5) İade edilen ticari mallar alış bedeli ile bu
hesaba, alış bedeli üzerinden ödenen katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma
Değer Vergisi Hesabına alacak, iade edilen ticari malın bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
135 - (1) Diğer stoklar hesabı, stok
kalemlerinden hiçbirinin kapsamına alınmayan ürün, artık ve hurda gibi
kalemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
136 - (1) Diğer stoklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer
stoklar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer
stokların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın
nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
diğer stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 623 Diğer
Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 600 Yurtiçi
Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2)
İşletmenin kullanımına tahsis edilen diğer stoklar bir taraftan kayıtlı
değerleri ile bu hesaba alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç;
diğer taraftan rayiç değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
3) Diğer stokların
sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın
nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Karşılık
ayrılan diğer stoklar satıldığında kayıtlı değerleri ile bu hesaba, ayrılan
karşılık tutarı 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak, yapılan
tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, bu değer üzerinden
hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 659 Diğer Olağan Gider
ve Zararlar Hesabına borç, ayrılan karşılık doğan zarardan fazla ise aradaki
fark 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak, kaydedilir.
MADDE
137 - (1) Stok değer düşüklüğü
karşılığı hesabı, yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler ve bozulma,
çürüme, kırılma, çatlama, paslanma gibi nedenlerle stokların fiziki ve ekonomik
değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunların dışında diğer
nedenlerle stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla
oluşan kayıpların karşılanması için ayrılan karşılıkların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
138 - (1) Stok değer düşüklüğü
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Stok
değer düşüklüğü için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
2) Karşılık
ayrılan stokun değer düşüklüğünün gerçekleşmemesi hâlinde ayrılan karşılık
tutarı bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Değersiz
hâle gelen stoklar için ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, ayrılan karşılık
tutarı stokun kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 659 Diğer Olağan Gider ve
Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri ile ilgili stok hesabına alacak
kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
139 - (1) Verilen sipariş avansları
hesabı, yurt içinden ya da yurt dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan
stoklarla ilgili olarak yapılan avans ödemeleri ve açılan akreditiflerin
izlenmesi için kullanılır.
(2) Yapılan
avans ödemeleri için teminat alınması durumunda teminat, niteliğine göre ilgili
hesaplara kaydedilir.
Hesabın
işleyişi
MADDE
140 - (1) Verilen sipariş avansları
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen
avans veya açtırılan akreditif tutarları bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Stokların teslim alınmasında verilen sipariş avansları veya açtırılan akreditif
tutarları bu hesaba, yapılan ödemeler ilgili hesaplara alacak, teslim alınan
mal maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden ödenen katma
değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Nakden
iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Nakden
veya mahsuben geri alınamayan sipariş avansları tutarları bu hesaba alacak,
satıcı adına ilgili alacak hesabına borç kaydedilir.
MADDE
141 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve
onarım maliyetleri hesap grubu; işletmelerin kendi özel mevzuatları gereği
üstlendikleri yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla yaptıkları
harcamaların izlenmesi için kullanılır.
(2) Yıllara
yaygın inşaat ve onarım maliyetleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak
aşağıdaki hesaplardan oluşur:
170-178
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabı
Hesabın
niteliği
MADDE
142 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve
onarım maliyetleri hesabı, işletmelerin üstlendikleri yıllara yaygın inşaat ve
onarım işlerinin maliyetlerinin proje bazında izlenmesi için kullanılır.
(2) İnşaat
ve onarım işlerinin proje bazındaki sayısı, her bir inşaatın 170-178 hesap
aralığında açılacak hesaplar üzerinde büyük defter düzeyinde izlenmesine imkân
vermeyecek kadar fazla ise her proje yardımcı defter düzeyinde izlenebilir. Bu
durumda, her bir proje için tutulacak yardımcı defterler, büyük defter
hükmündedir.
(3) 170-178
hesap grubuna projeler bazında sıralanan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri
ile bu işlerden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin
izlendiği 350-358 hesap grubu birbirine paralel olarak düzenlenir.
Hesabın
işleyişi
MADDE
143 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve
onarım maliyetleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1)
İşletmenin üstlendiği inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak 740 Hizmet
Üretim Maliyeti ve 770 Genel Yönetim Giderleri hesaplarına kaydedilen
giderlerden o inşaat ve onarıma düşen ortak gider payları, 741 Hizmet Üretim
Maliyeti Yansıtma ve 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma hesaplarının
alacağına karşılık 170-178 hesap aralığında ilgili proje için açılan İnşaat ve
Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Alacak
1) 170-178
hesap grubunda projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu hesaba alacak, 622 Satılan
Hizmet Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
144 - (1) Taşeronlara verilen
avanslar hesabı, yıllara yaygın inşaat ve onarım faaliyetinde bulunan
işletmeler tarafından, taahhüt konusu inşaat ve onarımın bir kısmının ya da
tamamının taşeronlara yaptırılması durumunda, taşeronlara projeler bazında
verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
145 - (1) Taşeronlara verilen
avanslar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yıllara
yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla taşeronlara verilen avanslar bu
hesaba borç, avanslardan kesilen damga vergisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabına, taşerona ödenen tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1)
Taşeronlara yaptırılan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla
yapılan ödemelerden mahsup edilen avans tutarları bu hesaba, taşerona ödenecek
tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba, bu ödemeden yapılan vergi ve fon
kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, taşeronlara
yaptırılan hizmetin maliyeti 740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına, ödenen katma
değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
146 - (1) Gelecek aylara ait giderler
ve gelir tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak
gelecek dönemlere ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da kesin
borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin izlenmesi amacıyla
kullanılır
(2) Gelecek
aylara ait giderler ve gelir tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
180 Gelecek
Aylara Ait Giderler Hesabı
181 Gelir
Tahakkukları Hesabı
MADDE
147 - (1) Gelecek aylara ait giderler
hesabı, peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına
kaydedilmemesi gereken gelecek dönemlere ait giderlerin, ilgili oldukları aya
kadar geçici olarak izlenmesi için kullanılır.
MADDE
148 - (1) Dönem sonunda, duran
varlıklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait giderler hesabında yer
alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin ödenmiş giderler bu
hesaba aktarılır.
(2) Peşin
ödenen giderler, ilgili oldukları faaliyet döneminde giderler hesabına
kaydedilerek gider tahakkuku gerçekleştirilir.
MADDE
149 - (1) Gelecek aylara ait giderler
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelecek
aylarda ilgili gider ve maliyet hesaplarına borç kaydedilecek peşin ödenen
giderler bu hesaba borç, yapılan ödemeler ilgili hesaba, vergi ve fon
kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Döner
sermaye personeline, ertesi hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin
ödenen aylık ve ücretler bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenen
tutar ise 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına
alacak kaydedilir.
3)
İşletmelerde cari yılda tüketilmek üzere alınarak ilgili gider hesaplarına borç
yazılan değerlerden envanter gününde henüz tüketilmeyen kısım bu hesaba borç,
ilgili gider hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Peşin olarak yapılan giderler ilgili oldukları ayda
bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç kaydedilir.
2) Döner
sermaye personeline ertesi hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin
ödenen aylık ve ücretler, yeni hesap dönemi başında bu hesaba alacak, ilgili
gider hesabına borç kaydedilir.
3) Peşin
olarak yapılan giderlerden çeşitli nedenlerle geri alınması gereken tutarlar bu
hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
MADDE
150 - (1) Gelir tahakkukları hesabı,
üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar adına kesin borç kaydı hesap döneminden
sonra yapılacak gelirlerin, içinde bulunulan döneme ait olan kısımların
izlenmesi için kullanılır.
Hesaba
ilişkin işlemler
MADDE
151 - (1) Dönem sonunda, duran
varlıklar ana hesap grubu içindeki gelir tahakkukları hesabında yer alıp,
tahsil zamanına bir yıldan az süre kalan alacaklar, düzenlenecek muhasebe işlem
fişi ile bu hesaba aktarılır.
(2)
Tahakkuk ettirilmiş gelirlerden kaynaklanan ancak içinde bulunulan faaliyet
dönemini takip eden dönemde istenebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili
oldukları dönemde tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.
(3) Dönen
ve duran varlıklar ana hesap grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak,
dönem sonlarında hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemde tahsil edilecek olan işlemiş faiz gelirleri alacakları bu hesaba
kaydedilir.
(4) Bu
hesapta takip edilen döviz cinsinden faiz geliri tahakkukları, yıl sonlarında
ve tahsil tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru ile
değerlenir.
MADDE
152 - (1) Gelir tahakkukları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem
sonları itibarıyla gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz nakden veya hesaben
tahsil edilebilir duruma gelmeyen gelirler bu hesaba borç, ilgili gelir
hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tahakkuk ettirilen gelirlerden nakden veya hesaben
yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
2) Tahakkuk
ettirilen gelirlerden çeşitli nedenlerle iptal edilmesi gerekenler bu hesaba
alacak, ilgili gelir hesabına borç kaydedilir.
MADDE
153 - (1) Diğer dönen varlıklar hesap
grubu; dönen varlık niteliği taşıyan, fakat yukarıdaki hesap gruplarına
girmeyen diğer dönen varlıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer
dönen varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
190
Devreden Katma Değer Vergisi Hesabı
191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı
193 Peşin
Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
195 İş
Avansları Hesabı
196
Personel Avansları Hesabı
197 Sayım
ve Tesellüm Noksanları Hesabı
198 Diğer
Çeşitli Dönen Varlıklar Hesabı
199 Diğer
Dönen Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
MADDE
154 - (1) Devreden katma değer
vergisi hesabı, bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme devreden katma
değer vergisinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
155 - (1) Devreden katma değer
vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Ay
sonlarında 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabının, 391 Hesaplanan Katma
Değer Vergisi Hesabı ile karşılaştırılmasında indirilecek katma değer vergisi
hesabının kalanı bu hesaba borç, 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İzleyen dönemde 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı ile 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabının karşılaştırılmasında, 391 Hesaplanan
Katma Değer Vergisi Hesabının alacak kalanı, 190 Devreden Katma Değer Vergisi
Hesabı ile karşılaştırılarak yapılacak indirimler bu hesaba alacak, 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
156 - (1) İndirilecek katma değer
vergisi hesabı, her türlü mal ve hizmetin satın alınması sırasında
satıcılara ödenen katma değer vergisi ile satılan mal ve hizmetlerin iade ve
iskontolarına ilişkin katma değer vergilerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
157 - (1) İndirilecek katma değer
vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1)
İşletmenin mal ve hizmet alımlarına ilişkin olarak ödedikleri katma değer
vergisi bu hesaba, mal ve hizmet bedeli ilgili hesaplara borç, yapılan ödeme
ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Mal ve
hizmet satışlarında sonradan yapılan iskontolar 611 Satış İskontoları Hesabına,
iskonto tutarı üzerinden ödenen katma değer vergisi bu hesaba borç, bunların
toplamı da ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Satılan
mallardan iade edilen tutarlar, bir taraftan satış iadesi için düzenlenen
faturada gösterilen katma değer vergisi bu hesaba, mal bedeli 610 Satıştan
İadeler Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaplara alacak; diğer taraftan iade
edilen mal maliyet bedeli üzerinden ilgili hesaplara borç ve alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Ay sonlarında,
bu hesabın borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak
kalanından fazla olması hâlinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba alacak,
hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma
Değer Vergisi Hesabına, aradaki fark 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına
borç kaydedilir.
2) Ay
sonlarında, bu hesabın borç kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının
alacak kalanından az olması hâlinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba, varsa
devreden katma değer vergisi hesabının borç kalanı 190 Devreden Katma Değer
Vergisi Hesabına, ödenecek vergi doğması hâlinde 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabına alacak, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
158 - (1) Peşin ödenen vergiler ve
fonlar hesabı, mevzuat gereğince peşin ödenen kurumlar vergisi ve diğer
vergiler ile fonların izlenmesi için kullanılır.
(2) 371
Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç yazılan
tutar, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabının
alacak tutarından fazla olamaz. Fazla olması hâlinde kalan tutar 295 Peşin
Ödenen Vergi ve Fonlar Hesabında izlenir.
a) Borç
1) Peşin
ödenen vergiler ve fonlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu
hesaba borç yazılan tutarlardan dönem sonunda tahakkuk edecek vergi ve fon
karşılıklarından yapılacak indirimler bu hesaba alacak, 371 Dönem Kârının Peşin
Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
160 - (1) İş avansları hesabı,
işletme adına mal ve hizmet satın almak üzere gider ve ödemeleri yapacak
personele verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
161 - (1) İş avansları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletme
adına mal ve hizmet satın almak ve benzeri giderleri yapmak üzere personele
verilen avanslar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen
avanslardan yapılan harcamalar bu hesaba alacak, yapılan harcama ilgili gider
hesabına, bu tutar üzerinden ödenen katma değer vergisi ise 191 İndirilecek
Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Mal ve hizmet satın alınırken
yapılan damga vergisi kesintisi muhasebe birimi veznesine teslim edildiğinde
tutarı 100 Kasa Hesabına borç, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Nakden
iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç
kaydedilir.
3) Nakden
veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
162 - (1) Personel avansları hesabı,
personele maaş, ücret ve yolluk karşılığı verilen avansların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
163 - (1) Personel avansları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1)
Personele maaş ve ücretlerine karşılık verilen avanslar bu hesaba borç,
ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Personelin
iş veya tedavi amacıyla yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen
avanslar bu hesaba borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara,
damga vergisi kesintisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1)
Personele maaş ve ücret karşılığı verilen avanslardan yapılan mahsuplar bu
hesaba, kesintiler ilgili hesaplara alacak, bunların toplamı da ilgili gider
hesabına borç kaydedilir.
2)
Personelin iş veya tedavi amacıyla yapacağı seyahat giderlerini karşılamak
üzere verilen avanslardan yapılan mahsuplar bu hesaba, vergi kesintileri 360
Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, bunların toplamı da ilgili gider
hesabına borç kaydedilir.
3) Nakden
iade edilen avans tutarları bu hesaba alacak 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
4) Nakden
veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
164 - (1) Sayım ve tesellüm
noksanları hesabı, yapılan sayımlar sonucunda tespit edilen kasa, döviz, alınan
çek, menkul kıymet ve benzeri noksanlıkların, nedenleri belirleninceye kadar
geçici olarak kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
165 - (1) Sayım ve tesellüm
noksanları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Çeşitli
kıymetlerin sayımı sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar, nedeninin araştırılması
ve sorumluların tespiti için geçici olarak bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
2)
İşletmenin satın aldığı mal ve malzemelerin teslim alınması sırasında ortaya
çıkan noksanlar nakliyeci, sigorta şirketi veya satıcı tarafından
karşılanıncaya kadar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Nedeni tespit edilen
sayım noksanları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Sayım
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemediği için zarar
yazılmasına karar verilenler bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak,
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan rayiç
değerleri ile sorumlu personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç,
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
166 - (1) Diğer çeşitli dönen
varlıklar hesabı, yukarıda sayılan hesaplarda izlenemeyen diğer çeşitli dönen
varlıkların kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
MADDE
167 - (1) Diğer çeşitli dönen
varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan
diğer çeşitli dönen varlıklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu
hesapta kayıtlı diğer çeşitli dönen varlıklardan herhangi bir şekilde elden
çıkarılanlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
168 - (1) Diğer dönen varlıklar
karşılığı hesabı, yıl sonunda ilgili kesin hesaplarına aktarılması imkânı
bulunmayan, kasa, menkul kıymet, stok ve maddi duran varlık sayım noksanları
tutarının, sayım fazlaları tutarının üstünde olması hâlinde fark kadar
ayrılacak karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
MADDE 169
- (1) Diğer dönen varlıklar karşılığı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yıl
sonunda yapılan sayımda sayım noksanlarının sayım fazlalarından fazla olması
hâlinde aradaki fark bir taraftan bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri
Hesabına borç; diğer taraftan ilgili varlık hesabına alacak, 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık
ayırma nedeninin gerçekleşmesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç,
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık
ayırma nedeninin gerçekleşmemesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba
borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
170 - (1) Duran varlıklar ana hesap
grubu; işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla
elde edilen ve ilke olarak bir yıl içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi
öngörülmeyen varlık unsurları ile diğer duran varlıkları kapsar.
(2) Duran
varlıklar ana hesap grubu; ticari alacaklar, diğer alacaklar, malî duran
varlıklar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye
tabi varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer
duran varlıklar hesap gruplarına ayrılır.
MADDE
171 - (1) Ticari alacaklar hesap
grubu; işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan bir yıldan uzun vadeli
olan alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan tutarlardan dönem sonunda
vadesi bir yılın altına inenler, dönen varlıklar ana hesap grubu içerisindeki
ilgili hesaplara aktarılır.
(3) Ticari
alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
220
Alıcılar Hesabı
221 Alacak
Senetleri Hesabı
222 Alacak
Senetleri Reeskontu Hesabı (-)
226 Verilen
Depozito ve Teminatlar Hesabı
227 Diğer
Ticari Alacaklar Hesabı
229 Şüpheli
Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
Hesabın
niteliği
MADDE
172 - (1) Alıcılar hesabı,
işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede
bağlanmamış bir yıldan uzun vadeli alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
173 - (1) Alıcılar hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve
hizmet satışlarından doğan senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60
Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışında alıcı adına yapılan
giderler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
3) Mal ve
hizmet satışında anlaşmalar uyarınca alıcılara yürütülen faizler bu hesaba
borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda
oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar
tarafından nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba alacak, tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Satılan
mallardan yapılan iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz alacaklar bu hesaba
alacak, geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan
katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç
kaydedilir. Sürekli envanter yönteminde geri alınan mallar aynı zamanda maliyet
değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç, “62 Satışların Maliyeti” grubunun
ilgili hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda
oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç
kaydedilir.
4) Tahsili
şüpheli hâle gelen uzun vadeli ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli
Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5)
Alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu
hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan
varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç,
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
6) Vadesi
bir yılın altına düşen senetsiz ticari alacaklar bu hesaba alacak, 120 Alıcılar
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
174 - (1) Alacak senetleri
hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından
doğan senede bağlanmış bir yıldan uzun vadeli alacaklarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
175 - (1) Alacak senetleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve
hizmet satışlarından doğan senetli alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60
Brüt Satışlar” grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden uzun vadeli düzenlenen senetlerin
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Senetli
alacaklardan yapılan tahsilat tutarları bu hesaba alacak, tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen uzun vadeli senetlerin
değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo
Zararları Hesabına borç kaydedilir.
3) Tahsili
şüpheli hâle gelen uzun vadeli alacak senetleri bu hesaba alacak, 128 Şüpheli
Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Senetli
alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu
hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan
varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç,
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
5) Vadesi
bir yılın altına düşen alacak senetleri bu hesaba alacak, 121 Alacak Senetleri
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
176 - (1) Alacak senetleri
reeskontu hesabı, bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile
değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont
tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
177 - (1) Alacak senetleri reeskontu
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem
sonunda hesaplanan alacak senetleri reeskont faiz giderleri tutarı bu hesaba
alacak, 657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap
dönemi başında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 647 Reeskont Faiz
Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
178 - (1) Verilen depozito ve
teminatlar hesabı, işletmece üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının
üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak geri
alınmak üzere verilen bir yıldan uzun süreli depozito ve teminat niteliğindeki
değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
hesaba sadece nakit olarak verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın
işleyişi
MADDE
179 - (1) Verilen depozito ve
teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen
depozito ve teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo
Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen
depozito ve teminatlardan geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba
alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2)
İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren
uzun vadeli depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer
Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları
saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen uzun vadeli depozito ve
teminatların değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak,
656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
180 - (1) Diğer ticari alacaklar hesabı,
işletmenin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların
kapsamına girmeyen ve henüz şüpheli alacak niteliği kazanmayan bir yıldan uzun
süreli tahsili gecikmiş alacaklar ve diğer çeşitli senetsiz ticari
alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
181 - (1) Diğer ticari alacaklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer
ticari alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2)
Anlaşmalar uyarınca bir yıldan uzun vadeli diğer ticari alacaklara yürütülen
faizlerden, içinde bulunan yılı ilgilendirenler bu hesaba borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer
ticari alacaklardan nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Vadesi
bir yılın altına düşen diğer ticari alacaklar bu hesaba alacak, 127 Diğer
Ticari Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
182 - (1) Şüpheli ticari alacaklar
karşılığı hesabı, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
183 - (1) Şüpheli ticari alacaklar
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli
hâle gelen uzun vadeli ticari alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu
hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli
alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen
gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu
Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli
alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128
Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin
imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE 184
- (1) Diğer alacaklar hesap
grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelen bir yıldan uzun
vadeli alacaklar ile bunlardan şüpheli hâle gelenler ve şüpheli alacak
karşılıkları ile vadesi faaliyet dönemini aşan bir süreyle işletmeler arasında
verilen borçların ve faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen alacakların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer
alacaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
234
İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabı
235 Personelden
Alacaklar Hesabı
236 Diğer
Çeşitli Alacaklar Hesabı
239 Şüpheli
Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabı (-)
MADDE
185 - (1) İşletmeler arası malî
borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet
dönemini aşan bir süreyle nakit olarak verilen borçlardan kaynaklanan
alacaklardan, dönem sonunda vadesi bir yılın altına inmiş olanlar, bu
alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatlar ile işletme lehine silinen
tutarların izlenmesi için kullanılır.
MADDE 186 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan
alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi
faaliyet dönemini aşan borç verme işlemlerinden doğan borçlar bu hesaba borç,
103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonunda vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, dönen varlıklar ana
hesap grubu içindeki 134 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabına
borç kaydedilir.
2) Verilen
borçlardan yapılan tahsilatlar 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
187 - (1) Personelden alacaklar
hesabı, işletme personelinin işletmeye olan çeşitli borçlarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
188 - (1) Personelden alacaklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi bir yılın üstünde olan borçlar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2)
Personelden alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir
ve Kârlar hesabına alacak kaydedilir.
3) Sayım
sonucunda noksan çıkan nakit, menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan
sorumluları tespit edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç,
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına düşün personelden alacaklar
bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu
hesapta kayıtlı alacaklardan yapılan tahsilatlar 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar
Hesabı veya ilgili hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
189 - (1) Diğer çeşitli alacaklar
hesabı, ticari olmayan ve başka bir hesaba da dâhil edilemeyen alacakların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
190 - (1) Diğer çeşitli alacaklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ticari
olmayan ve başka bir hesaba da kaydedilemeyen diğer ticari alacaklardan vadesi
bir yılın üstünde olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer çeşitli alacaklara yürütülen faizler bu
hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi
bir yılın altına düşen diğer çeşitli alacaklar bu hesaba alacak, 136 Diğer
Çeşitli Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu
hesapta kayıtlı alacaklardan yapılan tahsilatlar 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar
Hesabı veya ilgili hesaba borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
191 - (1) Şüpheli diğer alacaklar
karşılığı hesabı, şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe riskine karşı
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı
alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın
hangi alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın
işleyişi
MADDE
192 - (1) Şüpheli diğer alacaklar
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Uzun
vadeli şüpheli diğer alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba
alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Uzun
vadeli şüpheli diğer alacağın tahsiline bağlı olarak tahmin edilen zararın
kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba
borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Tahsili
imkânsız hâle gelen uzun vadeli şüpheli diğer alacaklar bir taraftan bu hesaba
borç, 138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın
tahsilinin imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
MADDE
193 - (1) Malî duran varlıklar hesap
grubu; uzun vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan
menkul kıymetlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Malî
duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
248 Diğer
Malî Duran Varlıklar Hesabı
249 Diğer
Malî Duran Varlıklar Karşılığı Hesabı (-)
MADDE
194 - (1) Diğer malî duran varlıklar
hesabı, işletmelerin uzun vadeli amaçlarla edindiği malî duran varlıkların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
195 - (1) Diğer malî duran varlıklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Malî duran varlıklar alış bedeli ile bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
veya herhangi bir nedenle işletmenin mülkiyetinden çıkan malî duran varlıklar
alış değeri üzerinden bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte; alış bedeli ile
satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı ise 655 Menkul Kıymet Satış
Zararları Hesabına borç, alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumlu
ise; satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, menkul kıymet
satış kârı ise 645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, kaydedilir.
MADDE
196 - (1) Diğer malî duran varlıklar
karşılığı hesabı, diğer malî duran varlıkların değerinde, sürekli ya da önemli
ölçüde meydana gelen değer azalmaları için ayrılan karşılıkların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
197 - (1) Diğer malî duran varlıklar
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan
karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık
ayrılan malî duran varlıkların elden çıkarılması veya karşılık ayırma
nedenlerinin ortadan kalkması durumunda bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE
198 - (1) Maddi duran varlıklar hesap
grubu; işletmelerce faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini
yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile bunların birikmiş
amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Maddi
duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
250 Arazi
ve Arsalar Hesabı
251 Yeraltı
ve Yerüstü Düzenleri Hesabı
252 Binalar
Hesabı
253 Tesis,
Makine ve Cihazlar Hesabı
254
Taşıtlar Hesabı
255
Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer
Maddi Duran Varlıklar Hesabı
257
Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
258
Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen
Avanslar Hesabı
MADDE
199 - (1) Maddi duran varlıklar
hakkında, Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri ile aşağıdaki hükümlere göre işlem
yapılır:
a) Maddi
duran varlıkların hesaplara alınması
1) Edinilen
maddi duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline
varlıkların elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Ancak, katma
değer vergisi mükellefi olan işletmelerde katma değer vergisi maliyete dâhil
edilmez. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran varlıklar varsa bilinen
değeriyle, yoksa değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeriyle hesaplara
alınır.
2) Muhasebe
birimleri, maddi duran varlıkları işletmeler itibarıyla kaydeder. Dönem
sonlarında yeniden değerleme ve amortismana tabi tutulan maddi duran
varlıkların miktar ve değerlerinde; satılma, başka bir birime devredilme,
kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan
eksilmeler, taşınır ve taşınmaz sorumlusu ile harcama yetkilisince muhasebe
birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
3) Değeri
Bakanlıkça belirlenen tutarı aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar
maddi duran varlık hesaplarıyla ilişkilendirilmeden doğrudan doğruya gider
yazılabilir. Doğrudan gider yazılan maddi duran varlıklar ilgili nazım
hesaplara alınarak bilançonun dip notlarında gösterilir.
b)
Yapılmakta olan yatırımlara ilişkin işlemler
1)
Yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen maddi duran varlıklar, geçici
kabul işlemi tamamlandıktan sonra ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılır.
Geçici kabulün tamamlandığı tarih, 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir
Vergisi Kanununun ilgili hükümlerine göre geçici kabulün yapıldığını gösteren
tutanağın idarece onaylandığı tarihtir. Yapılmakta olan yatırımlar hesabında
izlenen her bir iş için proje numarasıyla ayrı bir “Taahhüt Kartı” (Örnek:19)
tutulur.
c) Maddi
duran varlıkların yeniden değerleme işlemleri
1)
İşletmelerin yeniden değerlemeye tabi varlıkları ve bu varlıklar üzerinden
ayrılmış olup hesaplarda gösterilen birikmiş amortismanları, yeniden
değerlemeye tabi tutulur.
2) Maddi
duran varlıklar ve bu varlıklar için geçmiş yıllarda ayrılmış olan
amortismanlar, yeniden değerlemenin yapılacağı yıla ait oran ile çarpılmak
suretiyle yeniden değerlenir.
3) Yeniden
değerleme neticesinde doğacak değer artış veya azalışları, bir taraftan ilgili
maddi duran varlık hesabına kaydedilirken, karşılıkları da diğer taraftan maddi
duran varlıklar yeniden değerleme artışları hesabına kaydedilir. Maddi duran
varlıklar yeniden değerleme artışları, amortismana tabi varlıkların yeniden
değerlemesinden önceki net bilanço varlık değerlerinin, bu kıymetlere yeniden
değerleme oranının tatbikinden sonra bulunacak net bilanço varlık değerlerinden
indirilmesi suretiyle bulunur. Net bilanço varlık değeri, varlıkların bilanço
hesaplarında yazılı değerlerinden, birikmiş amortismanın düşülmesi suretiyle
bulunan tutarı ifade eder.
4) Hesap
dönemleri sonu itibarıyla yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme
oranı, Bakanlıkça belirlenir.
5) Hesap dönemi içinde edinilen amortismana tabi
varlıklar için edinildiği dönem için yeniden değerleme yapılmaz.
6) Bir
varlık herhangi bir nedenle elden çıkarılmışsa yeniden değerleme farkı da
hesaplardan çıkarılır.
7)
Enflasyon düzeltmesi uygulamasına tabi olan gelir ve kurumlar vergisi mükellefi
olan işletmelerce yeniden değerleme yapılmaz.
ç) Maddi
duran varlıkların amortisman işlemleri
1) Bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya,
aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için
aşağıdaki hükümlere göre amortisman ayrılır:
2)
Amortismana tabi varlıklar; birden fazla muhasebe döneminde kullanılması
beklenen, sınırlı bir hizmet süresi olan, işletme tarafından mal ile hizmet
üretim ve tedarikinde kullanılması için elde tutulan varlıklardır.
3) Maddi
duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar,
varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri
dışındakilerden hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin
usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman süresi, yöntemi ve oranları duran
varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
4) Ayrılan
amortisman tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Varlıkların ilk defa
amortisman ve yeniden değerlemeye esas alınacak değeri kayıt bedelidir. Ancak,
yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman hesaplamasına
esas alınacak değer yeniden değerleme sonucu ortaya çıkan değerdir.
5) Bir
varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması
veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda amortisman hesaplaması
varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.Bir varlığın kullanımından elde
edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla
ayrılan amortismanların birikmiş tutarı, varlığın defter değeri altında eksi
değer olarak gösterilir.
6)
Amortismana tabi olup, yangın, deprem, su basması gibi afetler neticesinde
değerini tamamen veya kısmen kaybeden varlıklar, ilgili idarelerinin
müracaatları ve Bakanlığın uygun görüşü üzerine giderleştirilir.
7) Çeşitli
nedenlerle işletmelerde kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran
varlıklardan, diğer duran varlıklar hesap grubuna aktarılanların birikmiş
amortisman tutarları, diğer duran varlıklar hesap grubu içindeki birikmiş
amortismanlar hesabına aktarılır.
d)
Amortisman ayrılmış olan varlıkların net değeri, kayıtlı değerden ayrılmış
amortismanlar ve varsa yeniden değerleme farkları düşüldükten sonra kalan
tutardır. Devir ve trampa satış hükmündedir.Maddi duran varlıkların satış
işlemleri sırasında; amortisman ve yeniden değerlemeye tabi olanlarda net
değeri, diğerlerinde kayıtlı değeri ile satış bedeli arasında fark olması
durumunda, öncelikle oluşan olumlu veya olumsuz fark, ilgili varlık hesabı ve
gelir veya gider hesaplarına kaydedildikten sonra satış işlemi
muhasebeleştirilir.
e) Maddi
duran varlıkların amortisman ve yeniden değerlemesine ilişkin bilgiler “Duran
Varlıklar Amortisman ve Yeniden Değerleme Defteri”ne (Örnek : 20) kaydedilir.
Bu defter, maddi duran varlıkların çeşitlerine göre bölümlere ayrılmak
suretiyle tutulur.
MADDE
200 - (1) Arazi ve arsalar hesabı,
işletmelerin her türlü arazi ve arsalarının izlenmesi için kullanılır.
1) Arazi ve
arsalar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
İşletmenin mülkiyetinden çıkan, üzerine bina yapılan veya tesis maliyetine
eklenen arazi ve arsalar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
202 - (1) Yeraltı ve yerüstü
düzenleri hesabı, herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya
kolaylaştırmak için, yeraltında veya yerüstünde inşa edilmiş her türlü yol,
köprü, baraj, tünel, bölme, sarnıç, iskele, hark ve benzeri yapıların izlenmesi
için kullanılır.
MADDE
203 - (1) Yeraltı ve yerüstü
düzenleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yapılan harcamaların direkt bu hesapta izlenmesi
hâlinde oluşan maliyetler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Yapılan
harcamaların maliyet hesaplarında izlenmesi hâlinde ise yıl sonunda tespit
edilen maliyetler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Elden
çıkarılan yeraltı ve yerüstü düzenleri bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
MADDE
204 - (1) Binalar hesabı, binalar ile
bunların bütünleyici parçaları ve eklentilerinin izlenmesi için kullanılır.
a) Borç
1) Satın
alınan binalar maliyet bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma
değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme
ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2)
İşletmece inşa edilen veya ettirilen binaların yapılmakta olan yatırımlar
hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba
borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3)
Binaların ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4)
Binaların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç,
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1)
İşletmenin aktifinde kayıtlı binaların satılması hâlinde kayıtlı değerleri ile
bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan
Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar
Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle beraber; bu işlemden doğan kârlar 679
Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2)
İşletmenin aktifinden çıkarılan binalar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen
kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
206 - (1) Tesis, makine ve cihazlar
hesabı, faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları hariç
her türlü makine, tesis ve cihazları ile bunların eklentileri ve yükleme,
boşaltma, aktarma makine ve gereçlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
207 - (1) Tesis, makine ve cihazlar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın
alınan tesis, makine ve cihazlar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer
üzerinden ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2)
İşletmece yapılan veya yaptırılan tesis, makine ve cihazların yapılmakta olan
yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu
hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Tesis,
makine ve cihazların ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Tesis,
makine ve cihazların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu
hesaba borç, 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri
ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan
Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar
Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679
Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2)
İşletmenin aktifinden çıkarılan tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri ile
bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına,
amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç
kaydedilir.
MADDE
208 - (1) Taşıtlar hesabı,
işletmelere ait taşıtların izlenmesi için kullanılır.
a) Borç
1) Satın
alınan taşıtlar maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, yapılan ödeme ödemenin
şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2)
İşletmece imal edilen veya ettirilen taşıtların yapılmakta olan yatırımlar
hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba
borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Taşıt
araçlarının ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4)
Taşıtların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç,
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
taşıtlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan
tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle
birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve
Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2)
İşletmenin aktifinden çıkarılan taşıtlar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen
kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
210 - (1) Demirbaşlar hesabı,
faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile
döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi uzun süre kullanılabilen varlıkların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE 211 - (1) Demirbaşlar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın
alınan demirbaşlar maliyet bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen
katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan
ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2)
İşletmede kullanılmak üzere imal edilen veya ettirilen demirbaşların yapılmakta
olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet
bedeli bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak
kaydedilir.
3)
Demirbaşların ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4)
Demirbaşların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba
borç, 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak
kaydedilir.
5)
Demirbaşların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar rayiç değerleri ile bu
hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397
Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
demirbaşlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme
artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına,
yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider
ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2)
Demirbaşların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak,
noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3)
Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken
demirbaşlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257
Birikmiş Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortismanları demirbaşın kayıtlı
değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına
borç kaydedilir.
4) Personele
zimmetle verilen demirbaşlardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve
Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan rayiç değerleri üzerinden sorumluları
adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
212 - (1) Diğer maddi duran varlıklar
hesabı, özellikle kendi bölümlerinde tanımlanamayan ve yukarıda belirtilen
hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen diğer maddi duran varlıkların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
213 - (1) Diğer maddi duran varlıklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda belirtilmiştir:
a) Borç
1) Satın
alınan diğer maddi duran varlıklar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer
üzerinden ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2)
İşletmece imal edilen veya ettirilen diğer maddi duran varlıkların yapılmakta
olan yatırımlar hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet
bedelleri bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Diğer
maddi duran varlıkların ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar
bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Diğer
maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu
hesaba borç, 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına
alacak kaydedilir.
5) Diğer
maddi duran varlıkların sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar rayiç
değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp
sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
diğer maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden
hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına
alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden
değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları
Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider
ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2) Diğer
maddi duran varlıkların sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba
alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici
olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3)
Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken diğer
maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortisman diğer
maddi duran varlığın kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
4)
Personele zimmetle verilen diğer maddi duran varlıklardan kaybedilen veya
çalınanlar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689
Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan rayiç
değerleri üzerinden sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç,
679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
214 - (1) Birikmiş amortismanlar
hesabı, maddi duran varlık bedellerinin yararlanma süresi içinde
giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
215 - (1) Birikmiş amortismanlar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi
duran varlıklar için hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak, ilgili
gider hesaplarına borç kaydedilir.
2)
Amortismana tabi maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan
değer artışları üzerinden hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak,
ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Satılan
maddi duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, yeniden değerleme
artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına,
yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı
değerleri ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider
ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir
ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
2)
Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi
duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, ayrılan amortisman maddi
duran varlıkların kayıtlı değerlerinden az ise aradaki fark 689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değeri ile ilgili maddi
duran varlık hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
216 - (1) Yapılmakta olan yatırımlar
hesabı, yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve
malzeme ile işçilik ve genel giderlerin; geçici ve kesin kabul usulüne tabi
olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı
tarihte, diğer hâllerde işin fiilen tamamlandığını gösteren belgenin
düzenlendiği tarihte, ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
217 - (1)Yapılmakta olan yatırımlar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yatırım
projelerine yapılan harcamalar bu hesaba, bu tutarlar üzerinden ödenen katma
değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme
ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Tamamlanan yatırım projeleri maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, ilgili
maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.
MADDE
218 - (1) Verilen avanslar hesabı,
yurt içinden veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş edilen maddi duran
varlıklarla ilgili avans ödemeleri ve bu amaçlarla açtırılan akreditiflerin
izlenmesi için kullanılır.
a) Borç
1) Maddi
duran varlık edinilmesi ile ilgili olarak verilen avanslar bu hesaba borç,
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yabancı ülkelerden
yapılacak satın almalar için milli bankalar nezdinde açılan akreditif tutarları
bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen
avans karşılığı sipariş edilen maddi duran varlıklardan teslim alınanlara
ilişkin yapılan harcama tutarı bu hesaba alacak, maliyet bedeli ile ilgili
maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Verilen
avanstan yapılan nakden iadeler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
3) Nakden
veya mahsuben geri alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
220 - (1) Maddi olmayan duran
varlıklar hesap grubu; herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin
belli bir şekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen
giderler ve belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar gibi varlıklar ile
bunlar için hesaplanan birikmiş amortismanların kaydı için kullanılır.
(2) Maddi
olmayan duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
260 Haklar
Hesabı
267 Diğer
Maddi Olmayan Duran Varlıklar Hesabı
268 Birikmiş
Amortismanlar Hesabı (-)
MADDE
221 - (1) Maddi olmayan duran
varlıklar hesap grubuna ilişkin işlemler aşağıda gösterilmiştir:
a) Maddi
olmayan duran varlıkların hesaplara alınması
1) Edinilen
maddi olmayan duran varlıklar, maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Katma değer
vergisi mükellefi olan işletmelerde katma değer vergisi maliyete dâhil edilmez.
Bağış veya hibe olarak edinilenler değerlemesi yapıldıktan sonra hesaplara
alınır. Muhasebe birimleri, maddi duran varlıkları işletmeler itibarıyla
kaydeder.
2) Maddi
olmayan duran varlıkların kayıtlardan çıkarılmasını gerektiren bir durum ortaya
çıktığında ilgili işletmece muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine
muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
3) Değeri
Bakanlıkça belirlenen tutarı aşmayan maddi olmayan duran varlıklar, bu
hesaplarla ilişkilendirilmeden doğrudan doğruya gider yazılabilir. Doğrudan
gider yazılan maddi olmayan duran varlıklar ilgili nazım hesaplara alınarak
bilançonun dip notlarında gösterilir.
b)
Amortismana tabi maddi olmayan duran varlıklar ve bu varlıklar üzerinden
ayrılmış olup hesaplarda gösterilen amortismanlar, yeniden değerlemeye tabi
tutulur.
c) Maddi
olmayan duran varlıkların amortisman işlemleri
1)
Amortisman ayrılması, bir maddi olmayan duran varlığın maliyetinin, öngörülen
hizmet süresi boyunca dönemlere dağıtılmasıdır.
2) Ayrılan
amortisman tutarı gider olarak muhasebeleştirilir. Maddi olmayan duran
varlıkların ilk defa amortisman ve yeniden değerlemeye esas alınacak değeri
kayıt bedelidir. Ancak, yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan varlıklar için
amortisman hesaplamasına esas alınacak değer, yeniden değerleme sonucu ortaya
çıkan değerdir.
3) Maddi
olmayan duran varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi,
ömrünün uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda
amortisman hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.
4) Bir
maddi olmayan duran varlığın kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe,
bu tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı,
varlığın defter değerinin altında eksi değer olarak gösterilir.
5)
Amortisman süresi, maddi olmayan duran varlığın muhasebe kayıtlarına girdiği
yıldan başlar. Uygulanacak amortisman süresi, yöntemi ve oranları maddi olmayan
duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
ç) Maddi
olmayan duran varlıkların amortisman ve yeniden değerlemesine ilişkin bilgiler
“Duran Varlıklar Amortisman ve Yeniden Değerleme Defteri” ne kaydedilir. Bu
defter, maddi duran varlıkların çeşitlerine göre bölümlere ayrılmak suretiyle
tutulur.
Hesabın
niteliği
MADDE
222 - (1) Haklar hesabı, bedeli
karşılığı edinilen imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi hukuki tasarruflar
ile belirli alanlarda tanınan kullanma ve yararlanma gibi hak ve yetkiler
dolayısıyla yapılan ve ekonomik değer taşıyan harcamaların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE 223 - (1) Haklar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Haklar,
maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Yararlanma süresi belli olanlar sürenin bitiminde, yararlanma süresi belli
olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba alacak, 268 Birikmiş Amortismanlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Yararlanma
hakkı devredildiğinde kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş
amortismanları 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, devir bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan
kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu işlemden doğan
zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
224 - (1) Diğer maddi olmayan duran
varlıklar hesabı, yukarıda sayılanlar dışında kalan diğer maddi olmayan duran
varlık kalemlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
225 - (1) Diğer maddi olmayan duran
varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer
maddi olmayan duran varlıklar maliyet bedeli ile bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Yararlanma süresi belli olanlar sürenin bitiminde, yararlanma süresi belli
olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba alacak, 268 Birikmiş Amortismanlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Yararlanma hakkı devredildiğinde kayıtlı değeri ile
bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 268 Birikmiş Amortismanlar Hesabına,
devir bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle
birlikte; bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve
Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
226 - (1) Birikmiş amortismanlar
hesabı, maddi olmayan duran varlık bedellerinin, yararlanma süresi içinde
giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.
MADDE
227 - (1) Birikmiş amortismanlar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan
amortisman tutarları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç
kaydedilir.
b) Borç
1)
Yararlanma süresi belli olanlar sürenin bitiminde, yararlanma süresi belli
olmayanlar 5 inci yılın sonunda bu hesaba borç, ilgili maddi olmayan duran
varlıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Elden
çıkarılan maddi olmayan duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba,
devir bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değeri ile
ilgili maddi olmayan duran varlıklar hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç,
bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
228 - (1) Verilen avanslar hesabı,
maddi olmayan duran varlıklarla ilgili olarak gerek yurtiçi gerekse yurt
dışındaki kişi ve kuruluşlara yapılan avans ödemelerinin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
229 - (1) Verilen avanslar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen
avanslar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen
avanstan yapılan mahsuplar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
230 - (1) Özel tükenmeye tabi
varlıklar hesap grubu; belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan
veya tamamen tüketime tabi varlıklar için yapılan, üretim çalışmalarının zaman
ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderlerin izlenmesi için
kullanılır.
(2) Özel tükenmeye tabi varlıklar, niteliklerine göre
bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
271 Arama
Giderleri Hesabı
272
Hazırlık ve Geliştirme Giderleri Hesabı
278
Birikmiş Tükenme Payları Hesabı (-)
279 Verilen
Avanslar Hesabı
MADDE
231 - (1) Arama giderleri hesabı,
arama amacı ile yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
232 - (1) Arama giderleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Arama
giderleri bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Arama
faaliyetleri sonucunda üretilebilir bir rezerv bulunamamışsa yapılan giderler
bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
2)
Aktifleştirilmiş olup itfa süresi dolanlar bu hesaba alacak, 278 Birikmiş
Tükenme Payları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
233 - (1) Hazırlık ve
geliştirme giderleri hesabı, maden üstündeki örtüyü kaldırmak veya yer
altındaki maden yataklarına girmek; petrol işlemlerinden kuyu açma, temizleme
ve benzeri işlerle ilgili giderlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
234 - (1) Hazırlık ve geliştirme
giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yapılan
giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Aktifleştirilmiş olup itfa süresi dolanlar bu hesaba alacak, 278 Birikmiş
Tükenme Payları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 235
- (1) Birikmiş tükenme payları
hesabı, özel tükenmeye tabi varlıklar grubuna giren kalemler için ayrılacak
tükenme paylarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
236 - (1) Birikmiş tükenme payları
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan
tükenme payları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İtfa
süresi dolan değerler bu hesaba borç, özel tükenmeye tabi varlıklar grubundaki
ilgili hesaba alacak kaydedilir.
MADDE
237 - (1) Verilen avanslar hesabı,
özel tükenmeye tabi varlıklar için yapılan avans ödemelerinin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
238 - (1) Verilen avanslar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen
avanslar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen
avanstan yapılan mahsuplar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
239 - (1) Gelecek yıllara ait
giderler ve gelir tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde ortaya
çıkan, ancak gelecek yıllara ait olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup
da kesin borç kaydı hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin izlenmesi için
kullanılır.
(2) Gelecek
yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
280 Gelecek
Yıllara Ait Giderler Hesabı
281 Gelir
Tahakkukları Hesabı
MADDE
240 - (1) Gelecek yıllara ait
giderler hesabı, peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına
kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara ait giderlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
241 - (1) Peşin ödenen giderlerden
içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde giderleştirilecek
olanlar, ilgili oldukları dönemlerde tahakkuk ettirilmek üzere bu hesapta
izlenir.
(2) Dönem
sonunda, bu hesapta yer alıp tahakkuk zamanına bir yıldan az bir süre kalan
peşin ödenmiş giderler, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile dönen varlıklar
ana hesap grubu içindeki gelecek aylara ait giderler hesabına aktarılır.
MADDE
242 - (1) Gelecek yıllara ait
giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İçinde
bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gereken
peşin ödenmiş giderler bu hesaba ve ilgili diğer hesaplara borç, toplam tutar
103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemde gider hesaplarına yansıtılması gerekenler, dönem sonunda bu hesaba
alacak, dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 180 Gelecek Aylara Ait
Giderler Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
243 - (1) Gelir tahakkukları hesabı,
üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar hesabına kesin borç kaydı bir yıl veya
daha sonraki yıllarda yapılacak gelirlerin içinde bulunulan döneme ait olan
kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
244 - (1) Gelir olarak tahakkuk
ettirilmiş olmakla birlikte, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemden sonraki dönemlerde istenilebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili
oldukları dönemlerde tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.
(2) Duran
varlıklar ana hesap grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak dönem
sonlarında hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden
sonraki dönemlerde tahsil edilecek olan işlemiş faiz geliri alacakları bu
hesaba kaydedilir.
(3) Dönem
sonunda, bu hesapta yer alıp tahsil zamanına bir yıldan az süre kalan
alacaklar, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile dönen varlıklar ana hesap grubu
içindeki gelir tahakkukları hesabına aktarılır.
MADDE
245 - (1) Gelir tahakkukları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İçinde
bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde ilgililerden
istenebilir duruma gelecek olan alacaklar bu hesaba borç, ilgili gelir
hesaplarına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemde istenebilir duruma gelecek olanlar, dönem sonunda bu hesaba alacak,
dönen varlıklar ana hesap grubu içindeki 181 Gelir Tahakkukları Hesabına borç
kaydedilir.
MADDE
246 - (1) Diğer duran varlıklar hesap
grubu; duran varlık niteliği taşıyan ve duran varlık hesap gruplarına girmeyen,
diğer duran varlıklar ile ilgili duran varlık hesaplarından, bu gruptaki
hesaplara aktarılan amortismana tabi varlıkların birikmiş amortismanlarının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer
duran varlıklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
293 Gelecek
Yıllar İhtiyacı Stoklar Hesabı
294 Elden
Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabı
295 Peşin
Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabı
297 Diğer
Çeşitli Duran Varlıklar Hesabı
298 Stok
Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabı (-)
299
Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
MADDE
247 - (1) Gelecek yıllar ihtiyacı
stoklar hesabı, tedbirli satın alma ve üretme politikası gereği ve stok dönüş
hızı düşüklüğü nedeniyle işletmede bulunan ve işletmenin bir yıllık dönemden
sonra kullanacağı stokların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
248 - (1) Gelecek yıllar ihtiyacı
stoklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelecek
yıllar ihtiyacı stoklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Gelecek
yıllar ihtiyacı için edinilen stoklar kullanım dönemlerinde bu hesaba alacak,
ilgili stok hesabına borç kaydedilir.
MADDE
249 - (1) Elden çıkarılacak stoklar
ve maddi duran varlıklar hesabı, çeşitli nedenlerle işletmede kullanılma ve
satış olanaklarını yitiren stoklar ile maddi duran varlıkların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
250 - (1) Elden çıkarılacak stoklar
ve maddi duran varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1)
İşletmede kullanılma niteliğini kaybeden ilk madde ve malzemelerle fiziki
nedenlerle bozulduğu için işletmenin müşterilerine sunamayacağı mamul ve ticari
mallar tasfiye edilinceye kadar bu hesaba borç, ilgili stok hesaplarına alacak
kaydedilir.
2) İşletmede
kullanımdan kaldırılan maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba
borç, ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilmekle birlikte;
birikmiş amortismanları da 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, 299
Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya elden çıkarılan stoklar ve maddi duran
varlıklar kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değerler üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak,
birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat
ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu
işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç
kaydedilir.
2) Değersiz
hâle gelen stoklar ve maddi duran varlıklar kayıtlı değerleri ile bu
hesaba alacak, birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar Hesabına,
amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç
kaydedilir.
MADDE
251 - (1) Peşin ödenen vergiler ve
fonlar hesabı, izleyen yıldan sonraki yıllarda indirim konusu yapılabilecek
olan peşin ödenen vergiler ve fonların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
252 - (1) Peşin ödenen vergiler ve
fonlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem
sonunda dönem kârı vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabının
karşılaştırılmasında peşin ödenen vergiler ve fonlar hesabının kalanı bu hesaba
borç, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi
bir yılın altına düşen peşin ödenen vergiler ve fonlar bu hesaba alacak, 193
Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
253 - (1) Diğer çeşitli duran
varlıklar hesabı, kendi grubu içinde sayılanların dışında kalan diğer çeşitli
duran varlıkların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
254 - (1) Diğer çeşitli duran
varlıklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer
çeşitli duran varlıklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kayıtlardan çıkarılan diğer çeşitli duran varlıklar
bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
255 - (1) Stok değer düşüklüğü
karşılığı hesabı, bu grupta yer alan stokların yangın, deprem, su basması gibi
doğal afetler ve bozulma, çürüme, kırılma, çatlama, paslanma, teknolojik
gelişmeler ve moda değişiklikleri nedeniyle stokların fiziki ve ekonomik
değerlerinde önemli azalışların ortaya çıkması veya bunun dışında diğer nedenlerle
piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi dolayısıyla, kayıpları
karşılamak üzere ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
256 - (1) Stok değer düşüklüğü
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan
karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık
ayırma nedeni ortadan kalktığında ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644
Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık
ayrılan stokların satılması hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, yapılan
tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile
294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına, hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider
ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir
ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
257 - (1) Birikmiş amortismanlar
hesabı, bu gruptaki amortismana tabi varlıklar için ayrılan amortisman
tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
258 - (1) Birikmiş amortismanlar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer
duran varlıklarla ilgili ayrılan amortisman tutarları bu hesaba alacak, 257
Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Satılan
diğer duran varlıkların birikmiş amortismanları bu hesaba, yapılan tahsilat
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değeri ile ilgili duran
varlıklar hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç,
bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Elden
çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabında kayıtlı varlıklardan
değersiz hâle gelenlerin birikmiş amortismanları bu hesaba, amorti edilmeyen
kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri
ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
259 - (1) Kısa vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap grubu; faaliyet dönemi içinde geri ödenmesi gereken yabancı
kaynakları kapsar.
(2) Kısa
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu; malî borçlar, ticari borçlar, diğer
borçlar, alınan avanslar, yıllara yaygın inşaat ve onarım hakedişleri, ödenecek
vergi ve diğer yükümlülükler, borç ve gider karşılıkları, gelecek aylara ait
gelirler ve gider tahakkukları ile diğer yabancı kaynaklar hesap gruplarına
ayrılır.
MADDE
260 - (1) Malî borçlar hesap grubu;
işletmelerin vadesi faaliyet dönemi ile sınırlı olan, kısa vadeli malî
borçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Malî borçlar, niteliğine göre bu grup içinde
açılacak 303 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabından oluşur.
MADDE
261 - (1) İşletmeler arası malî
borçlar hesabı, aynı idareye bağlı olarak faaliyet gösteren işletmelerin
mevzuatları gereği birbirlerine olan kısa vadeli malî borçlar ile uzun vadeli
yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki işletmeler arası malî borçlar
hesabında kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına inenlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
262 - (1) İşletmeler arası malî
borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1)
İşletmelerden alınan ve vadesi bir yıldan az olan malî borçlar bu hesaba
alacak, 102 Bankalar veya ilgili hesaba borç kaydedilir.
2) Uzun
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki işletmeler arası malî borçlar
hesabında kayıtlı olup dönem sonunda vadesi bir yılın altına düşen borçlar bu
hesaba alacak, 403 İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan geri ödenenler, bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler
ve Gönderme Emirleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan işletme lehine silinenler, bu hesaba borç, 602
Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
263 - (1) Ticari borçlar hesap grubu;
işletmenin ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan borçlarının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Ticari borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
320
Satıcılar Hesabı
326 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı
MADDE
264 - (1) Satıcılar hesabı,
işletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından
kaynaklanan ticari borçlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
265 - (1) Satıcılar hesabına ilişkin
alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Mal ve
hizmet alımlarından doğan borçlar bu hesaba alacak, satın alınan mal ve hizmet
maliyet bedeli ile ilgili hesaplara, ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek
Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2)
İşletmenin anlaşmalar uyarınca satıcılara olan borçlarına yürütülen faizler bu
hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Envanter
dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo
Zararları Hesabına borç kaydedilir.
4) Mal ve
hizmet alımlarında satıcıların işletme adına yaptığı giderler bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1)
Satıcılara nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin
şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) İade
edilen stok tutarları bu hesaba borç, maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına,
ödenen katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
3)
Satıcıların sonradan yaptığı iskontolar bu hesaba borç, iskonto yapılan mal ve
hizmet bedeli 602 Diğer Gelirler Hesabına, bu tutar üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter
dönemlerinde satıcılara yapancı para birimi üzerinden olan borçların
değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo
Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
266 - (1) Alınan depozito ve
teminatlar hesabı, üçüncü kişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir
değeri geri vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle
gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminatların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
267 - (1) Alınan depozito ve
teminatlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Alınan
depozito ve teminatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Geri
verilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Gelir
kaydedilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Herhangi
bir alacağa karşılık mahsup edilen depozito ve teminatlar bu hesaba borç,
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
268 - (1) Diğer ticari borçlar hesabı,
yukarıdaki hesap kalemlerinin kapsamına alınamayan borçların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
269 - (1) Diğer ticari borçlar hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1)
İşletmenin diğer ticari borçları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen
diğer ticari borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
270 - (1) Diğer borçlar hesap grubu;
herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelen borçların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Diğer
borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
335
Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer
Çeşitli Borçlar Hesabı
MADDE
271 - (1) Personele borçlar hesabı,
işletmenin personeline olan ücret, ikramiye gibi borçlarının izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
272 - (1) Personele borçlar hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Tahakkuk
eden işçi ücretleri ve memur aylıklarından henüz ödenmemiş olanlar bu hesaba,
vergi kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına, sosyal güvenlik
kesintileri 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabına, diğer kesintiler
ilgili hesaplara alacak, tahakkuk toplamı ilgili gider hesaplarına borç
kaydedilir.
2) İşletmenin personeline olan özel gider indirimine
ilişkin borçları bu hesaba alacak, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına borç
kaydedilir.
3)
Personelin maaş ve ücretlerinden fazla ve yersiz kesilmek suretiyle sosyal
güvenlik kurumlarına gönderilen tutarlardan personele ödenmesi gerekenler bu
hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Personele borçlardan ödenen tutarlar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2)
İşletmeden ayrılan personele olan borçlar bu hesaba borç, 336 Diğer Çeşitli
Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
273 - (1) Diğer çeşitli borçlar
hesabı, ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına alınamayan
öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları, mahiyeti tespit edilemeyen
tutarlar ile emanet olarak nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarlar gibi
çeşitli borçların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
274 - (1) Diğer çeşitli borçlar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1)
İşletmenin diğer çeşitli borçları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
2) İşletme
veya muhasebe birimi adına banka veya diğer yollarla gönderilip mahiyeti tespit
edilemeyen paralar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen
diğer çeşitli borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
275 - (1) Alınan avanslar
hesap grubu; gerek satış sözleşmeleri dolayısıyla gerekse diğer nedenlerle
işletme tarafından üçüncü kişilerden alınan avansların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Alınan avanslar, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur.
340 Alınan
Sipariş Avansları Hesabı
349 Alınan
Diğer Avanslar Hesabı
MADDE
276 - (1) Alınan sipariş avansları
hesabı, işletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet teslimleri
ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği tutarların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
277 - (1) Alınan sipariş avansları
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Alınan
sipariş avansları bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan
sipariş avansına konu mal teslim edildiğinde veya öngörülen hizmet yapıldığında
alınan avans tutarı bu hesaba, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara borç, mal veya hizmetin satış bedeli “60 Brüt Satışlar” grubunun
ilgili hesabına, bu bedel üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Alınan
sipariş avanslarından yapılan iadeler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE
278 - (1) Alınan diğer avanslar
hesabı, işletmenin aldığı diğer avansların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
279 - (1) Alınan diğer avanslar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Alınan
diğer avanslar bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan
diğer avanslardan yapılan iadeler ve mahsuplar bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
MADDE
280 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve
onarım hakedişleri hesap grubu; yıllara yaygın taahhüt işleri yapan
işletmelerin üstlendikleri işlerden, gerçekleştirilen kısım karşılığında
aldıkları hakedişlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Yıllara
yaygın inşaat ve onarım hakedişleri, niteliğine göre bu grup içinde açılacak
350-358 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakediş Bedelleri Hesabından
oluşur.
MADDE
281 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve
onarım hakediş bedelleri hesabı, işletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve
onarım işlerinden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin
izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
hesap grubu aralığında, 170-178 hesap grubu aralığındaki hesaplara paralel
olarak açılacak hesaplarda izlenir.
MADDE
282 - (1) Yıllara yaygın inşaat ve
onarım hakediş bedelleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1)
İşletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile ilgili olarak
düzenlenen hakediş tutarları bu hesaplara, bu tutarlar üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, peşin
ödenen vergi ve fonlar ilgili hesaba, alınan avanslardan yapılan mahsuplar 340
Alınan Sipariş Avansları Hesabına, damga vergisi kesintileri 740 Hizmet Üretim
Maliyeti Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
b) Borç
1)
İşletmenin üstlendiği yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin geçici kabulü
yapıldığında hakediş tutarları bu hesaba borç, “60 Brüt Satışlar” grubunun
ilgili hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
283 - (1) Ödenecek vergi ve diğer
yükümlülükler hesap grubu; işletmenin sorumlu veya mükellef sıfatıyla ödeyeceği
vergi, resim, harç, kesinti, sigorta primi, sendika aidatları, icra taksitleri
ile sosyal güvenlik kurumları ve diğer kamu idareleri adına tahsil edilen tutar
veya paylar ile benzeri borçların izlenmesi için kullanılır.
(2)
Ödenecek vergi ve diğer yükümlülükler, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
360
Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı
361
Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı
362
Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabı
363
Ödenecek Döner Sermaye Katkı Payları Hesabı
364
İstihkaklardan Vergi Borçlarına Karşılık Yapılan Kesintiler Hesabı
365
İstihkaklardan Sosyal Güvenlik Kurumu Prim Borçlarına Karşılık Yapılan
Kesintiler Hesabı
366 Merkez
Hissesi Hesabı
367 Katma
Değer Vergisi Tevkifatları Hesabı
368 Vadesi
Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı
369
Ödenecek Diğer Yükümlülükler Hesabı
MADDE
284 - (1) Ödenecek vergi ve fonlar
hesabı, işletmenin ekonomik faaliyetlerde bulunmasının sonucu ilgili malî
mevzuat uyarınca mükellef veya sorumlu sıfatıyla kendisine, personeline veya
üçüncü kişilere ilişkin olarak ödenmesi gereken vergi, resim, harç ve fonların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
285 - (1) Ödenecek vergi ve fonlar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1)
İşletmenin dönem sonu kârları üzerinden ayrılan kurumlar vergisi ve fon payı
tutarlarından peşin ödenen vergiler ve fonlar mahsup edildikten sonra kalan
tutar bu hesaba alacak, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük
Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin faaliyetleri nedeniyle ortaya çıkan ve
gider yazılması gereken vergi ve fonlar bu hesaba alacak, ilgili gider
hesaplarına borç kaydedilir.
3) Ay
sonlarında hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı, indirilecek
katma değer vergisi hesabı ve devreden katma değer vergisi hesabının borç
kalanları toplamı ile karşılaştırıldığında hesaplanan katma değer vergisinin
alacak fazlası bu hesaba alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına
borç kaydedilir.
4) Sorumlu
sıfatıyla ücretlerden, hakediş ödemelerinden ve diğer işlemlerden yapılan vergi
ve fon kesintileri bu hesaba, diğer kesintiler ve ödemeler ilgili hesaplara
alacak, tahakkuk toplamı da ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen vergi ve fonlar bu hesaba borç, ödemenin
şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Vadesi
geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve fonlar bu hesaba borç, 368
Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yasal
Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
286 - (1) Ödenecek sosyal güvenlik
kesintileri hesabı, sosyal güvenlik mevzuatı hükümlerine göre sosyal güvenlik
kurumları adına nakden veya mahsuben tahsil edilen tutarların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
287 - (1) 31/5/2006 tarihli ve
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereğince Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı adına sigorta primi olarak nakden veya mahsuben
tahsil edilen tutarlar bu hesaba kaydedilir.
(2) Tahsil edilen prim tutarlarının Kuruma
gönderilmesi, düzenlenecek belgeler ile yapılacak diğer işlemler hakkında,
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ve bu kanuna dayanılarak
çıkarılacak yönetmelikler ile diğer düzenlemeler çerçevesinde işlem yapılır.
MADDE
288 - (1) Ödenecek sosyal güvenlik
kesintileri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Memur ve
işçilerin aylık ve ücret ödemelerinden yapılan sosyal güvenlik kesintileri ile
bunlara ilişkin işveren katılma payları bu hesaba, diğer kesintiler ve ödemeler
ilgili hesaplara alacak, tahakkuk toplamı da ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
2) Sosyal
Güvenlik Kurumu geliri olarak nakden tahsil edilen tutarlar bu hesaba alacak,
100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
3) Hesap
veya toplam hatası nedeniyle sosyal güvenlik kurumlarına fazla gönderilen
tutarlar bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1)
İşletmece tahsil edilen sosyal güvenlik kesintilerinden ilgili kuruma
gönderilen tutarlar veya yapılan mahsuplar bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Vadesi
geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış sosyal güvenlik kesintileri bu hesaba
borç, 368 Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer
Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
289 - (1) Ödenecek döner sermaye
yükümlülükleri hesabı, döner sermayeli işletmelerce genel bütçeye aktarılacak
tutarlar, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu payı, idare masraflarına
katılma payı, amortisman payı, kâr payı, merkez hissesi gibi Hazineye veya
ilgili idareye ödenecek gelir ve payların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
290 - (1) Ödenecek döner sermaye
yükümlülükleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1)
İşletmelerce, bu Yönetmeliğin 60 Brüt Satışlar, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan
Gelir ve Kârlar ile 67 Olağandışı Gelir ve Kârlar gruplarındaki hesapların
alacak toplamlarından; 61 Satış İndirimleri grubunda yer alan hesapların borç
toplamları çıkarılarak bulunacak gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarlar
üzerinden, Bakanlıkça belirlenen oranlarda ayrılacak genel bütçeye aktarılacak
tutarlar ile Sağlık Bakanlığınca belirlenen oranlarda ayrılacak merkez hissesi
tutarları bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç
kaydedilir.
2) 24/5/1983
tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun 18/k
maddesi gereğince, döner sermayeli işletmelerce her yıl Aralık ayı sonunda
gayrisafi hasılat üzerinden ayrılacak Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
payı bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Başbakanlık Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme
Kurumu döner sermaye işletmelerinde; her yıl Aralık ayı sonunda gayrisafi
hasılattan ayrılan genel bütçeye aktarılacak tutarlar ile Sosyal Hizmetler ve
Çocuk Esirgeme Kurumu payı düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden hesaplanan
merkez hissesi bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç
kaydedilir.
4)
Üniversite döner sermaye işletmelerince, mevzuatları gereği üniversitelerinin
araştırma fonlarına aktarılan tutarlar bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
5) İdare
masraflarına katılma payı ve amortisman paylarına ilişkin tutarlar bu hesaba
alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hazineye
veya ilgili kurum bütçesine yatırılan veya ilgili kuruma gönderilen tutarlar bu
hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Vadesi
geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış döner sermaye yükümlülüklerine
ilişkin tutarlar bu hesaba borç, 368 Vadesi Geçmiş Ertelenmiş veya
Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
291 - (1) Ödenecek döner sermaye
katkı payları hesabı, döner sermayeli işletmelerce, personele maaş dışında
katkı payı, prim, huzur hakkı gibi değişik adlarla yapılan ödemelerin
tahakkukunun izlenmesi için kullanılır.
MADDE
292 - (1) Ödenecek döner sermaye
katkı payları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1)
Personele katkı payı, prim gibi değişik adlarla ödenecek tutarlar bu hesaba,
yapılan kesintiler ilgili hesaplara alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1)
Personele yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaba
alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 293 -
(1) İstihkaklardan vergi borçlarına karşılık yapılan kesintiler hesabı,
istihkak sahiplerinin hakedişlerinden vergi borçlarına karşılık yapılan kesinti
niteliğindeki tahsilatların izlenmesi için kullanılır.
MADDE 294 - (1)
İstihkak sahiplerinin hakedişlerinden vergi borçlarına karşılık kesilen
tutarlar, en geç ertesi iş günü sonuna
kadar alacaklı vergi dairesine ödenir.
(2) Kesilen tutarların alacaklı vergi dairesine
ödenmesi için düzenlenecek Gönderme Emirlerinde ve havaleyi yapacak bankanın
havaleye ilişkin bilgi dekontlarında vergi borçlarına karşılık istihkaklarından
kesinti yapılan mükellefin adı-soyadı ve sicil numarasına yer verilir.
Hesabın
işleyişi
MADDE
295 - (1) İstihkaklardan vergi
borçlarına karşılık yapılan kesintiler hesabına ilişkin alacak ve borç
kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İstihkak
sahiplerinin hakedişlerinden vergi borçlarına karşılık yapılan kesintiler bu
hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı
veya 102 Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
296 - (1) İstihkaklardan sosyal güvenlik
kurumu prim borçlarına karşılık yapılan kesintiler hesabı, istihkak
sahiplerinin hakedişlerinden sosyal güvenlik kurumu prim borçlarına karşılık
yapılan kesinti niteliğindeki tahsilatların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
297 - (1) İstihkaklardan sosyal
güvenlik kurumu prim borçlarına karşılık yapılan kesintiler hesabına ilişkin
alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İstihkak
sahiplerinin hakedişlerinden prim borçlarına karşılık yapılan kesintiler bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı
veya 102 Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
298 - (1) Merkez hissesi hesabı, 4/1/1961
tarihli ve 209 sayılı Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağlık Kurumları İle
Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında
Kanun gereğince, Sağlık Bakanlığınca belirlenecek oranların, adı geçen
Bakanlığa bağlı işletmelerce, aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen
tutarlara uygulanması sonucu tespit edilen merkez hissesi tutarlarının,
Bakanlık Döner Sermaye Merkez Muhasebe Birimi hesabına aktarılmasının izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
299 - (1) Merkez hissesi hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1)
İşletmelerce aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarlar üzerinden
belirlenen oranlarda ayrılarak, Merkez Döner Sermaye Muhasebe Birimi hesabına
aktarılacak tutarlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı
veya 102 Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
300 - (1) Katma değer vergisi
tevkifatları hesabı, ilgili mevzuat gereğince, inşaat taahhüt işleri, temizlik
hizmetleri, özel güvenlik hizmetleri, makine, teçhizat ve demirbaşlara ait
bakım ve onarım hizmetleri, personele verilen yemek servisi, danışmanlık ve
denetim hizmetleri alımlarına ait bedel üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi tevkifat tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
301 - (1) Katma değer vergisi
tevkifatları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Alım
bedeli üzerinden kesilen katma değer vergisi tutarları bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan yapılan ödemeler bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabı,
102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
302 - (1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş
veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülükler hesabı, kanunî süresi
içinde ödenmeyen vergi ve diğer yükümlülükler ile ertelenen veya
taksitlendirilen vergi ve diğer yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Uzun
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki kamuya olan ertelenmiş veya
taksitlendirilmiş borçlar hesabında kayıtlı vergi ve diğer yükümlülüklerden
dönem sonunda erteleme veya taksitlendirme süresi bir yılın altına inenler bu
hesaba kaydedilir.
MADDE
303 - (1) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş
vergi ve diğer yükümlülükler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Vadesi
geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yükümlülükler bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Vadesi geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış
vergi ve diğer yasal yükümlülüklerin tecil faizleri veya gecikme cezaları bu
hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Vadesi
geçmiş, ertelenmiş veya takside bağlanmış vergi ve diğer yükümlülüklerden
yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE
304 - (1) Ödenecek diğer
yükümlülükler hesabı, özel bölümlerinde tanımlananlar dışında kalan
yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
305 - (1) Ödenecek diğer yükümlülükler hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Ödenecek
diğer yükümlülükler bu hesabı alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Diğer
yükümlülüklerden yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
306 - (1) Borç ve gider karşılıkları
hesap grubu; bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak tutarının ne
olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte ne zaman
tahakkuk edeceği bilinemeyen borçlar veya giderler için ayrılan karşılıkların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Borç ve
gider karşılıkları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak hesaplardan
oluşur:
370 Dönem
Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı
371 Dönem
Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı (-)
372 Kıdem
Tazminatı Karşılığı Hesabı
373 Maliyet
Giderleri Karşılığı Hesabı
379 Diğer
Borç ve Gider Karşılıkları Hesabı
MADDE
307 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer
yasal yükümlülük karşılıkları hesabı, dönem kârı üzerinden hesaplanan kurumlar
vergisi, diğer vergi ve kesintiler, fonlar ve benzeri diğer yükümlülükler için
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
308 - (1) Dönem kârı vergi ve
diğer yasal yükümlülük karşılıkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları
aşağıda gösterilmiştir
a) Alacak
1) Dönem
kârı üzerinden hesaplanan kurumlar vergisi ve diğer yasal yükümlülük
karşılıkları bu hesaba alacak, 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük
Karşılıkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Kurumlar
vergisi beyan döneminde, ayrılan dönem kârı ve diğer yasal yükümlülük
karşılıkları bu hesaba borç, 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer
Yükümlülükleri Hesabının borcunda yazılı tutar aynı hesaba, bu iki hesabın
karşılaştırılması sonucu ödenmesi gereken vergi ve fon tutarları da 360
Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
309 - (1) Dönem kârının peşin ödenen
vergi ve diğer yükümlülükleri hesabı, mevzuat gereğince peşin ödenen kurumlar
vergisi ile diğer yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
310 - (1) Dönem kârının peşin
ödenen vergi ve diğer yükümlülükleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir
a) Borç
1) Yılı
içinde peşin ödenen vergi ve fon tutarları bu hesaba borç, 193 Peşin Ödenen
Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kurumlar
vergisi beyan döneminde, peşin ödenen vergi ve fon payı tutarları bu hesaba
alacak, 370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına
borç kaydedilir.
MADDE
311 - (1) Kıdem tazminatı karşılığı
hesabı, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve bir yıl içinde
ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
312 - (1) Kıdem tazminatı
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir
a) Alacak
1) Ayrılan
karşılık tutarları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen
tazminatlar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE
313 - (1) Maliyet giderleri karşılığı
hesabı, aylık maliyetlerin belirlenmesinde, gelecek aylarda kesin tahakkuku
yapılacak giderlerden aylık maliyetlere pay verilmesinde, tamir-bakım,
ikramiyeler ve benzeri giderlere ilişkin tahmini gider karşılıklarının
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
314 - (1) Maliyet giderleri
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Aylık
maliyetlere yüklenen tahmini gider karşılıkları bu hesaba alacak, ilgili gider
hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesaba alacak yazılan gider karşılıklarının kesin tutarları belli olduğunda
ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, yapılan giderlere ilişkin olarak ödenen
katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan
ödemeler ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
315 - (1) Diğer borç ve gider
karşılıkları hesabı, yukarıda belirtilen hesaplar içinde yer almayan
borç ve gider karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
316 - (1) Diğer borç ve gider
karşılıkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Diğer
borç ve gider karşılık tutarları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ödenen
diğer borç ve gider karşılık tutarları bu hesaba borç, ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE
317 - (1) Gelecek aylara ait gelirler
ve gider tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan ayda ortaya çıkan ancak
gelecek dönemlere ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödemesi gelecek
aylarda yapılacak giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Gelecek
aylara ait gelirler ve gider tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
380 Gelecek
Aylara Ait Gelirler Hesabı
381 Gider
Tahakkukları Hesabı
MADDE
318 - (1) Gelecek aylara ait gelirler
hesabı, gelecek aylara ait peşin tahsil olunan gelirlerin bir yıldan kısa
süreye ait olan kısımlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
319 - (1) Dönem sonunda, uzun vadeli
yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait gelirler
hesabında yer alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin tahsil
edilmiş gelirler bu hesaba aktarılır.
MADDE
320 - (1) Gelecek aylara ait gelirler
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Tahsil
edilen gelirlerden gelecek aylara ait olanlar bu hesaba, gelir yazılması
gereken tutarlar ilgili gelir hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, bunların toplamı da tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Bir
yıldan daha uzun dönemlerle ilgili olarak tahsil edilen gelirlerden vadesi bir
yılın altına düşenler bu hesaba alacak, 480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Peşin
tahsil edilen gelirler ait oldukları ayda bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına
alacak kaydedilir.
2) Peşin
tahsil edilen gelirlerden yapılan iadeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
321 - (1) Gider tahakkukları
hesabı, gelecek aylarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider
tahakkuklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Dönem
sonunda, uzun vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider
tahakkukları hesabında yer alıp, ödeme zamanına bir yıldan az süre kalan
tutarlar bu hesaba aktarılır.
MADDE
322 - (1) Gider tahakkukları hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1)
Gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz işletmeden istenebilir duruma gelmeyen
giderler bu hesaba alacak, ilgili gider veya zarar hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Tahakkuk
eden giderlere ilişkin yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
323 - (1) Diğer kısa vadeli yabancı
kaynaklar hesap grubu; kısa vadeli yabancı kaynak niteliğinde olup yukarıdaki
gruplara dâhil edilemeyen tutarların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer
kısa vadeli yabancı kaynaklar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak
aşağıdaki hesaplardan oluşur:
391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı
393 Merkez
ve Şubeler Cari Hesabı
397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabı
399 Diğer
Çeşitli Yabancı Kaynaklar Hesabı
MADDE
324 - (1) Hesaplanan katma değer
vergisi hesabı, teslim edilen mal veya ifa edilen hizmetler üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi ile işlemi gerçekleşmeyen ya da işlemden vazgeçilen mal ve
hizmetlere ilişkin katma değer vergisinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
325 - (1) Hesaplanan katma değer
vergisi hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Teslim
edilen mal veya ifa edilen hizmet bedeli üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi bu hesaba, mal ve hizmet bedeli 60 Brüt Satışlar grubunun ilgili
hesabına alacak, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
2)
Üretilerek işletmenin kullanımına tahsis edilen maddi duran varlıkların rayiç
değerleri üzerinden hesaplanan katma değer vergisi bu hesaba, rayiç değerleri
ile 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili duran varlık hesabına borç
kaydedilmekle birlikte; aynı zamanda maliyet değerleri ile 152 Mamuller
Hesabına alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ay sonlarında bu hesabın alacak kalanı, indirilecek
katma değer vergisi ve devreden katma değer vergisi hesaplarının borç kalanları
ile karşılaştırılarak; hesaplanan katma değer vergisi kalan verdiğinde aradaki
fark bu hesaba borç, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, indirilecek
katma değer vergisi ve devreden katma değer vergisi hesapları kalan verdiğinde
bu hesapların kalanlarının toplamı 190 Devreden Katma Değer Vergisi Hesabına
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Satılan
mallardan iade edilenlere ilişkin katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma
Değer Vergisi Hesabına, iade edilen mal satış bedeli 610 Satıştan İadeler
Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir. Sürekli envanter yöntemini uygulayan işletmelerce aynı zamanda iade
edilen mallar, maliyet değerleri ile 62 Satışların Maliyeti Hesap grubunun
ilgili hesabına alacak, ilgili stok hesabına borç kaydedilir.
MADDE
326 - (1) Merkez ve şubeler cari
hesabı, borçlu ve alacaklı olarak çalışır.Merkezin şubelerle, şubelerin
merkezle veya kendi aralarındaki borç ve alacak ilişkilerinin izlenmesi için
kullanılır.
(2)
Merkezden sermayeye eklenmek üzere gönderilen değerler 500 Sermaye Hesabında,
yardım olarak gönderilen değerler de 602 Diğer Gelirler Hesabında izlenir.
MADDE
327 - (1) Merkez ve şubeler cari
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1)
Merkezden şubelere, şubelerden merkeze veya bir şubeden başka bir şubeye
herhangi bir değer gönderildiğinde, bu değerler gönderen muhasebe birimince bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Merkezden veya şubelerden herhangi bir değer alındığında bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
MADDE
328 - (1) Sayım ve tesellüm fazlaları
hesabı, sayımlar sonunda tespit edilen kasa, stok, menkul kıymet ve maddi duran
varlıklar fazlalarıyla, üniteler arası yollamada ortaya çıkan fazlaların,
nedenleri tespit edilinceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
329 - (1) Sayım ve tesellüm fazlaları
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Kasa
sayımında ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç
kaydedilir.
2)
Stokların sayımında ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba alacak, ilgili stok
hesabına borç kaydedilir.
3) Maddi
duran varlıkların ve menkul kıymetlerin sayımında ortaya çıkan fazlalıklar
rayiç değerleriyle bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Kasa
sayımı sonucunda ortaya çıkan fazlalıklardan hak sahipleri tespit edilenlere
yapılan ödemeler bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Sayım
fazlalarından gelir yazılması gereken tutarlar bu hesaba borç, duruma göre 671
Önceki Dönem Gelir ve Kârları Hesabı veya 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
330 - (1) Diğer çeşitli yabancı
kaynaklar hesabı, bu hesap grubu içinde sayılanların dışında kalan diğer
çeşitli kısa vadeli yabancı kaynakların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
331 - (1) Diğer çeşitli
yabancı kaynaklar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer
çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Elden
çıkarılan diğer çeşitli yabancı kaynaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
MADDE
332 - (1) Uzun vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap grubu; vadesi faaliyet dönemini aşan uzun vadeli yabancı
kaynakları kapsar.
(2) Uzun
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu, malî borçlar, ticari borçlar, diğer
borçlar, alınan avanslar, borç ve gider karşılıkları ile gelecek yıllara ait
gelirler ve gider tahakkukları hesap gruplarına ayrılır.
MADDE
333 - (1) Malî borçlar hesap
grubu; işletmelerin vadesi faaliyet dönemini aşan uzun vadeli borçlarının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Malî
borçlar, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 403 İşletmeler Arası Malî
Borçlar Hesabından oluşur.
MADDE
334 - (1) İşletmeler arası
malî borçlar hesabı, aynı idareye bağlı olarak faaliyet gösteren işletmelerin
mevzuatları gereği birbirlerine olan ve vadesi faaliyet dönemini aşan malî
borçların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
335 - (1) İşletmeler arası
malî borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1)
İşletmelerden alınan vadesi bir yıldan fazla olan malî borç tutarı bu hesaba
alacak, 102 Bankalar veya ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan dönem sonunda vadesi bir yılın altına düşenler bu
hesaba borç, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki 303
İşletmeler Arası Malî Borçlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan işletme lehine silinenler, bu hesaba borç, 602
Diğer Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
336 - (1) Ticari borçlar hesap
grubu; işletmelerin ticari ilişkileri nedeniyle ortaya çıkan bir yıldan uzun
vadeli borçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Ticari
borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
420
Satıcılar Hesabı
426 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı
429 Diğer
Ticari Borçlar Hesabı
MADDE
337 - (1) Satıcılar hesabı,
işletmenin faaliyet konusu ile ilgili her türlü mal ve hizmet alımlarından
kaynaklanan bir yıldan uzun vadeli ticari borçlarının izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
338 - (1) Satıcılar hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Bir yıldan uzun vadeli mal ve hizmet alımlarından
doğan borçlar bu hesaba alacak, maliyet bedeli ile ilgili hesaplara, ödenen
katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi hesabına borç
kaydedilir.
2) İşletmenin anlaşmalar uyarınca satıcılara olan
borçlarına yürütülen faizler bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve
Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) Mal ve hizmet alımlarında satıcıların işletme adına
yaptığı giderler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para
birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu
hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Vadesi bir yılın altına düşen satıcılara olan
borçlar bu hesaba borç, 320 Satıcılar Hesabına alacak kaydedilir.
2) İade edilen stok tutarları bu hesaba borç, maliyet
bedeli ile ilgili stok hesabına, ödenen katma değer vergisi 391 Hesaplanan
Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
3) Satıcılara nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu
hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para
birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları
bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
339 - (1) Alınan depozito ve
teminatlar hesabı, üçüncü kişilerin belli bir işi yapmalarını, aldıkları bir
değeri geri vermelerini sağlamak amacıyla ve belli sözleşmeler nedeniyle
gerçekleşecek bir alacağın karşılığı olarak alınan depozito ve teminatların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
340 - (1) Alınan depozito ve
teminatlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Depozito ve teminat olarak tahsil edilen ve
faaliyet dönemini takip eden dönemlerde iade edilecek olan tutarlar; bu hesaba
alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan izleyen faaliyet
dönemi için iade edilecek depozito ve teminatlar dönem sonunda bu hesaba borç,
326 Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Gelir kaydedilmesi gereken depozito ve teminatlar
bu hesaba borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
341 - (1) Diğer ticari borçlar
hesabı, yukarıdaki hesap kalemlerinin hiçbirinin kapsamına alınamayan bir
yıldan uzun vadeli borçların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
342 - (1) Diğer ticari borçlar
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer ticari borçlardan vadesi faaliyet dönemini
aşanlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı borçlardan vadesi bir yılın
altına düşen diğer ticari borçlar bu hesaba borç, 329 Diğer Ticari Borçlar
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
343 - (1) Diğer borçlar hesap
grubu; herhangi bir ticari nedene dayanmadan meydana gelmiş bir yıldan uzun
vadeli borçların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
grupta yer alan tutarlardan vadesi bir yılın altına inenler kısa vadeli yabancı
kaynaklar ana hesap grubu içerisindeki ilgili hesaplara aktarılır.
(3) Diğer
borçlar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
436 Diğer
Çeşitli Borçlar Hesabı
438 Kamuya
Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı
MADDE
344 - (1) Diğer çeşitli
borçlar hesabı, ticari olmayıp yukarıdaki hesaplardan hiçbirinin kapsamına
alınamayan, öğrenci hakkı, kira borçları, faiz borçları gibi bir yıldan uzun
vadeli çeşitli borçların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
345 - (1) Diğer çeşitli
borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Diğer çeşitli borçlardan vadesi faaliyet dönemini
aşan tutarlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın
altına düşenler bu hesaba borç, 336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
346 - (1) Kamuya olan
ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabı, kamuya olan vergi ve benzeri
borçlardan vadesinde ödenmeyip ertelenmiş veya takside bağlanmış olup, içinde
bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde ödenecek olan kısmının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
hesapta kayıtlı tutarlara ilişkin olarak hesaplanan faiz, gecikme zammı ve
cezalar bu hesaba kaydedilmez. Söz konusu tutarlar, ilgisine göre kısa veya uzun
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları hesabına
kaydedilerek tahakkuk ettirilir.
MADDE
347 - (1) Kamuya olan
ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar hesabına ilişkin alacak ve borç
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Vadesinde ödenmeyip ertelenmiş veya takside
bağlanmış kamuya olan vergi benzeri borçlardan izleyen faaliyet dönemlerinde
ödenecek tutarlar bu hesaba alacak, ilgisine göre 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabı, 361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri Hesabı veya 362 Ödenecek Döner
Sermaye Yükümlülükleri Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Vadeleri
bir yılın altına düşen kamuya olan ertelenmiş veya taksitlendirilmiş borçlar bu
hesaba borç, 368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve
Diğer Yükümlülükler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
348 - (1) Alınan avanslar hesap
grubu; gerek satış sözleşmeleri dolayısıyla gerekse diğer nedenlerle işletme
tarafından üçüncü kişilerden alınan ve vadeleri bir yılı aşan avansların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Alınan
avanslar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
440 Alınan
Sipariş Avansları Hesabı
449 Alınan
Diğer Avanslar Hesabı
MADDE
349 - (1) Alınan sipariş
avansları hesabı, işletmenin satış amacıyla gelecekte yapacağı mal ve hizmet
teslimleri ile ilgili olarak peşin tahsil ettiği ve içinde bulunulan ve
vadeleri bir yılı aşan bir süreyle alınan avans tutarlarının izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
350 - (1) Alınan sipariş
avansları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle alınan sipariş
avansları bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da
ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan sipariş avanslarından yapılan iadeler bu
hesaba borç, 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Vadeleri bir yılın altına düşen avans tutarları bu
hesaba borç, 340 Sipariş Avansları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi
gerekenler bu hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
351 - (1) Alınan diğer
avanslar hesabı, özel bölümünde tanımlanan avanslar dışında işletmenin aldığı
her türlü bir yıldan uzun vadeli avansların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
352 - (1) Alınan diğer
avanslar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle alınan diğer
avanslar bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar Hesabı ya da
ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Alınan diğer avanslardan yapılan iadeler bu hesaba
borç, 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan gelir kaydedilmesi
gerekenler bu hesaba borç, 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan izleyen faaliyet
döneminde mahsubu gerçekleştirilecek olan diğer avanslar dönem sonlarında bu
hesaba borç, 349 Alınan Diğer Avanslar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
353 - (1) Borç ve gider
karşılıkları hesap grubu; bilanço tarihinde belirgin olarak ortaya çıkan ancak,
tutarının ne olacağı kesin olarak bilinemeyen veya tutarı bilinmekle birlikte
ne zaman tahakkuk edeceği bilinmeyen uzun vadeli borçlar veya giderler için
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
grupta yer alan hesaplarda kayıtlı karşılık tutarlarından dönem sonlarında
vadeleri bir yılın altına inenler, kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap
grubu içindeki ilgili karşılık hesaplarına aktarılır.
(3) Borç ve
gider karşılıkları niteliğine göre bu grup içinde açılacak 472 Kıdem Tazminatı
Karşılığı Hesabından oluşur.
MADDE
354 - (1) Kıdem tazminatı
karşılığı hesabı, belirlenecek esaslar dâhilinde ayrılan bir yıldan uzun
vadeli kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
355 - (1) Kıdem tazminatı
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle ayrılan kıdem
tazminatı karşılıkları bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan dönem sonunda,
izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba
borç, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Konusu kalmayan kıdem tazminatı karşılıkları bu
hesaba borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
356 - (1) Gelecek yıllara ait
gelirler ve gider tahakkukları hesap grubu; içinde bulunulan dönemde ortaya
çıkan gelecek yıllara ait gelirler ile faaliyet dönemine ait olup ödemesi
gelecek yıllarda yapılacak giderlerin izlenmesi amacıyla kullanılır.
(2) Gelecek
yıllara ait gelirler ve gider tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
480 Gelecek
Yıllara Ait Gelirler Hesabı
481 Gider
Tahakkukları Hesabı
MADDE
357 - (1) Gelecek yıllara ait
gelirler hesabı, peşin tahsil edilen ve cari dönem içinde ilgili gelir
hesaplarına kaydedilmemesi gereken gelecek yıllara ait gelirlerin izlenmesi
için kullanılır.
MADDE
358 - (1) Peşin tahsil edilen
gelirlerden içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk
ettirilmesi gerekenler, ilgili oldukları yılda tahakkuk ettirilmek üzere bu
hesapta izlenir.
(2) Dönem
sonunda, bu hesapta yer alıp tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin
tahsil edilmiş gelirler, düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile kısa vadeli
yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gelecek aylara ait gelirler hesabına
aktarılır.
MADDE
359 - (1) Gelecek yıllara ait
gelirler hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) İçinde
bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlere ait olarak tahsil edilen
gelirler bu hesaba, hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi hesabına alacak, tahsilat tutarı 100 Kasa Hesabı veya 102 Bankalar
Hesabı ya da ilgili diğer hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarlardan vadesi bir yılın altına düşen gelirler bu hesaba
borç, 380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
360 - (1) Gider tahakkukları
hesabı, gelecek yıllarda ödemesi yapılacak ve kesinlikle belgeye dayalı gider
tahakkuklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesaba
ilişkin işlemler
MADDE
361 - (1) Gider olarak tahakkuk
ettirilmiş olup, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki
dönemlerde ödenebilir duruma gelecek olan giderlerden kaynaklanan borçlar,
ilgili olduğu dönemde ödenmek üzere bu hesapta izlenir.
(2) Dönem
sonunda, bu hesapta yer alıp ödeme zamanına bir yıldan az süre kalan borçlar,
düzenlenecek muhasebe işlem fişi ile kısa vadeli yabancı kaynaklar ana hesap
grubu içindeki gider tahakkukları hesabına aktarılır.
(3) Uzun
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki hesaplarda yer alan malî
borçlar için yıl sonlarında geçici mizandan önce hesaplanan ve içinde bulunulan
faaliyet dönemini takip eden dönemden sonraki dönemlerde ödenecek olan işlemiş
faiz giderleri bu hesaba kaydedilir.
(4) Vadesi
geçmiş, ertelenmiş veya taksitlendirilmiş vergi ve diğer yükümlülüklere ilişkin
olarak hesaplanan faiz ve gecikme zammı tutarları, ilgisine göre kısa veya uzun
vadeli yabancı kaynaklar ana hesap grubu içindeki gider tahakkukları
hesaplarına kaydedilerek izlenir.
MADDE
362 - (1) Gider tahakkukları hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) İçinde
bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde ödenebilir duruma gelecek
olan giderlerden kaynaklanan borç tahakkukları bu hesaba alacak, ilgili gider
hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesaba kayıtlı tutarlardan içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemde ödenebilir duruma gelecek olanlar, dönem sonunda bu hesaba borç, 381
Gider Tahakkukları Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 363 - (1)
Öz kaynaklar ana hesap grubu; varlıklar toplamı ile yabancı kaynaklar
arasındaki farkın izlenmesi için kullanılır.
(2) Öz kaynaklar ana
hesap grubu; ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıllar
kârları, geçmiş yıllar zararları ile dönem net kârı (zararı) hesap grupları
şeklinde bölümlenir.
MADDE
364 - (1) Ödenmiş sermaye hesap grubu;
işletmelerin bütçelerine konulan ödenekler, faaliyetleri sonucu elde edilip
sermayelerine eklenen kârlar, bağlı oldukları idarelerce verilen mallar ve
yapılan bağış ve yardımların izlenmesi için kullanılır.
(2) Ödenmiş
sermaye, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur.
500 Sermaye
Hesabı
501
Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-)
MADDE
365 - (1) Sermaye hesabı, işletmeye
tahsis edilen sermaye tutarları ile öz kaynaklar ana hesap grubundaki diğer
hesaplarda kayıtlı tutarlardan bu hesaba aktarılmasına karar verilenlerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
366 - (1) Sermaye hesabına ilişkin
alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Taahhüt
edilen veya artırılan sermaye tutarları bu hesaba alacak, bunlardan yerine
getirilen kısım ilgili aktif hesaplara, yerine getirilmeyen kısım ise 501
Ödenmemiş Sermaye Hesabına borç kaydedilir.
2)
Sermayeye ilave edilen geçmiş yıl kârları bu hesaba alacak, 570 Geçmiş Yıllar
Kârları Hesabına borç kaydedilir.
3)
Sermayeye eklenen maddi duran varlıklar yeniden değerleme artışları bu hesaba
alacak, 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1)
Tahsis edilen sermayeden yapılan indirimler bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
MADDE
367 - (1) Ödenmemiş sermaye hesabı,
işletmeye tahsis edilen sermayenin ödenmemiş kısmının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
368 - (1) Ödenmemiş sermaye
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsis
edilen sermayenin ödenmemiş kısmı bu hesaba, ödenen kısmı ödemenin şekline göre
ilgili aktif hesaplara borç, 500 Sermaye Hesabına alacak kaydedilir.
2)
Artırılan sermaye tutarı bu hesaba borç, 500 Sermaye Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Yerine getirilen sermaye taahhütleri tutarı bu
hesaba alacak, taahhüdün yerine getirilme şekline göre ilgili aktif hesaplara
borç kaydedilir.
MADDE 369 - (1) Sermaye yedekleri hesap grubu;
yeniden değerleme değer artışları gibi sermaye hareketleri dolayısıyla ortaya
çıkan ve işletmede bırakılan tutarların izlenmesi için kullanılır.
(2) Sermaye
yedekleri, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 522 Maddi Duran Varlıklar
Yeniden Değerleme Artışları Hesabından oluşur.
MADDE
370 - (1) Maddi duran varlıklar
yeniden değerleme artışları hesabı, işletmenin aktifinde kayıtlı maddi
duran varlık kalemlerinin yeniden değerlemesinden oluşan değer artışlarının
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
371 - (1) Maddi duran
varlıklar yeniden değerleme artışları hesabına ilişkin alacak ve borç
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi
duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucu oluşan değer artışları bu hesaba
alacak, ilgili maddi duran varlık hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Sermayeye eklenen veya başka bir amaçla kullanılan
maddi duran varlık değer artışları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE
372 - (1) Kâr yedekleri hesap grubu;
kanun ya da çeşitli nedenlerle alınan kararlar uyarınca ayrılan fonların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Kâr
yedekleri, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 549 Özel Fonlar Hesabından
oluşur.
MADDE
373 - (1) Özel fonlar hesabı,
mevzuatları gereği işletmede bırakılması ve tasarrufu zorunlu olan fonların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
374 - (1) Özel fonlar hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan
fon tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Bu
hesapta kayıtlı tutarların kullanılması hâlinde bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
375 - (1) Geçmiş yıllar kârları hesap
grubu; geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan kârların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Geçmiş
yıllar kârları, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 570 Geçmiş Yıllar
Kârları Hesabından oluşur.
MADDE
376 - (1) Geçmiş yıllar kârları
hesabı, geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan kârların ilgili hesaplara
aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.
MADDE
377 - (1) Geçmiş yıllar kârları hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceki
faaliyet dönemi bilançosunda dönem net kârı hesabının alacağında yer alan tutar
hesap döneminin başında bu hesaba alacak, 590 Dönem Net Kârı Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1)
Sermayeye eklenen, Hazineye yatırılan veya başka bir amaçla kullanılan geçmiş
yıllar kârları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
MADDE
378 - (1) Geçmiş yıllar zararları
hesap grubu; geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan zararların izlenmesi
için kullanılır.
(2) Geçmiş
yıllar zararları, niteliğine göre bu grup içinde açılacak 580 Geçmiş Yıllar
Zararları Hesabından
oluşur.
MADDE
379 - (1) Geçmiş yıllar zararları
hesabı, geçmiş faaliyet dönemlerinde ortaya çıkan dönem zararlarının izlenmesi
için kullanılır.
MADDE
380 - (1) Geçmiş yıllar zararları
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Önceki
faaliyet dönemi bilançosunda dönem net zararı hesabının borcunda yer alan tutar
hesap döneminin başında bu hesaba borç, 591 Dönem Net Zararı Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) İzleyen hesap dönemlerinde net kârdan mahsup edilen
geçmiş yıllar zararları bu hesaba alacak, 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına
borç kaydedilir.
MADDE
381 - (1) Dönem net kârı (zararı)
hesap grubu; işletmenin nihai faaliyet sonuçlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Dönem
net kârı (zararı), niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
590 Dönem
Net Kârı Hesabı
591 Dönem
Net Zararı Hesabı (-)
MADDE
382 - (1) Dönem net kârı hesabı,
işletmenin faaliyet dönemine ilişkin vergi sonrası net kâr tutarının izlenmesi
için kullanılır.
MADDE
383 - (1) Dönem net kârı hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem
net kârı veya zararı hesabının alacak kalanı hesap dönemi sonunda bu hesaba
alacak, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem net kârından geçmiş yıllar kârları hesabına
aktarılan tutarlar bu hesaba borç, 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
384 - (1) Dönem net zararı hesabı,
işletmenin faaliyet dönemine ilişkin net zarar tutarının izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
385 - (1) Dönem net zararı hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem
net kârı veya zararı hesabının borç kalanı hesap dönemi sonunda bu hesaba borç,
692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
b)
Alacak
1) Dönem
net zararından geçmiş yıllar zararları hesabına aktarılan tutarlar bu hesaba
alacak, 580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
386 - (1) Gelir tablosu ana hesap
grubu; işletmenin esas faaliyetleri ile ilgili olarak sağlanan hasılat ile
işletmenin esas faaliyetleri dışında kalan tüm gelir ve giderlerinin tasnifli
bir şekilde izlenmesi ve dönemin kesin sonuçlarının belirlenmesi için
kullanılır.
(2) Gelir tablosu ana hesap grubu; brüt satışlar,
satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer
faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar, diğer faaliyetlerden olağan gider ve
zararlar, olağandışı gelir ve kârlar, olağandışı gider ve zararlar ile dönem
net kârı (zararı) hesap grupları şeklinde bölümlenir.
MADDE 387 - (1) Brüt satışlar hesap grubu;
işletmenin esas faaliyetleri çerçevesinde satılan mal ya da hizmetler
karşılığında alınan ya da tahakkuk ettirilen değerler toplamı ile satılan mal
ve hizmetlerle ilgili sübvansiyonlar, satış tarihindeki vade farkları ve
ihracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farklarının izlenmesi için
kullanılır.
(2) Brüt satışlar, niteliklerine göre açılacak
aşağıdaki hesaplardan oluşur.
600 Yurtiçi
Satışlar Hesabı
601
Yurtdışı Satışlar Hesabı
602 Diğer
Gelirler Hesabı
603 İlaç ve
Tıbbi Sarf Malzeme Gelirleri Hesabı
MADDE
388 - (1) Yurtiçi satışlar hesabı,
yurt içindeki gerçek ve tüzel kişilere satılan mal ve hizmetler karşılığında
alınan ya da tahakkuk ettirilen değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
389 - (1) Yurtiçi satışlar hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Satışı
yapılan mal ve hizmetler veya tahakkuk eden ana faaliyet konusu gelirler bir
taraftan bu hesaba, bu tutarlar üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç; diğer taraftan satışı yapılan kıymetler
maliyet değerleri ile “15 Stoklar” grubunun ilgili hesabına alacak, “62
Satışların Maliyeti” grubunun ilgili hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem
Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
390 - (1) Yurtdışı satışlar hesabına,
yurtdışına satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da alınacak olan
değerlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 391 - (1) Yurtdışı satışlar hesabına ilişkin
alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yurtdışına yapılan mal ve hizmet satışı tutarları
bu hesaba alacak, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
392 - (1) Diğer gelirler hesabı,
işletmenin korunması, faaliyet hasılatındaki düşüklüğü veya faaliyet zararını
gidermek için sermaye katkısı niteliğinde olmayan malî yardımlar, satış
tarihindeki vade farkları, bağlı olunan idareden yardım niteliğinde gönderilen
değerler, şartlı bağış ve yardımlar ve benzeri diğer gelirlerin ile yurtdışına
satılan mal ve hizmetler karşılığında alınan ya da alınacak olan değerlerin
izlenmesi için kullanılır.
(2)
Hazineye yatırılan genel bütçeye aktarılacak tutarların hesaplanmasında bağlı
olunan idareden gönderilen değerler ile şartlı bağış ve yardımlar dikkate
alınmaz.
MADDE 393 - (1) Diğer gelirler hesabına ilişkin
alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Mal ve
hizmet ihracı nedeniyle ortaya çıkan kur farkı gelirleri bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kredili
satışlarda faturada satış fiyatı içinde gösterilmeyen vade farkları bu hesaba
alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Satıcı
firmalar tarafından hesaplanarak dekont edilen ve faturada gösterilmeyen alış
iskonto ve primleri bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
4) Bağlı
olunan idarelerce yardım niteliğinde gönderilen değerler ile şartlı bağış ve
yardımlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
394 - (1) İlaç ve tıbbi sarf
malzeme gelirleri hesabı, verilen tedavi hizmeti karşılığı düzenlenen
faturalarda ilaç ve tıbbi sarf malzeme bedellerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın
işleyişi
MADDE
395 - (1) İlaç ve tıbbi sarf malzeme
gelirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) İlaç ve
tıbbi sarf malzemesi olarak alınan ya da tahakkuk ettirilen tutarlar bu hesaba
alacak, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
396 - (1) Satış indirimleri hesap grubu;
net satış hasılatının tespit edilebilmesi için brüt satışlardan indirilmesi
gereken değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Satış
indirimleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
610
Satıştan İadeler Hesabı (-)
611 Satış
İskontoları Hesabı (-)
612 Diğer
İndirimler Hesabı (-)
MADDE
397 - (1) Satıştan iadeler hesabı,
satılan mallardan iade edilenlerin fatura tutarlarının izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
398 - (1) Satıştan iadeler hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
1) Satılan
mallardan yapılan iadeler satış bedeli üzerinden bir taraftan bu hesaba, bu
değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer
Vergisi Hesabına borç, geri alınan malların bedeli ödemenin şekline göre ilgili
hesaplara alacak; diğer taraftan geri alınan mallar, maliyet değerleri ile
ilgili stok hesabına borç, 62 Satışların Maliyeti hesap grubundaki ilgili
hesaba alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
399 - (1) Satış iskontoları hesabı,
satışla ilgili faturanın düzenlenip satışın gerçekleşmesinden sonra yapılan her
türlü iskontoların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
400 - (1) Satış iskontoları hesabına
borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1)
Satışlarla ilgili olarak sonradan yapılan iskontolar bu hesaba, bu değer
üzerinden ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
Hesabına borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
401 - (1) Diğer indirimler hesabı,
işletme tarafından, alıcı hesabına malın sevki sırasında ödenen giderleri ifade
eden ve satılan mallara ait olan sevk giderleri, satılan malların hatalı ve
noksan olması ya da taşıma sırasında hasara uğramış olması nedeniyle yapılması
zorunlu indirimler ile Katma Değer Vergisi hariç satış vergileri, fonlar ve
benzerlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
402 - (1) Diğer indirimler hesabına
borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a)
Borç
1) Satılan
mal ya da hizmet bedellerinden yapılan diğer indirimler bu hesaba, bu değer
üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
403 - (1) Satışların maliyeti hesap
grubu; işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile satılan mamul, yarı
mamul, ilk madde ve malzeme ile ticari mal gibi maddelerin ve satılan
hizmetlerin maliyetlerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Satışların maliyeti, niteliklerine göre bu grup
içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
620 Satılan
Mamuller Maliyeti Hesabı (-)
621 Satılan
Ticari Mallar Maliyeti Hesabı (-)
622 Satılan
Hizmet Maliyeti Hesabı (-)
623 Diğer
Satışların Maliyeti Hesabı (-)
MADDE
404 - (1) Satılan mamuller maliyeti
hesabı, işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile yurtiçi ve yurtdışındaki
alıcılara sattığı mamullerin maliyetlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
405 - (1) Satılan mamuller maliyeti
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sürekli
envanter yöntemini uygulayan işletmelerce satılan mamuller bir taraftan maliyet
değerleri ile bu hesaba borç, 152 Mamuller Hesabına alacak; diğer taraftan
yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, mamul satış
bedeli 60 Brüt Satışlar hesap grubundaki ilgili hesaba, bu değer üzerinden
hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına
alacak kaydedilir.
2) Aralıklı
envanter yöntemini uygulayan işletmelerce yapılan envanter sonucunda bulunan
satılan mamullerin maliyeti bu hesaba borç, 152 Mamuller Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
mamullerden yapılan iadeler maliyet değeriyle bu hesaba alacak, 152 Mamuller
Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
406 - (1) Satılan ticari mallar
maliyeti hesabı, işletmenin dönem içindeki stok hareketleri ile yurtiçi veya
yurtdışındaki alıcılara sattığı ticari malların maliyetlerinin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
407 - (1) Satılan ticari mallar
maliyeti hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sürekli
envanter yöntemini uygulayan işletmelerce satılan ticari mallar bir taraftan
maliyet değerleri ile bu hesaba borç, 153 Ticari Mallar Hesabına alacak; diğer
taraftan yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, ticari
mal satış bedeli “60 Brüt Satışlar” grubundaki ilgili hesaba, bu değer
üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Aralıklı
envanter yöntemini uygulayan işletmelerce yapılan envanter sonucunda bulunan
satılan ticari malların maliyeti bu hesaba borç, 153 Ticari Mallar Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
ticari mallardan yapılan iadeler maliyet değeriyle bu hesaba alacak, 153 Ticari
Mallar Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
408 - (1) Satılan hizmet maliyeti
hesabı, üretilen hizmetlerle ilgili olarak yapılan giderlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
409 - (1) Satılan hizmet maliyeti
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretilen
hizmetlerle ilgili olarak yapılan giderler maliyet çıkarma dönemlerinde bu
hesaba borç, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) 170-178
hesap aralığında projeler bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri”, işin geçici kabulü yapıldığında bu hesaba borç, 170-178 hesap
aralığında projeler bazında açılan ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın
niteliği
MADDE
410 - (1) Diğer satışların maliyeti
hesabı, işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili diğer satış gelirlerinin
elde edilmesi için yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
411 - (1) Diğer satışların maliyeti
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yapılan
diğer satışlar bir taraftan maliyet değerleri ile bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç, diğer satışların bedeli 60 Brüt Satışlar grubundaki
ilgili hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan
Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
412 - (1) Faaliyet giderleri hesap
grubu; işletmenin esas faaliyeti ile ilgili bulunan ve üretim maliyetlerine
yüklenmeyen giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2)
Faaliyet giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
630
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı (-)
631
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı (-)
632 Genel
Yönetim Giderleri Hesabı (-)
MADDE
413 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri hesabı, üretim maliyetinin düşürülmesi, satışların artırılması ve
yeni üretim biçimi ve teknolojilerinin işletmede uygulanması amacıyla yapılan
araştırma ve geliştirme giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
414 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) 750
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabının borç kalanı, maliyet dönemi sonunda
bu hesaba borç, 751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
415 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri hesabı, mal ve hizmetlerin pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri
ile ilgili olarak yapılan endirekt malzeme, endirekt işçilik, personel
giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler, çeşitli giderler, vergi,
resim ve harçlar, amortismanlar ve tükenme payları ile ilgili giderlerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
416 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri hesabına borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) 760
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabının borç kalanı, maliyet dönemi
sonunda bu hesaba borç, 761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
417 - (1) Genel yönetim giderleri
hesabı, işletmenin genel yönetim fonksiyonu ile ilgili olarak yapılan ve
üretimle ya da satılan mal maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan endirekt
malzeme, endirekt işçilik, personel giderleri, dışarıdan sağlanan fayda ve
hizmetler, çeşitli giderler, vergi, resim ve harçlar ve amortisman giderlerinin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
418 - (1) Genel yönetim giderleri
hesabına borç ve alacak yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) 770
Genel Yönetim Giderleri Hesabının borç kalanı, maliyet dönemi sonunda bu hesaba
borç, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
419 - (1) Diğer faaliyetlerden olağan
gelir ve kârlar hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri dışında faiz, lehte
kur farkları, kira, menkul kıymet satış kârı gibi diğer faaliyetlerden elde
edilen olağan gelir ve kârların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer
faaliyetlerden olağan gelir ve kârlar, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
642 Faiz
Gelirleri Hesabı
644 Konusu
Kalmayan Karşılıklar Hesabı
645 Menkul
Kıymet Satış Kârları Hesabı
646 Kambiyo
Kârları Hesabı
647
Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı
649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabı
MADDE
420 - (1) Faiz gelirleri hesabı,
banka ve benzeri kuruluşlardan alınan faiz gelirlerinin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
421 - (1) Faiz gelirleri hesabına
alacak ve borç yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Bankada
bulunan mevduata dönem sonunda tahakkuk ettirilen faizlerin brüt tutarı bu
hesaba alacak, faiz geliri üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintileri 193
Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, kalan tutar da 102 Bankalar Hesabına
borç kaydedilir.
2) Menkul
kıymetlerin tahakkuk eden faiz gelirleri bu hesaba alacak, faiz geliri
üzerinden yapılan vergi ve fon payı kesintileri 193 Peşin Ödenen Vergiler ve
Fonlar Hesabına, kalan tutar da ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
422 - (1) Konusu kalmayan karşılıklar
hesabı, aktifle ilgili olarak ayrılan karşılıklardan iptal edilen tutarların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
423 - (1) Konusu kalmayan karşılıklar
hesabına alacak ve borç yazılacak tutarlar aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan
karşılıklardan iptal edilenler bu hesaba alacak, ilgili karşılık hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 424
- (1) Menkul kıymet satış kârları
hesabı, menkul kıymetlerin satışından doğan kârların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
425 - (1) Menkul kıymet satış kârları
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Satılan
menkul kıymetlerin satış değeri ile kayıtlı değeri arasındaki olumlu fark bu
hesaba, kayıtlı değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak, satış tutarı
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
426 - (1) Kambiyo kârları hesabı,
kambiyo kârlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
427 - (1) Kambiyo kârları hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Envanter
dönemlerinde yabancı paraların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu
hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 101 Alınan Çekler Hesabına
borç kaydedilir.
3) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda
oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 120 Alıcılar Hesabına borç kaydedilir.
4) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 121 Alacak Senetleri Hesabına
borç kaydedilir.
5) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların
değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba alacak, 126 Verilen
Depozito ve Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.
6) Envanter
dönemlerinde satıcılara yabancı para birimi üzerinden olan borçların
değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 320 Satıcılar
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
428 - (1) Reeskont faiz gelirleri
hesabı, reeskont faiz gelirlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
429 - (1) Reeskont faiz gelirleri
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceki
dönemde ayrılan alacak senetleri reeskont tutarı bu hesaba alacak, 122 Alacak
Senetleri Reeskontu Hesabına borç yazılır.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
430 - (1) Diğer olağan gelir ve
kârlar hesabı, yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan
faaliyetlerden sağlanan gelir ve kârlar, alacaklara yürütülen faizler ve vade
farklarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
431 - (1) Diğer olağan gelir ve
kârlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Tahsil
edilebilme niteliğini kaybetmiş işletme alacakları bir taraftan bu hesaba
alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer
taraftan ilgili alacaklar hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Sayım
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemeyen tutarlar bir
taraftan rayiç değerleri ile bu hesaba alacak, sorumluları adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer taraftan kayıtlı değerleri ile 197
Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve
Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
3) İşletme
lehine doğan alacaklara yürütülen faizler ile vade farkları bu hesaba alacak,
ilgili alacak hesabına borç kaydedilir.
4) Karşılık
ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar
bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç; diğer taraftan ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak, 659
Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
5) Karşılık
ayrılmış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar
bir taraftan bu hesaba alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç; diğer taraftan ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak, şüpheli
alacaklar karşılığı hesabına borç kaydedilir.
6) İşletmenin, taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle
geri alma imkânı sona eren depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba
alacak, sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç; diğer
taraftan 126 Verilen Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak, 659 Diğer Olağan
Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
7)
Personelin maaş ve ücretlerinden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle sosyal
güvenlik kurumlarına gönderilen tutarlardan işletme hissesini oluşturan miktar
bu hesaba, personele ödenmesi gereken tutar 335 Personele Borçlar Hesabına
fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan gelir vergisi tutarı 360 Ödenecek
Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, tamamı 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 432 - (1) Diğer faaliyetlerden olağan gider ve
zararlar hesap grubu; işletmenin esas faaliyetleri dışında kalan olağan
faaliyetleriyle ilgili gider ve zararlarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer faaliyetlerden olağan gider ve zararlar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
654 Karşılık
Giderleri Hesabı (-)
655 Menkul
Kıymet Satış Zararları Hesabı (-)
656 Kambiyo
Zararları Hesabı (-)
657
Reeskont Faiz Giderleri Hesabı (-)
659 Diğer
Olağan Gider ve Zararlar Hesabı (-)
MADDE
433 - (1) Karşılık giderleri hesabı,
aktifle ilgili olarak ayrılan karşılık giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
434 - (1) Karşılık giderleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ayrılan
karşılık tutarları bu hesaba borç, ilgili karşılık hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
435 - (1) Menkul kıymet satış
zararları hesabı, menkul kıymet satışından doğan zararların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
436 - (1) Menkul kıymet satış
zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satılan
menkul kıymetlerin satış değeri ile kayıtlı değeri arasındaki olumsuz fark bu
hesaba, satış tutarı tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı
değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
437 - (1) Kambiyo zararları hesabı,
kambiyo zararlarının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
438 - (1) Kambiyo zararları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Envanter
dönemlerinde yabancı paraların değerlemesi sonucunda ortaya çıkan değer
azalışları bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 101 Alınan Çekler Hesabına
alacak kaydedilir.
3) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda
oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 120 Alıcılar Hesabına alacak
kaydedilir.
4) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 121 Alacak Senetleri Hesabına
alacak kaydedilir.
5) Envanter
dönemlerinde yabancı para birimi olarak verilen depozito ve teminatların
değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba borç, 126 Verilen
Depozito ve Teminatlar Hesabına alacak kaydedilir.
6) Envanter dönemlerinde satıcılara yabancı para
birimi üzerinden olan borçların değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu
hesaba borç, 320 Satıcılar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak , 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
439 - (1) Reeskont faiz giderleri
hesabı, reeskont faiz giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE 440
- (1) Reeskont faiz giderleri
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Senetli
alacakların reeskont işleminden hesaplanan faiz giderleri bu hesaba borç, 122
Alacak Senetleri Reeskontu Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir
MADDE
441 - (1) Diğer olağan gider ve
zararlar hesabı, yukarıdaki hesaplar kapsamına girmeyen diğer olağan
faaliyetlerle ilgili gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
442 - (1) Diğer olağan gider ve
zararlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsil
edilebilme niteliğini kaybetmiş işletme alacakları bir taraftan bu hesaba borç,
ilgili alacaklar hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
2)
İşletmenin taahhüdünü yerine getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren
depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba borç, 126 Verilen Depozito ve
Teminatlar Hesabına alacak; diğer taraftan sorumluları adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Karşılık
ayrılmamış şüpheli alacaklardan tahsil edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar
bir taraftan bu hesaba borç, ilgili şüpheli alacaklar hesabına alacak; diğer
taraftan sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Sayım
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklardan nedeni tespit edilemeyen tutarlar bir
taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba borç, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
Hesabına alacak; diğer taraftan rayiç değerleri ile sorumluları adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 443 - (1) Olağandışı gelir ve kârlar hesap
grubu; işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle arızi
nitelik taşıyan duran varlık satışlarından elde edilen kârlar ile olağandışı
olay ve gelişmeler nedeniyle ortaya çıkan gelir ve kârların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Olağandışı gelir ve kârlar, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
671 Önceki
Dönem Gelir ve Kârları Hesabı
679 Diğer
Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabı
MADDE
444 - (1) Önceki dönem gelir ve
kârları hesabı, cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin malî
tablolarına hata ya da başka nedenlerle yansıtılmayan tutarların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
445 - (1) Önceki dönem gelir ve
kârları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceki
döneme ait gelirler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Yıllara
yaygın inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerde kesin kabul sırasında ortaya
çıkan gelirlerden önceki döneme ait olanlar bu hesaba alacak, vergi ve fon
kesintileri 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, yapılan tahsilat
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
446 - (1) Diğer olağandışı gelir ve
kârlar hesabı, yukarıdaki hesaplar dışında kalan ve arızi nitelik taşıyan duran
varlık satışlarından doğan kârlar gibi gelir ve kârların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
447 - (1) Diğer olağandışı gelir ve
kârlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi
duran varlıkların satışından doğan gelir ve kârlar bu hesaba, kayıtlı değeri
ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat ise
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Elden
çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıkların satışından doğan gelir ve kârlar
bu hesaba, kayıtlı değerleri ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran
Varlıklar Hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 299
Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 448 - (1) Olağandışı gider ve zararlar hesap
grubu; işletmenin olağan faaliyetlerinden bağımsız olan ve bu nedenle sık sık
ve düzenli olarak ortaya çıkması beklenmeyen işlem ve olaylardan kaynaklanan
gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
(2) Olağandışı gider ve zararlar, niteliklerine göre
bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
680
Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları Hesabı (-)
681 Önceki
Dönem Gider ve Zararları Hesabı (-)
689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabı (-)
MADDE
449 - (1) Çalışmayan kısım gider ve
zararları hesabı, üretimle ilgili giderlerden çalışılmayan döneme ve çalışmayan
kısımlara ait giderlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
450 - (1) Çalışmayan kısım gider ve
zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretimle
ilgili çalışılmayan dönem ve çalışmayan kısımlara ait giderler bu hesaba borç,
ilgili yansıtma hesaplarına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
451 - (1) Önceki dönem gider ve
zararları hesabı, cari dönemden önceki dönemlere ait olan ve bu dönemlerin malî
tablolarına hata ya da başka nedenlerle yansıtılamayan veya sonradan ortaya
çıkan gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
452 - (1) Önceki dönem gider ve
zararları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Önceki
döneme ait gider ve zararlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Yıllara
yaygın inşaat ve onarım işleri yapan işletmelerde kesin kabul sırasında ortaya
çıkan giderlerden önceki döneme ait olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
453 - (1) Diğer olağandışı gider ve
zararlar hesabı, yukarıda tanımlanan hesaplar kapsamı dışında kalan diğer
olağandışı gider ve zararların izlenmesi için kullanılır.
MADDE
454 - (1) Diğer olağandışı gider ve
zararlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maddi
duran varlıkların satışından doğan gider ve zararlar bu hesaba, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı değerleri ile ilgili maddi duran
varlık hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi ise 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2)
Kullanılamayacak hâle gelmesi nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi
duran varlıkların amorti edilmeyen kısmı bu hesaba, birikmiş amortismanları 257
Birikmiş Amortismanlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri ile ilgili maddi duran
varlık hesaplarına alacak kaydedilir.
3) Kısmen
veya tamamen değerlerini yitiren varlıklardan doğan gider ve zararlar bu hesaba
borç, kayıtlı oldukları varlık hesabına alacak kaydedilir.
4) Elden
çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıkların satışından doğan gider ve
zararlar bu hesaba, birikmiş amortismanları 299 Birikmiş Amortismanlar
Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç,
kayıtlı değerleri ile 294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar
Hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan
Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
5) Peşin
ödenen vergiler ve fonlardan indirim ve geri alma imkânı ortadan kalkanlar bu
hesaba borç, 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 455 - (1) Dönem net kârı veya zararı hesap
grubu; işletmelerin faaliyet sonucunun belirlenebilmesi için gelir tablosu
hesapları grubunda yer alan hesapların dönem sonunda kapatılma işlemlerinin
izlenmesi için kullanılır.
(2) Dönem net kârı veya zararı, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
690 Dönem
Kârı veya Zararı Hesabı
691 Dönem
Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabı (-)
692 Dönem
Net Kârı veya Zararı Hesabı
MADDE
456 - (1) Dönem kârı veya zararı
hesabı, dönem sonlarında, sonuç hesaplarında yer alan gelir ve gider
hesaplarının aktarılmasının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
457 - (1) Dönem kârı veya zararı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) “60 Brüt
Satışlar”, “64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar” ve “67 Olağandışı
Gelir ve Kârlar” gruplarında yer alan hesapların alacak kalanları bu hesaba
alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Hesabın
borç kalanı bu hesaba alacak, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) “61
Satış İndirimleri”, “62 Satışların Maliyeti”, “63 Faaliyet Giderleri”, “65
Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar” ve “68 Olağandışı Gider ve
Zararlar” gruplarında yer alan hesapların borç kalanları bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem
kârı üzerinden ayrılan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba
borç, 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına
alacak kaydedilir.
3) Dönem
kârı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları
ayrıldıktan sonra kalan tutar bu hesaba borç, 692 Dönem Net Kârı veya Zararı
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
458 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer
yasal yükümlülük karşılıkları hesabı, Dönem kârı üzerinden ilgili mevzuat
hükümlerine göre hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıklarının
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
459 - (1) Dönem kârı vergi ve diğer
yasal yükümlülük karşılıkları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem
kârı üzerinden hesaplanan vergi ve diğer yasal yükümlülükler bu hesaba borç,
370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
kârı üzerinden ayrılan vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları bu hesaba
alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
460 - (1) Dönem net kârı veya zararı
hesabı, işletmenin vergi ve diğer yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan
sonra kalan dönem net kârı veya zararının izlenmesi için kullanılır.
MADDE
461 - (1) Dönem net kârı veya zararı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem
kârı üzerinden hesaplanan vergi ve yasal yükümlülük karşılıkları ayrıldıktan
sonra kalan dönem net kârı bu hesaba alacak, 690 Dönem Kârı veya Zararı
Hesabına borç kaydedilir.
2) Dönem
sonlarında hesabın borç kalanı bu hesaba alacak, 591 Dönem Net Zararı Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Dönem
kârı veya zararı hesabının borç kalanı bu hesaba borç, 690 Dönem Kârı veya
Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Dönem
sonlarında hesabın alacak kalanı bu hesaba borç, 590 Dönem Net Kârı Hesabına
alacak kaydedilir.
MADDE
462 - (1) Maliyet hesapları ana hesap
grubu, maliyeti oluşturan her türlü giderin izlenmesi için kullanılır.
(2)
İşletmelerde giderler yapıldıkları anda ilgili büyük defter hesaplarına
“fonksiyon esasına” göre kaydedilirken, söz konusu giderler aynı zamanda yardımcı
defterlerde hem çeşit esasına hem de ilgili gider yerlerine göre izlenir. Bu
kayıt yönteminde; giderler eş zamanlı olarak aynı anda hem fonksiyonlarına hem
çeşitlerine hem de ilgili gider yerlerine göre izleneceğinden, muhasebe
kayıtlarında üretim ve hizmet maliyetleri belli bir düzen içinde oluşturulur.
(3) Maliyet
hesaplarının tutulmasında fiilî maliyet yöntemi esastır. Ancak fiilî maliyet
yönteminin uygulanmasının mümkün olmadığı hâllerde, önceden saptanmış maliyet
yöntemi (standart maliyet) uygulanabilir.
(4) Maliyet
hesapları, direkt ilk madde ve malzeme giderleri, direkt işçilik
giderleri, genel üretim giderleri, hizmet üretim maliyeti, araştırma
ve geliştirme giderleri, pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ve genel
yönetim giderleri hesap gruplarına ayrılır.
Üretime
ilk madde ve malzeme verilmesi, mamullerin ambara alınması, mamul maliyeti ve
sipariş alınması
MADDE
463 - (1) Üretime ilk madde ve
malzeme verilmesi: Üretim yerince ihtiyaç konusu ilk madde ve malzemeleri
gösteren bir ihtiyaç pusulası düzenlenerek, taşınır kayıt ve kontrol
yetkilisine verildiğinde istenilen madde ve malzemeler taşınır işlem fişi ile
ilgili üretim yeri yetkilisine teslim edilir. Taşınır işlem fişi ile ihtiyaç
pusulasının birer örneği de muhasebe birimine teslim edilerek muhasebe
kayıtlarının yapılması sağlanır.
(2) Mamullerin ambara alınması: Üretim yerinde mamul
hâle getirilen varlıklar, maliyet pusulasına dayanılarak düzenlenen taşınır
işlem fişi ile ambara alınır. “Maliyet Pusulası” (Örnek:21) ve taşınır işlem
fişinin birer örneği muhasebe kayıtlarının yapılabilmesi için muhasebe birimine
verilir. Bütün mamuller önce ambara alınır, üretim yerinden hiçbir suretle
satış yapılmaz.
(3) Mamul
maliyeti: Üretim yerlerinde imal edilen her çeşit ürünün maliyeti, maliyet
pusulasına göre tespit edilir. Bir mamulun maliyeti; direkt ilk madde ve
malzeme giderleri, direkt işçilik giderleri, endirekt genel üretim giderleri,
olmak üzere üç unsurdan oluşur.
(4) Sipariş
alınması: Sipariş alındığında, düzenlenecek “Sipariş Pusulası” (Örnek:22)
hiçbir işleme tabi tutulmaksızın üretim yerine verilir. Üretim yeri işin
bitiminde bu pusulayı maliyet pusulası ile birlikte ambara verir. Siparişlere
ait maliyetler sipariş pusulasına paralel olarak düzenlenir.Sipariş için tespit
edilecek fiyat, üretim yeri yetkilisinden yazılı olarak alınacak maliyetlere
dayanılarak yapılır.
(5) Üretime
ilk madde ve malzeme verilmesi, mamullerin ambara alınması ve maliyeti ile
sipariş alınmasında aşağıda belirtilen belgeler ve “İmalat Defteri” (Örnek:23)
kullanılır.
a) İhtiyaç
pusulası : Üretim yeri, üretimde kullanılacak ilk madde ve malzemeleri ihtiyaç
pusulası ile ambardan talep eder. Biri dip koçan olmak üzere üç nüsha olarak
düzenlenen ihtiyaç pusulasının aslı ve ikinci nüshası taşınır kayıt ve kontrol
yetkilisine verilir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince ihtiyaç pusulası
üzerinde gerekli işlemler yapılıp eksiksiz doldurulduktan sonra aslı taşınır
işlem fişi ile birlikte muhasebe birimine teslim edilir; ikinci nüsha taşınır
kayıt ve kontrol yetkilisince saklanır; üçüncü nüsha ise üretim yerinde
muhafaza edilir.
b) Maliyet
pusulası : Üretim yerinde mamul hâle getirilen varlıklar için mamulün
bünyesine giren ve mamul maliyeti olarak kabul edilen giderleri gösterir
maliyet pusulası düzenlenir. Üç nüsha olarak düzenlenen maliyet pusulasının dip
koçan olan üçüncü nüshası üretim yerinde muhafaza edilir. Aslı ve ikinci
nüshası mamulle birlikte taşınır kayıt ve kontrol yetkilisine teslim edilir.
Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisince maliyet pusulasının üzerinde gerekli
işlemler yapıldıktan sonra aslı, muhasebe kayıtlarının yapılabilmesi için
muhasebe birimine teslim edilir; ikinci nüshası da taşınır kayıt ve kontrol
yetkilisince saklanır.
c) Sipariş
pusulası : İşletmeye sipariş verildiğinde verilen siparişin cinsi, adedi,
ölçüsü, nitelikleri ve teslim şartlarını gösteren sipariş pusulası düzenlenir.
Sipariş pusulası, üretim yeri yetkilisine verilerek alınan siparişin maliyeti
çıkartılır. Biri dip koçan olmak üzere üç nüsha olarak düzenlenen sipariş
pusulasının aslı müşteriye; ikinci nüshası sipariş edilen mamuller ambara
teslim edilirken maliyet pusulası ile birlikte taşınır kayıt ve kontrol
yetkilisine verilir. Taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi de, bu nüshayı maliyet
pusulası ile taşınır işlem fişi ile birlikte belgelere eklenmek üzere muhasebe
birimine teslim eder. Üçüncü nüshası da üretim yerinde muhafaza edilir.
ç) Üretim
yerlerine teslim edilen ilk madde ve malzemeler ile üretimi tamamlanan
mamullerden ambara teslim edilenler imalat defterine kaydedilir. Bu defter, her
üretim yeri için ayrı ve ilk madde ve malzemenin niteliğine göre de bölümlere
ayrılmak suretiyle tutulur.
Gider
çeşitleri
MADDE
464 - (1) Gider çeşitleri
hesapları, mal ve hizmet üretiminde katlanılması gereken maliyetlerin
bünyesindeki harcama çeşitlerini ifade eder.
(2)
Giderler tahakkuk ettikçe ilgili fonksiyonel gider hesaplarına kaydedilirken,
aynı anda yardımcı defterlerdeki söz konusu çeşit hesaplarına da kaydedilir.
Gider çeşitlerinin izlendiği yardımcı defter kayıtlarının gider yerlerini de
gösterecek biçimde tutulması esastır.
(3) Gider çeşitleri hesaplarının kodlanmasında
aşağıda belirtilen sınıflama esas alınır.
a) 0 İlk
Madde ve Malzeme Giderleri: Mal ve hizmetlerin üretilmesini ve işletme
faaliyetlerinin devamlılığını sağlamak amacıyla tüketilen her türlü direkt ilk
madde ve malzeme, endirekt malzeme ve üretimle ilgili dışarıya yaptırılan
işleri kapsar.
b) 1 İşçi
Ücret ve Giderleri: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri
gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan işçiler için tahakkuk ettirilen esas
işçilik, fazla çalışma, prim, ikramiye, yıllık izin ücretleri, sosyal sigorta
işveren primi, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, her türlü sosyal
yardımlar ve işçilere ait diğer giderler gibi giderleri kapsar.
c) 2 Memur
Ücret ve Giderleri: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim ve hizmetleri
gerçekleştirmek amacıyla çalıştırılan aylıklı yönetici, memur, büro personeli
ve benzeri için tahakkuk ettirilen her türlü giderleri kapsar.
ç) 3
Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler: İşletme faaliyetlerini yürütmek, üretim,
pazarlama ve diğer hizmetleri gerçekleştirmek amacıyla elektrik, su, gaz, bakım
ve onarım, haberleşme, nakliye ile diğer fayda ve hizmetler gibi dışarıdan
sağlanan fayda ve hizmetler için yapılan giderleri kapsar.
d) 4
Çeşitli Giderler: Yukarıda belirtilen giderler dışında, işletme faaliyetlerini
sürdürmek için yapılması gerekli olan giderleri kapsar. Kira giderleri, yolluk
giderleri, dava, icra ve noter giderleri gibi çeşitli giderler bu grupta yer
alır.
e) 5 Vergi,
Resim ve Harçlar: Mevzuat gereğince tahakkuk ettirilen gider niteliğindeki
vergi, resim ve harçlar ile genel bütçeye aktarılacak tutarlar, sosyal
hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu payı, merkez hissesi, kâr payı gibi Hazine
veya ilgili idareye ödenecek giderleri kapsar.
f) 6
Amortismanlar ve Tükenme Payları: Maddi duran varlıklar için ayrılan amortisman
giderleri ile tükenme paylarını kapsar.
Gider
yerleri
MADDE
465 - (1) Gider yeri, üretim
ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu örgütün bir birimini ifade
eder. Örgüt, giderlerin planlanması, kontrol edilmesi ve bu giderlerin dengeli
bir biçimde toplanıp dağıtılmasını sağlar.
(2) Gider yerlerinin saptanmasında, kuruluşların
organizasyon şeması esas alınır. Bölümlenme; esas üretim, yardımcı üretim,
yardımcı hizmet, yatırım, üretim yerleri yönetimi, araştırma ve geliştirme,
pazarlama, satış ve dağıtım ile genel yönetim olarak yapılır.
(3) Gider yerlerinin bölümlenmesinde yukarıda belirtilen gider yerleri
gruplaması esas olmakla beraber, kuruluşların işletme faaliyet alanı ile
faaliyetin teknolojik akımına uygun olarak açılacak gider yerleri, bu verilen
ana grup başlıkları altında yer alabilir.
MADDE
466 - (1) Direkt ilk madde ve
malzeme giderleri hesap grubu; üretim işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul
bünyesine ana madde olarak katılan ve hangi mamulden ne kadar tüketildiği
ekonomik bakımdan ayrı olarak izlenebilen ilk madde ve malzeme kullanımları ile
yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Endirekt (dolaylı) ilk madde ve malzeme
kullanımları genel üretim giderleri içinde izlenir.
(3) Direkt ilk madde ve malzeme giderleri,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
710 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabı
711 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma Hesabı
712 Direkt
İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabı
MADDE
467 - (1) Direkt ilk madde ve
malzeme giderleri hesabı, esas üretim gider yerleri ile ilgili olan ve üretim
işlemi sırasında doğrudan doğruya mamul bünyesine giren ve onun bir unsurunu
oluşturan ilk madde ve malzemeler ile üretimin yapılmasında zorunlu bulunan
yardımcı maddelerin ambardan çekilip kullanılması ile ilgili fiilî tutarların
izlenmesi için kullanılır.
(2) Üretimde
kullanılmayan ve satılan ilk madde ve malzemenin maliyeti bu hesapta izlenmez.
MADDE
468 - (1) Direkt ilk madde ve
malzeme giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretim
gider yerlerine gönderilen direkt ilk madde ve malzemeler kayıtlı tutarları ile
bu hesaba borç, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına alacak kaydedilir.
2) Üretimle
ilgili olarak dışarıya yaptırılan işler maliyet tutarları ile bu hesaba borç,
yapılan ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Önceki
maliyet dönemi sonunda yarı mamuller üretim hesabına alınan üretim aşamasındaki
yarı mamuller yeni maliyet dönemi başında bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller
Üretim Hesabına alacak kaydedilir
b) Alacak
1) Gider yerlerinde kullanılmak üzere alınan, ancak
daha sonra kullanılmayarak ambara geri gönderilen ilk madde ve malzemeler bu
hesaba alacak, 150 İlk Madde ve Malzeme Hesabına borç kaydedilir.
2) Direkt
ilk madde ve malzeme giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
469 - (1) Direkt ilk madde ve
malzeme giderleri yansıtma hesabı, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri
Hesabında oluşan tutarların, cari dönem içinde üretilen mamul ve yarı
mamullerin maliyetlerine aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
470 - (1) Direkt ilk madde ve
malzeme giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve malzeme giderleri hesabının borç kalanı
maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya
152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden saptanmış maliyet yönteminde, tahmini
direkt ilk madde ve malzeme giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak,
151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz farklar bu hesaba alacak; fiyat
farkları 712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı Hesabına, miktar farkları
ise 713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı Hesabına borç kaydedilir
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı
durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan
olumlu farklar bu hesaba borç; fiyat farkları 712 Direkt İlk Madde ve Malzeme
Fiyat Farkı Hesabına, miktar farkları ise 713 Direkt İlk Madde ve Malzeme
Miktar Farkı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Direkt
ilk madde ve malzeme giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu
hesaba borç, 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
471 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme
fiyat farkı hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve
malzeme fiilî giderleri ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu
veya olumsuz fiyat farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt
ilk madde ve malzeme fiyat farkı hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz direkt ilk
madde ve malzeme fiyat farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
472 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme
fiyat farkı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a)
Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu fiyat farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma
Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz ilk madde ve malzeme fiyat farkları bu
hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz fiyat farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu ilk madde ve malzeme fiyat farkları bu
hesaba borç, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına
alacak kaydedilir.
MADDE
473 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme
miktar farkı hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminde, direkt ilk madde ve
malzeme fiilî giderleri ile önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu
veya olumsuz miktar farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt
ilk madde ve malzeme miktar farkı hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz miktar
farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
474 - (1) Direkt ilk madde ve malzeme
miktar farkı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu miktar farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma
Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz miktar farkları bu hesaba alacak, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz miktar farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış maliyetler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu miktar farkları bu hesaba borç, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
475 - (1) Direkt işçilik giderleri
hesap grubu; bir mal veya hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya
verilebilen işçilik giderleri ile ilgili gider, yansıtma ve fark hesaplarının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt işçilik giderleri, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
720 Direkt
İşçilik Giderleri Hesabı
721 Direkt
İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722 Direkt
İşçilik Ücret Farkları Hesabı
723 Direkt
İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabı
(3) Bu
grupta yer alan 722 ve 723 numaralı hesaplar önceden saptanmış maliyet
yönteminin uygulandığı hâllerde kullanılır.
MADDE
476 - (1) Direkt işçilik giderleri
hesabı, esas üretim gider yerleri ile ilgili olup, belli bir mamul veya
hizmetin üretim maliyetine doğrudan doğruya yüklenebilen işçilik giderlerinin
izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
giderler, hangi mamul veya mamul grubu için harcandığı izlenebilen ve herhangi
bir dağıtım anahtarına gerek duymadan, işçi başına düşen çalışma süresi
ölçülebilen işçilik giderlerinden oluşur.
(3) Esas
üretim gider yerinde çalışan işçilere ait normal ücretler dışında kalan fazla
çalışma ücreti, prim, ikramiye, sosyal güvenlik işveren payları ve her türlü
yardımlar da direkt işçilik gideri sayılır.
MADDE
477 - (1) Direkt işçilik giderleri
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Esas
üretim gider yerinde çalışan işçilere ait giderler bu hesaba borç, kesintiler
ilgili hesaplara, yapılan ödeme 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Esas
üretim gider yeri ile ilgili olarak dışarıda yaptırılan işler için ödenen ücretler
bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, yapılan ödeme 100 Kasa Hesabı veya
103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Direkt
işçilik giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba
alacak, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
478 - (1) Direkt işçilik giderleri
yansıtma hesabı, 720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabında oluşan
tutarların, cari dönem içinde üretilen mamul ve yarı mamul maliyetlerine
aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
479 - (1) Direkt işçilik giderleri
yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir;
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde, direkt işçilik giderleri hesabının borç kalanı maliyet
dönemi sonunda bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152
Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminde tahmini ücret giderleri maliyet unsuru olarak bu
hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına
borç kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz farklar bu hesaba alacak; ücret
farkları 722 Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabına, süre (zaman) farkları ise
723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç; ücret
farkları 722 Direkt İşçilik Ücret Farkları Hesabına, süre (zaman) farkları ise
723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
2) Direkt
işçilik giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç,
720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
480 - (1) Direkt işçilik ücret
farkları hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda,
fiilî direkt işçilik giderleri ile önceden saptanmış ve maliyetlere yüklenmiş
direkt işçilik giderleri arasındaki olumlu veya olumsuz ücret farklarının izlenmesi
için kullanılır.
(2) Direkt
işçilik ücret farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz direkt işçilik ücret
farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
481 - (1) Direkt işçilik ücret
farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu ücret farkları maliyet dönemi sonunda
bu hesaba alacak, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç
kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz direkt işçilik ücret farkları bu hesaba
alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz ücret farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba borç, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu ücret farkları bu hesaba borç, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
482 - (1) Direkt işçilik süre (zaman)
farkları hesabı, önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı
durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan
olumlu veya olumsuz süre (zaman) farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Direkt işçilik süre (zaman) farkları hesabı;
oluşan olumlu veya olumsuz süre (zaman) farklarına göre çift taraflı olarak
çalışabilir.
MADDE
483 - (1) Direkt işçilik süre (zaman)
farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu süre (zaman) farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına borç
kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz süre (zaman) farkları bu hesaba alacak,
151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz süre (zaman) farkları bu hesaba
borç, 721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan
ve bu hesaba alacak yazılan olumlu süre (zaman) farkları bu hesaba borç, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
484 - (1) Genel üretim giderleri
hesap grubu; işletmenin üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan
direkt ilk madde ve malzeme ve direkt işçilik dışında kalan giderlerle ilgili
gider ve yansıtma hesapları ile fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel
üretim giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
730 Genel
Üretim Giderleri Hesabı
731 Genel
Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732 Genel
Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabı
733 Genel
Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabı
734 Genel
Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabı
(3) Bu
grupta yer alan 732, 733 ve 734 numaralı hesaplar önceden saptanmış
maliyet yönteminin uygulandığı hâllerde kullanılır.
MADDE
485 - (1) Genel üretim giderleri
hesabı, üretim ve bu üretime bağlı hizmetler için yapılan direkt işçilik ve
direkt ilk madde ve malzeme dışında kalan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu
giderlerin; üretim ve hizmet maliyeti ile ilgili bir gider niteliği taşıması,
çeşit ve değer yönü ile doğrudan doğruya değil ancak dağıtım yoluyla üretim ve
hizmet maliyetine yansıtılır nitelikte olması gerekir.
MADDE
486 - (1) Genel üretim giderleri
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir;
a) Borç
1) Üretim
faaliyeti ile ilgili endirekt giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2)
Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri bu hesaba borç, 770 Genel
Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Genel
üretim giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu
hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
487 - (1) Genel üretim giderleri
yansıtma hesabı, genel üretim giderleri hesabında oluşan tutarların,
hesap dönemi içinde üretilen mamul ve yarı mamul maliyetlerine aktarılmasına
ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
488 - (1) Genel üretim giderleri
yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde, genel üretim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller
Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminde tahmini genel üretim giderleri, maliyet unsuru
olarak bu hesaba alacak, 151 Yarı Mamuller Üretim Hesabı veya 152 Mamuller
Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz farklar bu hesaba alacak; bütçe
farkları 732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabına, verimlilik
farkları 733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabına, kapasite
farkları ise 734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Genel
üretim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç,
730 Genel Üretim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç; bütçe
farkları 732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları Hesabına, verimlilik
farkları 733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları Hesabına, kapasite
farkları ise 734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
489 - (1) Genel üretim giderleri
bütçe farkları hesabı, fiilî üretim genel giderleri ile maliyetlere yüklenen
önceden saptanmış giderler arasındaki olumlu veya olumsuz bütçe farklarının
izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel
üretim giderleri bütçe farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz bütçe
farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
490 - (1) Genel üretim giderleri
bütçe farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu bütçe farkları maliyet dönemi sonunda
bu hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz bütçe farkları bu hesaba alacak, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz bütçe farkları bu hesaba borç, 731
Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu bütçe farkları bu hesaba borç, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
491 - (1) Genel üretim giderleri
verimlilik farkları hesabı, fiilî üretim genel giderleri ile maliyetlere
yüklenen önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz
verimlilik farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel
üretim giderleri verimlilik farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz
verimlilik farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
492 - (1) Genel üretim giderleri
verimlilik farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu verimlilik farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç
kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz verimlilik farkları bu hesaba alacak,
151 Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz verimlilik farkları maliyet dönemi
sonunda bu hesaba borç, 731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan
ve bu hesaba alacak yazılan olumlu verimlilik farkları bu hesaba borç, 151 Yarı
Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
493 - (1) Genel üretim giderleri
kapasite farkları hesabı,
fiilî üretim giderleri ile maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler
arasındaki olumlu veya olumsuz kapasite farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel
üretim giderleri kapasite farkları hesabı,
oluşan olumlu veya olumsuz kapasite farklarına göre çift taraflı olarak
çalışabilir.
MADDE
494 - (1) Genel üretim giderleri
kapasite farkları hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu kapasite farkları bu hesaba alacak,
731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında ortaya
çıkan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz kapasite farkları bu hesaba alacak, 151
Yarı Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz kapasite farkları bu hesaba borç,
731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan
ve bu hesaba alacak yazılan olumlu kapasite farkları bu hesaba borç, 151 Yarı
Mamuller Üretim Hesabına veya 152 Mamuller Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
495 - (1) Hizmet üretim maliyeti hesap
grubu; hizmet işletmelerinin üretim maliyeti hesaplarının izlenmesi için
kullanılır.
(2) Hizmet
işletmelerinde; 71, 72 ve 73 numaralı gruplarda yer alan hesaplar kullanılmaz.
(3) Hizmet
üretim maliyeti, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
740 Hizmet
Üretim Maliyeti Hesabı
741 Hizmet
Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742 Hizmet
Üretim Maliyeti Fark Hesabı
(4) 742
numaralı hesap önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı
durumlarda kullanılır.
MADDE
496 - (1) Hizmet üretim maliyeti hesabı,
hizmet işletmelerinde üretilen hizmetler için yapılan giderlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
497 - (1) Hizmet üretim maliyeti hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir
a) Borç
1) Hizmet
üretimi için yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2)
Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri bu hesaba borç, 770 Genel
Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hizmet
üretim maliyeti yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet dönemi sonunda bu
hesaba alacak, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
498 - (1) Hizmet üretim maliyeti
yansıtma hesabı, hizmet maliyetini oluşturan giderlerin 622 Satılan
Hizmet Maliyeti Hesabına, taahhüt işleri yapan işletmelerde ise dönem içinde
yapılan inşaat giderlerinin 170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri
Hesabına aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
499 - (1) Hizmet üretim maliyeti
yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde, hizmet üretim maliyeti hesabının borç kalanı maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti
Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178
hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım
Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminde, tahmini hizmet üretim giderleri maliyet unsuru
olarak bu hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti
Hesabına, yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178
hesap aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım
Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile
önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz hizmet üretim maliyeti
farkları bu hesaba alacak, 742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Hizmet
üretim maliyeti hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç,
740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile
önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu farklar bu hesaba borç, 742
Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
500 - (1) Hizmet üretim maliyeti fark
hesabı, hizmet üretim maliyetlerinin fiilî tutarları ile önceden saptanmış
hizmet üretim maliyeti arasındaki olumlu veya olumsuz farkların izlenmesi için
kullanılır.
(2) Hizmet
üretim maliyeti fark hesabı, oluşan olumlu veya olumsuz hizmet üretim
maliyeti farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
501 - (1) Hizmet üretim maliyeti fark
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile
önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumlu hizmet üretim maliyeti farkları
maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma
Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında
oluşan ve bu hesaba borç yazılan olumsuz hizmet üretim maliyeti farkları bu
hesaba alacak, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına,
yıllara yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap
aralığında projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım
Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî maliyetler ile
önceden saptanmış maliyetler arasında oluşan olumsuz hizmet üretim giderleri,
maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî maliyetler ile önceden saptanmış maliyetler arasında
oluşan ve bu hesaba alacak yazılan olumlu hizmet üretim giderleri bu hesaba
borç, hizmet işletmelerinde 622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabına, yıllara
yaygın inşaat ve taahhüt işi yapan işletmelerde ise 170-178 hesap aralığında
projeler bazında açılan ilgili Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
502 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri hesap grubu; araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile ilgili gider,
yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için kullanılır.
(2)
Araştırma ve geliştirme giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak
aşağıdaki hesaplardan oluşur:
750
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı
751
Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752
Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabı
(3) Bu
grupta yer alan 752 numaralı hesap önceden saptanmış maliyet yönteminin
uygulandığı durumlarda kullanılır.
MADDE
503 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri hesabı, üretime devam olunan mamullerin maliyetlerini
düşürmek, satışlarını artırmak, bulunan yeni üretim çeşitlerinin işletmede
kullanılmakta olan yöntem ve işlemlerini geliştirmek ya da yeni yöntem ve
işlemler bulmak, üretimde kullanılan teçhizatın yenilerinin ve mevcutlarının
geliştirilmesine ilişkin araştırmalar yapmak, satış ve pazarlama faaliyetlerini
geliştirmek için yapılan giderlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
504 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Borç
1)
Araştırma ve geliştirme giderleri bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1)
Araştırma ve geliştirme giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet
dönemi sonunda bu hesaba alacak, 751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma
Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
505 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri yansıtma hesabı, araştırma ve geliştirme giderlerinin fiilî veya
standart tutarlarının dönem sonunda sonuç hesaplarına aktarılmasına ilişkin
işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
506 - (1) Araştırma ve geliştirme
giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde, araştırma ve geliştirme giderleri hesabının borç kalanı
maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminde tahmin edilen araştırma ve geliştirme giderleri
maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz araştırma ve geliştirme gider
farkları bu hesaba alacak, 752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Araştırma ve geliştirme giderleri hesabının borç kalanı maliyet
dönemi sonunda bu hesaba borç, 750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına
alacak kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu gider farkları bu hesaba borç, 752
Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
507 - (1) Araştırma ve geliştirme
gider farkları hesabı, fiilî araştırma ve geliştirme giderleri ile
maliyetlere yüklenen önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya
olumsuz farkların izlenmesi için kullanılır.
(2)
Araştırma ve geliştirme gider farkları hesabı, oluşan olumlu veya
olumsuz araştırma ve geliştirme gider farklarına göre çift taraflı olarak
çalışabilir.
MADDE
508 - (1) Araştırma ve geliştirme
gider farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu araştırma ve geliştirme gider
farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 751 Araştırma ve Geliştirme
Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan
ve bu hesaba borç yazılan olumsuz araştırma ve geliştirme gider farkları bu
hesaba alacak, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz araştırma ve geliştirme gider
farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 751 Araştırma ve Geliştirme
Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda, fiilî giderler ile önceden saptanan giderler arasında oluşan ve
bu hesaba alacak yazılan olumlu araştırma ve geliştirme gider farkları bu
hesaba borç, 630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
509 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri hesap grubu; işletmenin pazarlama, satış ve dağıtım giderlerinin
izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için
kullanılır.
(2)
Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde
açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
760
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı
761
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762
Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı
(3) Bu
grupta yer alan 762 numaralı hesap, önceden saptanmış maliyet yönteminin
uygulandığı durumlarda kullanılır.
MADDE
510 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri hesabı, üretilen malın stoklara verildiği ve hizmetin
tamamlandığı andan itibaren alıcılara teslimine kadar geçen sürede; pazarlama,
satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan her türlü giderlerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
511 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1)
Pazarlama, satış ve dağıtım faaliyetleri ile ilgili olarak yapılan giderler bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet
dönemi sonunda bu hesaba alacak 761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri
Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
512 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri yansıtma hesabı, pazarlama, satış ve dağıtım giderlerinin
sonuç hesaplarına aktarılmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
513 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri yansıtma hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde pazarlama satış ve dağıtım giderleri hesabının borç kalanı
maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminde, tahmin edilen pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri maliyet unsuru olarak bu hesaba alacak, 631 Pazarlama, Satış ve
Dağıtım Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider
farkları bu hesaba alacak, 762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri hesabının borç kalanı maliyet
dönemi sonunda bu hesaba borç, 760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım gider
farkları bu hesaba borç, 762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
514 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri fark hesabı, fiilî pazarlama, satış ve dağıtım giderleri ile
önceden saptanmış giderler arasında oluşan olumlu veya olumsuz gider
farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2)
Pazarlama, satış ve dağıtım giderleri fark hesabı, oluşan olumlu veya
olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farklarına göre çift taraflı olarak
çalışabilir.
MADDE
515 - (1) Pazarlama, satış ve dağıtım
giderleri fark hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım gider
farkları maliyet dönemi sonunda bu hesaba alacak, 761 Pazarlama, Satış ve
Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve
bu hesaba borç yazılan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları bu
hesaba alacak, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz pazarlama, satış ve dağıtım gider
farkları, maliyet dönemi sonunda bu hesaba borç, 761 Pazarlama, Satış ve
Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve
bu hesaba alacak yazılan olumlu pazarlama, satış ve dağıtım gider farkları bu
hesaba borç, 631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE
516 - (1) Genel yönetim giderleri
hesap grubu; işletmenin yönetim fonksiyonu ile ilgili faaliyetlerinin
izlenmesinde kullanılan gider, yansıtma ve fark hesaplarının izlenmesi için
kullanılır.
(2) Genel
yönetim giderleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
770 Genel
Yönetim Giderleri Hesabı
771 Genel
Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772 Genel
Yönetim Gider Farkları Hesabı
(3) Bu
grupta yer alan 772 numaralı hesap, önceden saptanmış maliyet yönteminin
uygulandığı durumlarda kullanılır.
MADDE
517 - (1) Genel yönetim giderleri hesabı,
işletmenin yönetim fonksiyonları, işletme politikasının tayini, organizasyon ve
personel, idare hizmetleri, büro hizmetleri gibi üretilen veya satılan malın
maliyeti ile doğrudan ilişkisi kurulamayan genel mahiyetteki giderlerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
518 - (1) Genel yönetim giderleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Yönetim
gider yerleri ile ilgili olarak yapılan giderler bu hesaba, ödenen katma değer
vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
2) Yönetim
gider yerleri ile ilgili olarak yapılan ücret ödemeleri bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
3)
Personele her ne ad altında olursa olsun katkı payı olarak yapılan ödemeler bu
hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenmesi gereken tutar 363 Ödenecek
Döner Sermaye Katkı Payları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Hazine
hissesi, merkez hissesi, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu payı, idare
masraflarına katılma payı ve amortisman payına ilişkin tutarlar bu hesaba borç,
362 Ödenecek Döner Sermaye Yükümlülükleri Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Genel yönetim giderleri yansıtma hesabının alacak kalanı maliyet
dönemi sonunda bu hesaba alacak, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına
borç kaydedilir.
2)
Maliyetlere yansıtılan genel yönetim giderleri bu hesaba alacak, 730 Genel
Üretim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
519 - (1) Genel yönetim giderleri yansıtma
hesabı, dönem içinde genel yönetim giderlerinde hesaplanan fiilî tutarların
veya önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda önceden
saptanmış genel yönetim giderlerinin sonuç hesaplarına aktarılmasının izlenmesi
için kullanılır.
MADDE
520 - (1) Genel yönetim giderleri yansıtma
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Fiilî
maliyet yönteminde, genel yönetim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi
sonunda bu hesaba alacak, 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminde, tahmin edilen genel yönetim giderleri maliyet
unsuru olarak bu hesaba alacak, 632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç
kaydedilir.
3) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumsuz genel yönetim gider farkları bu
hesaba alacak, 772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Genel yönetim giderleri hesabının borç kalanı maliyet dönemi sonunda
bu hesaba borç, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
2) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu genel yönetim gider farkları bu
hesaba borç, 772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
521 - (1) Genel yönetim gider
farkları hesabı, fiilî genel yönetim giderleri ile önceden saptanmış olumlu
veya olumsuz genel yönetim gider farklarının izlenmesi için kullanılır.
(2) Genel
yönetim gider farkları hesabı; oluşan olumlu veya olumsuz genel yönetim gider
farklarına göre çift taraflı olarak çalışabilir.
MADDE
522 - (1) Genel yönetim gider
farkları hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Önceden
saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı durumlarda, fiilî giderler ile önceden
saptanmış giderler arasında oluşan olumlu genel yönetim gider farkları maliyet
dönemi sonunda bu hesaba alacak, 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabına
borç kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve
bu hesaba borç yazılan olumsuz genel yönetim gider farkları bu hesaba alacak,
632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Önceden saptanmış maliyet yönteminin uygulandığı
durumlarda, fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan
olumsuz genel yönetim gider farkları bu hesaba borç, 771 Genel Yönetim
Giderleri Yansıtma Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet
dönemi sonunda fiilî giderler ile önceden saptanmış giderler arasında oluşan ve
bu hesaba alacak yazılan olumlu genel yönetim gider farkları bu hesaba borç,
632 Genel Yönetim Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
523 - (1) Nazım hesaplar ana hesap
grubu; varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarında izlenmeyen ve muhasebenin
sadece bilgi verme görevi yüklediği işlemler ile idarenin muhasebe disiplini
altında toplanması istenen işlemleri ve gelecekte doğabilecek hak ve
yükümlülüklerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Nazım
hesaplar ana hesap grubu; ihtiyaca göre nazım hesap açılması serbest olmakla
beraber, teminat alınan değerler, teminat verilen değerler, kanunen kabul
edilmeyen giderler, vergi dışı gelirler, demirbaş giderleri, ariyet verilen
değerler ile konsinye mallar hesap grupları şeklinde bölümlenir.
MADDE
524 - (1) Teminat alınan değerler
hesap grubu; teminat ve depozito olarak geçici, kesin ve avans teminatı
karşılığı alınan banka teminat mektupları, hazine bonosu ve devlet tahvili gibi
nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminat alınan değerler, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
900 Alınan
Teminatlar Hesabı
901 Alınan
Teminatlar Alacaklı Hesabı
MADDE
525 - (1) Alınan teminatlar hesabı,
teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
526 - (1) Alınan teminatlar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Teminat
olarak kabul edilen nakit dışındaki değerler alındığında bu hesaba borç, 901
Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İade
edilen veya paraya çevrilen teminatlar bu hesaba alacak, 901 Alınan Teminatlar
Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
527 - (1) Alınan teminatlar alacaklı
hesabı, teminat olarak kabul edilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
528 - (1) Alınan teminatlar alacaklı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Teminat
olarak kabul edilen nakit dışındaki değerler alındığında bu hesaba alacak, 900
Alınan Teminatlar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) İade
edilen veya paraya çevrilen teminatlar bu hesaba borç, 900 Alınan Teminatlar
Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
529 - (1) Teminat verilen değerler
hesap grubu; teminat olarak verilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için
kullanılır.
(2) Teminat
verilen değerler, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
910 Verilen
Teminatlar Hesabı
911 Verilen
Teminatlar Alacaklı Hesabı
MADDE
530 - (1) Verilen teminatlar hesabı,
teminat olarak verilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
531 - (1) Verilen teminatlar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Teminat
olarak verilen değerler bu hesaba borç, 911 Verilen Teminatlar Alacaklı
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Geri
alınan teminatlar bu hesaba alacak, 911 Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabına
borç kaydedilir.
MADDE
532 - (1) Verilen teminatlar alacaklı
hesabı, teminat olarak verilen nakit dışındaki değerlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
533 - (1) Verilen teminatlar alacaklı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Teminat
olarak verilen değerler bu hesaba alacak, 910 Verilen Teminatlar Hesabına borç
kaydedilir.
b) Borç
1) Geri
alınan teminatlar bu hesaba borç, 910 Verilen Teminatlar Hesabına alacak
kaydedilir.
MADDE 534
- (1) Kanunen kabul edilmeyen
giderler hesap grubu; kanunen kabul edilmeyen giderlerin izlenmesi için
kullanılır.
(2) Kanunen kabul edilmeyen giderler, niteliklerine
göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
920 Kanunen
Kabul Edilmeyen Giderler Hesabı
921 Kanunen Kabul Edilmeyen
Giderler Alacaklı Hesabı
MADDE
535 - (1) Kanunen kabul edilmeyen
giderler hesabı, kanunen kabul edilmeyen giderlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
536 - (1) Kanunen kabul edilmeyen
giderler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Kanunen
kabul edilmeyen giderler bu hesaba borç, 921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hesap
dönemi sonunda kanunen kabul edilmeyen giderler vergi matrahına dâhil
edildikten sonra bu hesaba alacak, 921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
537 - (1) Kanunen kabul edilmeyen
giderler alacaklı hesabı, kanunen kabul edilmeyen giderlerin izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
538 - (1) Kanunen kabul edilmeyen
giderler alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Kanunen
kabul edilmeyen giderler bu hesaba alacak, 920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap
dönemi sonunda kanunen kabul edilmeyen giderler vergi matrahına dâhil
edildikten sonra bu hesaba borç, 920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler Hesabına
alacak kaydedilir.
MADDE
539 - (1) Vergi dışı gelirler hesap
grubu; ilgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına dâhil
edilmeyen gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Vergi dışı gelirler, niteliklerine göre bu grup
içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
930 Vergi
Dışı Gelirler Hesabı
931 Vergi
Dışı Gelirler Alacaklı Hesabı
MADDE
540 - (1) Vergi dışı gelirler hesabı,
ilgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına dâhil edilmeyen
gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
541 - (1) Vergi dışı gelirler
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Vergi dışı gelirler bu hesaba borç, 931 Vergi Dışı
Gelirler Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Hesap
dönemi sonunda vergi dışı gelirler, vergi matrahından düşüldükten sonra bu
hesaba alacak, 931 Vergi Dışı Gelirler Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
542 - (1) Vergi dışı gelirler
alacaklı hesabı, ilgili gelir hesabına kaydedilmekle birlikte vergi matrahına
dâhil edilmeyen gelirlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
543 - (1) Vergi dışı gelirler
alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Vergi
dışı gelirler bu hesaba alacak, 930 Vergi Dışı Gelirler Hesabına borç, kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap
dönemi sonunda vergi dışı gelirler, vergi matrahından düşüldükten sonra bu
hesaba borç, 930 Vergi Dışı Gelirler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
544 - (1) Demirbaş giderleri hesap
grubu; 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu gereğince tespit
edilen tutarın altında kalan ve “25 Maddi Duran Varlıklar” grubunda yer alan
hesaplara kaydedilmeyen demirbaş giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
(2) Demirbaş giderleri, niteliklerine göre bu grup
içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
940
Demirbaş Giderleri Hesabı
941
Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabı
MADDE
545 - (1) Demirbaş giderleri hesabı,
demirbaş giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
546 - (1) Demirbaş giderleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1)
Demirbaşlar edinildiğinde bu hesaba borç, 941 Demirbaş Giderleri Alacaklı
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1)
Demirbaşların kayıtlardan düşülmesi durumunda bu hesaba alacak, 941 Demirbaş
Giderleri Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
547 - (1) Demirbaş giderleri alacaklı
hesabı, demirbaş giderlerinin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
548 - (1) Demirbaş giderleri alacaklı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Demirbaşlar edinildiğinde bu hesaba alacak, 940
Demirbaş Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1)
Demirbaşların kayıtlardan düşülmesi durumunda bu hesaba borç, 940 Demirbaş
Giderleri Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 549 -
(1) Ariyet verilen değerler hesap grubu; mevzuatları gereği ariyet sözleşmesi
ile işletmelerin birbirlerine verdikleri malların izlenmesi için kullanılır.
(2) Ariyet verilen değerler, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
950 Ariyet
Verilen Değerler Hesabı
951 Ariyet
Verilen Değerler Alacaklı Hesabı
Hesaba
ilişkin işlemler
MADDE
550 - (1) Ariyet olarak mal alan ve
veren işletmeler arasında yapılacak sözleşmede; malın niteliği, teslim tarihi,
değeri ve mülkiyetinin malı teslim edene ait olduğuna ilişkin bilgilere yer
verilir.
(2) Yapılan sözleşme uyarınca aynı ilde olan işletmeler
arasında ariyet verilen mallar sözleşmede belirtilmiş ise bu tarihte,
belirtilmemiş ise istenildiğinde ariyet alan tarafından iade edilir.
MADDE
551 - (1) Ariyet verilen değerler
hesabı, yapılan sözleşme ile işletmelere verilen ve alınan ariyet değerlerin
izlenmesi için kullanılır.
MADDE
552 - (1) Ariyet verilen değerler
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Ariyet olarak verilen değerler teslim edildiğinde
bu hesaba borç, 951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Ariyet olarak verilen değerler iade edildiğinde bu
hesaba alacak, 951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
553 - (1) Ariyet verilen değerler
alacaklı hesabı, yapılan sözleşme ile işletmelere verilen ve alınan ariyet
değerlerin izlenmesi için kullanılır.
MADDE
554 - (1) Ariyet verilen değerler
alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Ariyet olarak verilen değerler teslim edildiğinde
bu hesaba alacak, 950 Ariyet Verilen Değerler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Ariyet olarak verilen değerler iade edildiğinde bu
hesaba borç, 950 Ariyet Verilen Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 555 -
(1) Konsinye mallar hesap grubu; işletme tarafından üretilmiş veya mülkiyeti
işletmeye ait olmakla birlikte aracı kullanılmak suretiyle satılmak üzere
gönderilen malların izlenmesi için kullanılır.
(2) Konsinye mallar, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak
aşağıdaki hesaplardan oluşur:
960
Konsinye Mallar Hesabı
961
Konsinye Mallar Alacaklı Hesabı
Hesaba
ilişkin işlemler
MADDE
556 - (1) Satılmak üzere gönderilen
malların mülkiyeti, mallar satılıncaya kadar malı gönderen işletmeye ait
olduğundan, işletmenin aktifinde muhafaza edilir.
(2) Stokların satıldığının bildirilmesi hâlinde
tahakkuk kayıtları ve satış bedelinin işletme hesabına intikalinde tahsilat
kayıtları bu yönetmelikte yer alan hesaplar çerçevesinde yapılır.
MADDE
557 - (1) Konsinye mallar hesabı,
aracı kullanılmak suretiyle satılmak üzere gönderilen malların izlenmesi için
kullanılır.
MADDE
558 - (1) Konsinye mallar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Konsinye olarak gönderilen mallar bu hesaba borç,
961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Konsinye olarak gönderilen mal satıldığında bu
hesaba alacak, 961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
559 - (1) Konsinye mallar alacaklı
hesabı, aracı kullanılmak suretiyle satılmak üzere gönderilen malların
izlenmesi için kullanılır.
MADDE 560 -
(1) Konsinye mallar alacaklı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Konsinye olarak gönderilen mallar bu hesaba alacak,
960 Konsinye Mallar Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Konsinye olarak gönderilen mal satıldığında bu
hesaba borç, 960 Konsinye Mallar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
561 - (1) Ay sonlarında indirilecek
katma değer vergisi hesabı ile devreden katma değer vergisi hesabının borç
kalanları toplamlarının, hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı
ile karşılaştırılması sonucunda;
a)
İndirilecek katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 190 Devreden
Katma Değer Vergisi Hesabına borç, 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
alacak,
b)
Hesaplanan katma değer vergisi hesabı kalan verirse aradaki fark 360 Ödenecek
Vergi ve Fonlar Hesabına alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına
borç,
MADDE
562 - (1) İşletmelerce ay sonlarında,
bu Yönetmeliğin 60 Brüt Satışlar, 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve
Kârlar ile 67 Olağandışı Gelir ve Kârlar gruplarındaki hesapların alacak
toplamlarından; 61 Satış İndirimleri grubunda yer alan hesapların borç
toplamları çıkarılarak bulunacak gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutarlar
üzerinden, Bakanlıkça belirlenen oranlarda hesaplanan genel bütçeye aktarılacak
tutarlar 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç, 362 Ödenecek Döner Sermaye
Yükümlülükleri Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE
563 - (1) İşletmelerce, en geç her
ayın sonunda mevcut stokların envanteri yapılır. Stoklarla ilgili envanter
sonuçları ilgili stok hesabı ile değerlendirilerek döneme ait stokların
maliyeti aşağıdaki maliyet saptama yöntemlerinden biriyle belirlenir. Hangi
maliyet saptama yönteminin kullanıldığı bilanço dipnotlarında gösterilir.
a) Birim
Maliyet Yöntemi
b) İlk
Giren- İlk Çıkar Yöntemi
c) Son
Giren- İlk Çıkar Yöntemi
ç) Ortalama
Maliyet Yöntemi
(2) Yukarıda
açıklanan yöntemlerden biriyle hesaplanan stokların maliyeti ilgili satışların
maliyeti hesabına borç, ilgili stok hesabına alacak kaydedilir. Hizmet
işletmelerinde ise hizmet üretim maliyeti hesabında toplanan giderler, en geç
ay sonunda 741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabına alacak, 622 Satılan
Hizmet Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.
MADDE
564 - (1) Hesap planlarında yer alan
hesaplardan yararlanılarak, aylık ve yıllık olarak geçici ve kesin “Mizan”
(Örnek:24) düzenlenir.
(2) Mizan,
yevmiye defteri ile yardımcı defterlerden yararlanılarak ayrıntılı olarak ve
ana hesap bazında her ayın sonu itibarıyla düzenlenir. Mizanda; her hesabın
borç ve alacak sütunlarındaki tutarların, yevmiye ve yardımcı defterlerindeki
borç ve alacak toplamlarına ve borç sütunu toplamı ile alacak sütunu toplamının
birbirine eşit olması gerekir.
MADDE
565 - (1) Malî tablolar ilkeleri,
temel malî tabloların düzenlenmesinde işletmeler tarafından uygulanacak
kuralları ifade eder.
(2) Malî
tabloların hazırlanmasında esas alınan kavram ve ilkeler ile ilgili diğer
mevzuat hükümlerinin farklı uygulamalara yer verdiği durumlarda, işletmeler söz
konusu mevzuat hükümleri uyarınca istenilen bilgileri sağlayacak şekilde
gerekli düzenlemeleri yaparlar. Ancak, bu düzenlemeler bu bölümde yer alan
ilkeler çerçevesinde düzenlenecek malî tabloların tekliği ilkesini değiştirmez.
(3) Malî
tablolar aşağıdaki tabloları içerir.
a) Bilanço
(Örnek: 25); Her bir işletmenin belli bir tarihteki varlıklarını, yabancı
kaynaklarını ve öz kaynaklarını gösteren tablodur. Kesin mizanda yer alan
hesapların borç kalanları bilançonun aktif hesaplarını, alacak kalanları da
bilançonun pasif hesaplarını oluşturur. Aktif ve pasifi düzenleyici hesaplar
bulundukları grupta eksi değer olarak gösterilir. Bu Yönetmeliğin 30, 31, 32 ve
33 üncü maddelerinde belirlenen ilkelere uygun olarak hazırlanır ve sunulur.
b) Gelir
Tablosu (Örnek: 26); İşletmelerin satışları, gelirleri, satışların maliyeti,
giderleri, kâr ve zarar hesapları ve hesap dönemine ait işletme faaliyeti
sonuçları sınıflandırılmış ve gerçeğe uygun olarak bu tabloda gösterilir. Bütün
satışlar, gelir ve kârlar ile maliyet, gider ve zararlar brüt tutarları
üzerinden gösterilir ve hiçbir satış, gelir ve kâr kalemi bir maliyet, gider ve
zarar kalemi ile tamamen veya kısmen karşılaştırılmak suretiyle gelir
tablosundan çıkarılamaz. Gelir tablosu bir önceki hesap dönemi gelir
tablosundaki bilgileri de kapsayacak şekilde düzenlenir.
c)
Satışların Maliyeti Tablosu (Örnek: 27); İşletmenin dönem içindeki stok
hareketleri ile satılan ilk madde ve malzeme, mamul ve ticari mal gibi maddeler
ve satılan hizmetlerin maliyetini gösterecek şekilde düzenlenir. Satışların
maliyeti tablosu bir önceki hesap dönemi bilançosundaki bilgileri de kapsayacak
şekilde düzenlenir.
ç) Nakit
Akım Tablosu (Örnek: 28); Hesap dönemi içinde, işletmenin nakit akışına ilişkin
verileri kapsayacak şekilde düzenlenir. Dönem başındaki nakit mevcudu, dönem
içindeki nakit girişleri ve dönem içindeki nakit çıkışları ayrıntılı olarak
tabloya kaydedilir. Dönem başı nakit mevcudu ile dönem içindeki nakit
girişlerinin toplamından dönem içindeki nakit çıkışları çıkarılarak dönem sonu
nakit mevcudu bulunur. İşletmenin dönem içi nakit girişleri ile nakit çıkışları
arasındaki fark nakit artış veya azalışını gösterir.
d) Sermaye
Hareketleri Tablosu (Örnek: 29) Hesap dönemi içinde sermayede meydana gelen
artış ve azalışları gösterecek şekilde düzenlenir. Sermayeyi artıran işlemler
artı, azaltan işlemler ise parantez içinde gösterilerek eksi olarak dikkate
alınır.
(4) Bilanço
ve gelir tablosu dipnotlar ve ekleri ile birlikte temel malî tabloları,
diğerleri ise ek malî tabloları oluşturur.
a) Malî
Tabloların Amacı
1)
Yatırımcılar, kredi verenler ve diğer ilgililer için karar almada yararlı
bilgiler sağlamak.
2)
Gelecekteki nakit akımlarını değerlendirmede yararlı bilgiler sağlamak.
3)
Varlıklar, kaynaklar ve bunlardaki değişiklikler ile işletme faaliyet sonuçları
hakkında bilgi sağlamak.
b) Malî
Tablolardaki Bilgilerin Özellikleri ve Düzenleme İlkeleri
1) Malî
tablolarda yer alan bilgilerin karar vericiler tarafından en iyi şekilde ve
süratle kullanılabilmesi için bu tabloların anlaşılabilir, ihtiyaca uygun,
güvenilir, karşılaştırılabilir olması ve zamanında düzenlenmesi gerekir.
2) Temel
malî tablolar düzenlenirken uygulanacak ilkeler, muhasebe temel kavramlarına
dayanır. Temel kavramlarla birlikte bir bütünlük ifade eder. Temel malî
tablolar ilkeleri; bilanço ilkeleri ve gelir tablosu ilkeleri biçiminde iki ana
grupta toplanmaktadır.
MADDE
566 - (1) İşletmelerce bir ay içinde
elde edilen gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutar, “Aylık Gayrisafi
Hasılattan Tahsil Edilen Tutara İlişkin Bildirim” (Örnek: 30) ile izleyen ayın 20
nci günü mesai saati bitimine kadar faaliyette bulundukları yerlere göre ilgili
muhasebe birimine bildirilir. Bildirilen aylık gayrisafi hasılattan yapılan
tahsilat tutarı üzerinden hesaplanan genel bütçeye aktarılacak miktarlar aynı
süre içinde ilgili muhasebe birimine yatırılır.
(2) Aylık
dönemler içinde hasılat elde edilmemesi hâlinde de, işletmelerce aylık
gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutara ilişkin bildirim düzenlenerek ilgili
yerlere verilir.
(3) Yıllık
bilanço ve diğer hesapları bağlı bulundukları merkez kuruluşunda birleştirilen
işletmeler de dâhil olmak üzere, yukarıda belirtilen bildirim ve ödeme
yükümlülüğünü her işletme ayrı ayrı yerine getirir.
MADDE
567 - (1) Kendi özel kanun ve
yönetmeliklerinde özel hüküm bulunanlar hariç, kârlarını Hazineye yatırmakla
yükümlü olan işletmelerce dönem sonu bilançolarına göre tespit edilen kârlar,
düzenlenen “Yıllık Gayrisafi Hasılattan Tahsil Edilen Tutar ve Kâr Bildirimi”
(Örnek: 31) ile hesap döneminin bitiminden itibaren mevzuatında belirtilen
sürede ilgili muhasebe birimine bildirilerek, aynı süre içinde yatırılır ve
karşılığında alınan alındının onaylı örneği Bakanlığa gönderilir.
(2)
Kârlarını Hazineye yatırmak zorunda olmayan ancak, genel bütçeye aktarılacak
tutarları ödeme yükümlülüğü olan işletmelerce de “Yıllık Gayrisafi Hasılattan
Tahsil Edilen Tutar ve Kâr Bildirimi” düzenlenerek, “Kârın yatırılmasına
ilişkin alındının tarih ve numarası” sütunları boş bırakılmak suretiyle
yukarıda belirtilen sürelerde muhasebe birimine verilir.
(3) Yıllık
bilanço ve diğer hesapları bağlı oldukları merkez müdürlüklerinde birleştirilen
işletmeler, dönem kârları ile ilgili herhangi bir bildirim ve ödemede bulunmaz,
bu yükümlülük ilgili merkez müdürlüklerince yerine getirilir.
MADDE
568 - (1) Genel bütçeye aktarılacak
tutarları ve yıl sonu kârlarını ödeyemeyecek olan işletmelerce, gecikme
nedenleri açıkça bildirilmek ve bildirilen hususlar belgelendirilmek suretiyle,
bildirim ve ödeme süresinden önce Bakanlığa müracaat edilir. Ödeme süresini
uzatmaya Bakanlık yetkilidir.
MADDE
569 - (1) Süresinde beyan edilmeyen
ve ödenmeyen aylık gayrisafi hasılattan tahsil edilen tutar üzerinden genel
bütçeye aktarılacak tutarlar ile dönem sonu kârları için tahakkuk edecek zamlı
tutarlar, işletmelerin harcama yetkilisi ve muhasebe yetkilisinden 21/7/1953
tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanundaki
hükümlere göre tahsil edilir.
(2) Ödeme
süreleri Bakanlıkça uzatılan genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu
kârları için zam uygulanmaz.
MADDE
570 - (1) Dönem sonu envanter
işlemleri, muhasebe dışı ve muhasebe içi envanter işlemleri olmak üzere iki
aşamadan oluşur.
(2)
Muhasebe dışı envanter :
a) Muhasebe
dışı envanter işlemlerinde; mevcutlar, alacaklar ve borçların sayımı yapılarak
muhasebe kayıtlarında yer alan ekonomik değerler ile işletme kaynaklarının
gerçek durumu yansıtıp yansıtmadığı malî yılın son günü itibarıyla tespit
edilir.
b) Aralık
ayı sonu itibarıyla yapılan sayımlarda; kasa mevcudu için, “Kasa Sayım
Tutanağı” (Örnek: 32/A), banka mevcudu için “Banka Mevcudu Tespit Tutanağı”
(Örnek: 32/B), alınan çekler için “Alınan Çekler Sayım Tutanağı” (Örnek: 32/C),
veznede bulunan menkul kıymet ve teminat mektupları için “Menkul
Kıymetler/Teminat Mektupları Sayım Tutanağı” (Örnek: 32/Ç), hesap dönemi
içindeki gelir ve gider hesaplarını ayrıntılı olarak göstermek için “Gelirler
Döküm Cetveli” (Örnek: 32/D) ve “Giderler Döküm Cetveli” (Örnek: 32/E),
işletmenin borçlu ve alacaklı olduğu kişi ve kurumların hesap bazında, isim ve
borç-alacak tutarlarını ayrıntılı olarak göstermek için “Borçlar/Alacaklar Döküm
Cetveli” (Örnek: 32/F), muhasebe yetkilisinin başkanlığı altında muhasebe
yetkilisi yardımcısı veya şef ve veznedardan oluşturulacak sayım kurulu
tarafından düzenlenir.
c) Maddi
duran varlıkların değişimini ve amortismanlara ilişkin ayrıntılı dökümü gösteren
“Maddi Duran Varlıklar Sayım Tutanağı ve Amortisman Döküm Cetveli” (Örnek:
33/A), ambarlarda ve atölyelerde mevcut madde ve malzemelerin cinsi, adedi,
fiyat ve tutarını gösteren “Stok Sayım Tutanağı” (Örnek: 33/B) ile maddi duran
varlıklar ile ambar konusuna giren madde ve malzemelerde meydana gelen zayiatı,
usulüne göre gerçekleşen fireleri, çeşitli nedenlerle değerlerinde meydana
gelen eksilmelerin ayrıntılarını gösteren “Fireler Döküm Cetveli” (Örnek: 33/C)
ve benzeri cetveller ise, işletmelerce en az üç kişiden oluşturulacak
komisyonlarca düzenlenerek, muhasebe birimlerine teslim edilir.
(3)
Muhasebe içi envanter işlemleri:
a) Muhasebe
dışı envanter işlemlerinin tamamlanmasından sonra muhasebe kayıtları ile fiilî
durum arasındaki dengesizlikler gerekli muhasebe kayıtları yapılarak
düzeltilir.
b)
Amortismana tabi duran varlıklar ve bunlar üzerinden ayrılan amortismanlar, her
hesap dönemi sonunda yeniden değerlemeye tabi tutulur. Hesap dönemi içinde
aktife giren maddi duran varlıklar için aktife girdiği dönem yeniden değerleme
yapılmaz.
c)
İşletmeler tarafından sürekli kullanılmak amacıyla elde edilen duran
varlıkların dönemsel olarak maliyetlere yüklenecek kısımları, amortisman
yöntemleri yardımı ile envanter işlemleri sırasında tespit edilir ve ilgili
muhasebe kayıtları yapılır.
ç)
İşletmelerin senetli ve senetsiz alacakları ile ilgili olarak normal yollardan
tahsili imkânsız hâle gelenlerden, şüpheli hâle gelenler için karşılık ayırma,
değersiz hâle gelenler için giderleştirme işlemleri, bu Yönetmeliğin ilgili
maddelerinde açıklandığı şekilde yapılır.
d) Peşin
ödenen gider ve tahsil edilen gelirler, envanter sırasında incelenerek döneme
ilişkin olanları ilgili gider ve gelir hesaplarına; gelecek dönemlere ilişkin
olanlar ise ilgili hesaplara kaydedilerek muhasebeleştirilir.
e) Döneme
ilişkin kâr veya zararın saptanabilmesi için sonuç hesaplarında görünmeyen
gider ve gelirler ilgili hesaplara kaydedilir.
f) Kurumlar
Vergisi mükellefi işletmelerin vergi karşılığı ayırması işlemleri aşağıda
belirtildiği şekilde yapılır:
1) Kurumlar vergisi mükellefi olan döner sermayeli
işletmelerce, dönem kârı üzerinden ayrılan karşılık tutarları 691 Dönem Kârı
Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç, 370 Dönem Kârı
Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına alacak kaydedilir.
2) Peşin
ödenen vergiler ve fonlar hesabına borç kaydedilen tutarlar 371 Dönem Kârının
Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç, 193 Peşin Ödenen
Vergiler ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Dönem
kârı veya zararı hesabının alacak kalanı 690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabına
borç, ayrılan karşılık tutarı 691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük
Karşılıkları Hesabına, bu hesapların karşılaştırılması sonucunda kalan tutar
ise 692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabına alacak kaydedilir.
4) Ödenecek
vergi ve fonların ilgili hesaplara devrinde ayrılan karşılık tutarları 370
Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabına borç, 371
Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına, bu
hesapların karşılaştırılması sonucunda bulunan ödenmesi gereken tutar ise 360
Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
(4) Bu
işlemler yapıldıktan sonra, yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas alınacak
kesin mizan çıkarılır. Hazırlanan kesin mizanda borç ve alacak kalanı veren
hesaplar yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas teşkil eder.
(5) Kesin mizanın düzenlenmesini takiben, dönem sonunda son yevmiye
olarak borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılmasını sağlamak için
kesin mizanda borç bakiyesi veren hesaplar alacak; alacak bakiyesi veren
hesaplar ise borç kaydı yapılarak muhasebe dönemi kapatılır.
MADDE
571 - (1) Malî yılın başında muhasebe
kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere önceki faaliyet döneminin son
yevmiyesinde borç kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarlar alacak
kaydı yapılarak; alacak kaydedilerek kapatılan hesaplara ilişkin tutarlar ise
borç kaydı yapılarak dönem başlatılır.
(2) Açılış
kaydını takiben önceki yıl dönem sonu kârları veya zararları, geçmiş yıllar
kârları hesabı veya geçmiş yıllar zararları hesabına aktarılır.
MADDE
572 - (1) Yönetim dönemi, bir malî
yılın başından sonuna kadar yapılan bütün işlemleri kapsar.
(2) Yönetim
dönemi hesabı, yönetim döneminde yapılan bütün malî işlemleri kapsayan
malî tablo, defter ve cetveller ile sayım tutanaklarından oluşur. Görev
başındaki muhasebe yetkilisi tarafından düzenlenen yönetim dönemi hesabı, hesap
döneminin bitiminden itibaren Şubat ayı sonuna kadar mevzuatında belirtilen
yetkili mercilere verilir. Yönetim dönemi hesabı dosyasının bir örneği de
muhasebe biriminde muhafaza edilir.
MADDE
573 - (1) Düzenlenen yönetim dönemi
hesabı; defter, cetvel ve tablolar ile bu Yönetmelik uyarınca düzenlenmesi
gereken yıl sonu sayım tutanakları, hesap dönemi sonu itibarıyla görev başında
bulunan muhasebe yetkilisi tarafından yönetim dönemi hesabı adı altında
oluşturulacak bilanço ve ekleri bir dosya ile birlikte Şubat ayı sonuna kadar,
Sayıştaya gönderilir. Ancak, hesapları yerinde incelemeye alındığı duyurulan
muhasebe birimleri, Sayıştaya gönderecekleri yönetim dönemi hesabı dosyasını,
görevli Sayıştay denetçisine teslim etmek üzere aylık hesap belgeleri, cetvel
ve tablolarla birlikte muhasebe biriminde bekletir.
(2)
Asılları Sayıştaya gönderilen yönetim dönemi cetvel ve tabloların yevmiye
defteri hariç onaylı örnekleri Bakanlığa ve ilgili idareye gönderilir.
(3) Yönetim
dönemi hesabı aşağıda sayılan defter, cetvel ve tablolardan oluşur:
a) Dönem
sonu faaliyet raporu (Örnek: 34)
1) Bilanço
2) Gelir
Tablosu
3)
Satışların Maliyeti Tablosu
4) Sermaye
Hareketleri Tablosu
5) Nakit
Akım Tablosu
b) Geçici
ve kesin mizanlar
c) Envanter
defterinin bir örneği ve ekli tutanaklar
ç) İşletme
bütçesi
d) Yevmiye
defteri
e) Döner
sermayeli işletmeler yıllık gayrisafi hasılat ve kâr bildirimi
f) Sayıştay
ilamları cetveli (Örnek: 35)
(4) Yönetim dönemi hesabı dosyasına yukarıda açıklanan
defter, rapor ve sayım tutanakları ile birlikte “Yönetim Döneminde Görev Yapan
Muhasebe Yetkililerine Ait Liste” (Örnek: 36 ) de eklenir.
(5) Yönetim
dönemi hesabı dosyasının Sayıştaya gönderilmesinden sonra, tespit edilecek hata
ve noksanlıklara ilişkin olarak muhasebe birimlerince yapılması gereken
düzeltmeler için Bakanlıktan izin alınır.
(6)
Sayıştay ilamları cetveline, Sayıştayca tazmin hükmedilen tutarlara ilişkin
ilamın yılı ve numarası, borçlunun adı ve soyadı, sorumlular adına ortaklaşa ve
zincirleme hüküm verilen hâllerde sorumluların ad ve soyadları, borç tutarı,
ilamın kesinleştiği yıl, yapılan tahsilat, silme, düşme veya terkin işlemleri
ile kalan borç tutarı sütun başlıklarına göre kaydedilir. Borçların izlenmesine
ait son durum açıklama sütununda belirtilir. Sayıştay ilamları cetveli birer
nüsha fazla düzenlenerek en geç hesap dönemi sonunda gerek merkezde gerekse
yerinde incelemeye tabi muhasebe birimlerince yönetim dönemi hesabı dosyasından
ayrı olarak bir yazı ile Sayıştaya gönderilir.
MADDE
574 - (1) Faaliyete geçen
işletmelerin; ad ve adresleri, faaliyet konuları ve faaliyete geçiş tarihleri,
kurulmasına yetki veren kanun ve yönetmelikleri, tahsis olunan sermaye ile
ödenmiş sermayeleri, faaliyete geçiş tarihinden itibaren bir ay içinde
Bakanlığa bildirilir.
MADDE
575 - (1) Aylık gayrisafi
hasılatlarından, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödemekle yükümlü tutulan
işletmeler, faaliyete başladıkları tarihte bulundukları yerlere göre genel
bütçe muhasebe birimlerinden il merkezlerinde Defterdarlık Muhasebe
Birimlerine, ilçelerde ilçe muhasebe birimlerine başvurarak kayıtlarını
yaptırarak, özel hesap numarası alırlar.
(2) Kayıt
ve tescil işlemi için Yönetmelik eki “Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt
Bildirimi” (Örnek : 37) kullanılır.
(3) Önceden
kayıt ve tescili yapılmış işletmelerin, geçmiş yıllarda almış oldukları özel
hesap numaraları aynen muhafaza edilir.
(4)
Faaliyetlerine son verilen işletmeler, bağlı olunan idarelerce, faaliyetin sona
erdiği tarihten başlayarak bir ay içinde kayıtlı bulundukları muhasebe birimine
bildirilir.
MADDE
576 - (1) Defterdarlık ve ilçe
muhasebe birimlerince:
a)
Faaliyete yeni geçen işletmelerden “Döner Sermayeli İşletmeler Kayıt Bildirimi”
alınarak, bu işletmelere özel hesap numarası verilir.
b) Her bir
işletme için “Döner Sermayeli İşletmeler Hesap Kartı (Örnek: 38)” açılır.
c) Aylık
gayrisafi hasılattan, genel bütçeye aktarılacak tutarları ödemekle yükümlü olan
işletmelerden kaydını yaptırmayanlar, kayıt konusunda uyarılarak. kaydını
yaptırmamış olanlar Bakanlığa bildirilir.
ç)
İşletmelerden alınan “Aylık Gayrisafi Hasılattan Tahsil Edilen Tutara İlişkin
Bildirim” incelenerek, Hazineye yatırılması gereken tutarlar tahsil edilir.
d) Tahsil
edilen genel bütçeye aktarılacak tutarlar ve yıl sonu kârları, Bütçe Gelirleri
Hesabının ilgili yardımcı hesabına kaydedilir.
e) İşletmelerin
aylık bildirimlerini süresinde vermeleri sağlanır, bildirimde bulunmayan
işletmeler Bakanlığa bildirilir.
MADDE
577 - (1) Hesap dönemi içinde
faaliyette bulunmamış olan işletmeler, bilanço ve gerekli cetvel ve belgelerini
faaliyette bulundukları yıllarda olduğu gibi düzenlemeye devam ederler.
MADDE
578 - (1) Kendilerine döner sermaye
verildiği hâlde henüz faaliyete geçmemiş olan işletmelerce, tahsis edilen
sermayenin bankada bulunduğuna ilişkin alınacak banka uygunluk bildirimi ile bu
bildirime dayanılarak hazırlanacak bilanço Bakanlığa gönderilir.
MADDE
579 - (1) Kanun ve yönetmeliklerde
kârlarının sermayelerine ekleneceği belirtilen işletmelerce, bu işlem ilgili
hesap döneminde değil, ertesi hesap döneminde yapılır. Dönem kârları, bilançoda
ve gelir tablosunda sermayeye eklenmeden gösterilir.
(2)
Sermayeleri kanun ve yönetmelikte belirlenen limite ulaşan ve mevzuatlarında
yıllık kârlarının Hazineye veya ilgili kurum bütçesine aktarılacağına ilişkin
hüküm bulunan işletmelerce, hesap dönemi içinde elde edilen kârlar, ertesi
hesap döneminde ilgili muhasebe birimine yatırılır ve karşılığında alınan
alındının onaylı örneği Bakanlığa gönderilir.
MADDE
580 - (1) Kanun ve yönetmelik hükmü
bulunmadıkça sermaye miktarında değişiklik yapılmaz. Ancak, mevzuata aykırı olmamak
kaydıyla değişiklik yapılması hâlinde (bağış ve yardım gibi.), ilgili idarenin
değişikliğe ilişkin onayı belgeler arasına konulur ve değişiklik gerekçesi
açıklanır.
MADDE
581 - (1) 2828 sayılı Kanunun (18/k)
maddesi gereğince işletmelerce her yıl Aralık ayı sonunda brüt hasılat
üzerinden (%1) oranında ayrılan tutar, hasılatın elde edilmesini takip eden
ayın son gününe kadar ilgili muhasebe birimine yatırılır.
MADDE
582 - (1) Özel kanunlarında yer alan
hükümler gereğince yıllık hesaplarını doğrudan Sayıştaya değil, tetkik ve
birleştirilmek üzere bağlı oldukları idarelerin Döner Sermaye Merkez Muhasebe
Birimine veya Döner Sermaye Merkez Müdürlüğüne gönderen işletmeler, aynı süre
ve esaslar içerisinde bu Yönetmeliğin 573 üncü maddesinde belirtilen cetvel ve
belgeleri hazırlayarak doğrudan merkeze gönderirler. Merkezce, bilanço ve
ekleri hesap döneminin bitiminden itibaren en geç 4 ay içinde Sayıştaya ve
Bakanlığa gönderilir.
MADDE
583 - (1) “Borçlular Defteri” (Örnek:
39), memur aylıklarından veya diğer istihkak sahiplerinin alacaklarından
kesilmek üzere, diğer muhasebe birimlerinden veya icra ve diğer dairelerden
gelen haciz kararları ve yazılarla takibi işletmeye bildirilen alacakların
takip ve tahsili için tutulur.
(2) Defterin
her sayfasına borç ve tahsilata ait bilgiler sütun başlıklarına göre
kaydedilir.
MADDE
584 - (1) Muhasebe
birimlerinde kullanılan alındılar, muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı,
teslimat müzekkeresi, gönderme emri ve banka çeki gibi belgeler ile Bakanlıkça
“Alındı Kayıt Defteri”ne (Örnek: 40) kaydedilmesi bildirilen diğer benzeri
belgeler, çeşitlerine göre bu defterde açılacak bölümlere kaydedilir.
(2) Muhasebe
birimine gelen veya teslim alınan veya ilgililerce hiç kullanılmadan tutanakla
iade edilen ciltler belgeler defterin sol sayfasına, muhasebe birimince
ilgililere verilen veya gönderilen belgeler ise sağ sayfasına sütun
başlıklarına göre kaydedilir. İlgililere verilen belgelerden çeşitli nedenlerle
kısmen kullanılmamış olarak geri alınan ciltler de defterin sağ sayfasındaki
ilgili sütunlara kaydedilerek, geri alınma sebebi açıklama bölümünde
belirtilir.
(3) Belgelerin
alınmaları, verilmeleri veya gönderilmeleri sırasında ciltler itibarıyla yaprak
adetleri birer birer sayılarak, numaraların birbirini izleyip izlemediği
kontrol edilir. Yaprak sayısında ve numaralarda bir noksanlık varsa durum bir
tutanakla tespit edilerek gönderen yere ve /veya Bakanlığa bildirilir.
Kullanıldıktan sonra iade edilen belgelerin dip koçanları da yeniden sayılır ve
doğru olduğu tespit edilerek geri alınır.
MADDE
585 - (1) “Arşiv Defteri”ne,
eski yıllara ait olup Muhasebe biriminde kullanılmasına gerek kalmayan defter,
yazışma dosyaları ile denetime giren yerlerde denetim tarihinden önceye,
denetime girmeyen yerlerde ise 5 yıl önceye ait alındı ve çek dip koçanları ile
diğer belgeler kaydedilerek arşive kaldırılır.
(2) Arşiv
defteri, yıllar itibarıyla kısımlara, kısımlar da kaydedilecek belgelerin
çeşitlerine göre bölümlere ayrılır. Arşive kaldırılacak belgeler, her yıl
birden başlamak üzere numara verilmek suretiyle ilgili sayfalara sırayla
kaydedilir. Bunların defterde alacakları sıra numaraları, kaldırılan defterler
ile dosya ve deste hâlindeki dip koçanlı basılı kağıtların üzerine yazılır.
(3) Eski
yıllara ait bu defter ve belgeler, arşiv defterindeki sıra numaralarına göre
arşivde düzenli bir şekilde yerlerine konulur. Herhangi bir yıla ait bir defter
ya da dosyanın çıkarılması gerektiğinde, defterdeki kaydı bulunarak “Açıklama”
bölümünde kime ya da nereye verildiği belirtilir. Çıkarılan eski evrak tekrar
arşivdeki yerine konulurken defterin “Açıklama” bölümündeki not iptal edilir.
(4) Alındı, çek ve teslimat müzekkeresi gibi dip
koçanlı ve sıra numarası taşıyan belgeler arşive kaldırılırken deftere birer
birer yazılmaz. Bunlar cins ve cilt numaralarına göre desteler haline
getirilerek başlangıç ve bitiş numaraları yazılır.
MADDE
586 - (1) Muhasebe yetkilileri,
görevlerinden her ne suretle ayrılırsa ayrılsın, yerine asil veya vekil olarak
gelen ya da bırakılan memura yönetim dönemine ait hesaplar ile kendisinden
önceki muhasebe yetkilisinden aldığı hesaplara ait devri, aşağıdaki hükümler
doğrultusunda vermek zorundadır.
(2)
Muhasebe yetkilileri, yerlerine vekil tayin edilmeden görevlerinden
ayrılamazlar. Ancak, zorunlu nedenler veya görev alanları içerisinde
yapacakları denetim ve incelemeler için işlemlerden doğacak sorumluluk
kendilerine ait olmak üzere en çok bir gün süre ile vekil tayin edilmeden
görevlerinden ayrılabilirler.
a) Kesin
veya uzun süreli ayrılmalarda devir işlemleri
1) Tayin,
emeklilik gibi hâller ile geçici görev, kısa süreli askerlik, aylıksız izin,
hastalık izni gibi iki aylık süreyi aşacağı önceden bilinen ayrılmalarda
görevinden ayrılan muhasebe yetkilisi, yerine asil veya vekil olarak gelen
muhasebe yetkilisine “Devir Cetveli” (Örnek: 41) düzenleyerek ayrıntılı devir
vermek zorundadır.
2) Devir
cetvelinin düzenlenmesinden önce asil veya vekil olarak göreve başlayan
muhasebe yetkilisi; hazır değerler, değerli kağıtlar, menkul kıymet ve
varlıklar ile teminat mektubu gibi değerleri sayarak teslim alır. Sayımda çıkan
miktarlar, bu değerlere ait defterler üzerinde gösterilmekle beraber durum
sayım tutanakları ile de tespit edilir. Sayımlarda, bu Yönetmeliğin ilgili
maddelerinde belirtilen sayım tutanakları beşer nüsha düzenlenerek devir
cetveline eklenir. Defter ve tutanaklar, devir veren ve alan tarafından
imzalanır. Bundan sonra bir yazı ile, o günün sonu itibarıyla banka mevcudu
sorularak bankadan bildirilen miktarın, banka hesabı defteri kayıtlarına
uygunluğu sağlandıktan sonra her iki muhasebe yetkilisi tarafından imzalanır.
Aynı gün bankaya ikinci bir yazı yazılarak, devir tarihinden itibaren
görevinden ayrılan muhasebe yetkilisinin yerine asil veya vekil olarak atanan
muhasebe yetkilisinin kimliği ile tatbiki imzası bildirilir. Mührü tutanakla
teslim alan yeni muhasebe yetkilisi fiilen görevine başlar.
3) Ayrılan
muhasebe yetkilisi, ayrıldığı tarih itibarıyla hesap ve defter kayıtlarını
tamamlatarak her ikisi arasında uygunluk sağlar. Muhasebe birimi hesapları
Sayıştayca yerinde incelenecek ise önceki aylara ait belgeler, düzenlenecek beş
nüsha tutanakla mühürlü torbalar içinde yeni muhasebe yetkilisine teslim edilir
ve tutanaklar devir cetvellerine eklenir. İçinde bulunulan aya ait belgeler ise
kayıtlarla karşılaştırılarak yeni muhasebe yetkilisine teslim edilir.
4) Yukarıda
belirtilen işlemler yapılıp kasa, vezne ve ambar sayımları sonucu kayıtlara
göre noksan veya fazla çıkan tutarlar, ilgili hesaplara kaydedilerek kayıtlar
günlük hâle getirilir ve bu kayıtlara göre aşağıda açıklandığı şekilde devir
cetveli düzenlenir:
b) Kesin
veya uzun süreli ayrılmalarda devir cetvelinin düzenlenmesi
1) Tablo 1:
Devrin yapıldığı günün sonu esas alınarak, her hesabın devir tarihine kadar
olan borç ve alacak toplamları ile artıkları alınır. Bu artıkların yevmiye ve
büyük defter kayıtlarına uygun olması gerekir.
2) Tablo 2:
Devrin yapıldığı aybaşından devir tarihine kadar olan tahsilat, harcama, mahsup
ve göndermeye ilişkin belgelerden noksan çıkanlar yevmiye tarih ve numarasına
göre kaydedilir.
3) Tablo 3:
Ön ödemeler hesap isimlerine göre kaydedilir.
4) Tablo 4:
Üç numaralı tabloda belirtilen ön ödemelerden süresinde mahsup edilmeyenlerin
ayrıntısı sütun başlıklarına göre kaydedilir.
5) Tablo 5:
Alacaklar hesaplarında kayıtlı alacaklar; bunlardan tahsil, terkin, nakil ve
mahsuplar ile henüz tahsil edilmeyen alacak artıkları, sütun başlıklarına göre
kaydedilir.
6) Tablo 6:
Beş numaralı tabloda belirtilen alacaklardan zamanaşımına uğramış olanların
ayrıntısı sütun başlıklarına göre kaydedilir.
7) Tablo 7:
Muhasebe biriminde mevcut olan ve alındı kayıt defterinde kayıtlı bulunan
alındı ve benzeri belgelerden kullanılmış ve kullanılmamış olanlar sütun
başlıklarına göre kaydedilir. 5 yıl öncesine kadar kullanılmış olan alındı ve
benzeri belgelerin dip koçanları teslim edilir ve alınır.
8) Tablo 8:
Denetim elemanları tarafından yapılan denetimler sonucunda düzenlenen ve
denetim raporları dosyasında saklanması gereken rapor ve yazılar ile kitap ve
benzeri yayınlar sütun başlıklarına göre kaydedilir.
9)
Tabloların yeterli olmayacağının anlaşılması hâlinde, aynı bilgileri taşıyan
liste düzenlenerek cetvele bağlanır ve bu husus ilgili tabloda “listesi
eklidir” şeklinde belirtilir.
c) Geçici
ayrılmalarda devir işlemleri
1) Kesin
veya uzun süreli ayrılma sayılmayan ve iki aydan kısa süreli geçici görev ya da
hastalık gibi nedenlerle ayrılmalarda ayrıntılı devir yapılmaz ve devir cetveli
düzenlenmez. Bu gibi ayrılmalarda, ayrılan muhasebe yetkililerinin yerlerine
bırakacakları vekil memurlar, vekalet edecekleri süre içindeki işlemlerden
sorumlu olacaklarından, kayıtlara göre kasa ve veznede bulunan değerleri
sayarak teslim alırlar. Sayım işi, bu değerlere ait yardımcı hesap
defterlerinin devir tarihine rastlayan sayfasına tutanak şeklinde yazılarak,
devir veren ve devir alan muhasebe yetkilisi ile veznedar tarafından imzalanır.
Mührü tutanakla teslim alan yeni muhasebe yetkilisi fiilen görevine başlar.
Geçici ayrılmalarda bankaya yazılacak yazı ayrılan muhasebe yetkilisi
tarafından imzalanır.
2) Geçici
ayrılma, herhangi bir nedenle uzun süreli ayrılmaya dönüştüğü takdirde,
Bakanlıkça verilecek talimat üzerine devir kurulunca devir cetveli düzenlenerek
kesin devir yapılır.
ç) Devir
vermeden ayrılmalarda yapılacak işlemler
1) Devir
vermeden ayrılan muhasebe yetkilileri, yeni atandıkları yerlere gittiklerinde
işe başlayamayacaklarından ve emekli ve açığa alınma aylıkları dâhil aylık
alamayacaklarından, muhasebe yetkililerinin devir vermeden ayrılmamaları; devir
alan muhasebe yetkilisinin de, devir aldığı hesaplarda bir noksanlık görüldüğü
takdirde kendisi sorumlu olacağından, devir sırasında hesaplar üzerinde
ayrıntılı inceleme yapması ve ayrılan muhasebe yetkilisinin devir vermemesi
hâlinde bu durumu maaş nakil ilmühaberinde belirtmesi gerekir.
2)
Hastalık, ölüm ve tutuklanma gibi nedenlerden dolayı veya devir vermekten kaçınma
hâllerinde, ayrılanın yerine gelen asil ya da vekil muhasebe yetkilisinin
başkanlığında; merkezde, muhasebe biriminde görevli muhasebe yetkilisi
yardımcıları arasından Bakanlıkça, illerde defterdar, ilçelerde kaymakam
tarafından seçilecek bir üye ile veznedardan oluşan devir kurulu eliyle veznede
bulunan değerler yeni muhasebe yetkilisine teslim edilir ve durum derhal
Bakanlığa bildirilir. Verilen emir üzerine, devir kurulu önünde devir vermeyen
veya veremeyen muhasebe yetkilisi varmış gibi ayrıntılı devir cetveli
düzenlenerek devir işlemleri tamamlanır.
MADDE
587 - (1) Veznedarların
ayrılmalarında kasa hesabı defteri toplamı alınarak veznede bulunması gereken
para, eski veznedar tarafından yeni veznedara devredilir ve yardımcı hesap
defteri toplamını gösteren son sayfasında gerekli açıklama yapılarak altı,
muhasebe yetkilisi ve veznedarlar tarafından imzalanır. Bu işlem veznede
bulunan tüm değerler için de yapılır. Ayrılan memura bu devrin onaylı bir
örneği verilir.
MADDE
588 - (1) Muhasebe birimleri
arasındaki devir işlemleri aşağıda açıklanmıştır:
a)
Devredilen muhasebe birimlerinin devir işlemleri
1) Muhasebe
biriminin devredildiğine ilişkin Bakanlıktan emir alındığı tarihten kaldırılma
tarihine kadar işlemlere devam edilir ve o zamana kadar yapılan ön ödemelerin
tahakkuk belgeleri alınmak veya nakden tahsil edilmek suretiyle mahsubu
sağlanır. Başka kuruluşlar adına muhasebe birimi hesaplarında toplanmış olan
paralar ilgili kuruluşlara gönderilir. Yukarıda açıklanan işlemler
tamamlandıktan ve yevmiyeler kapatıldıktan sonra, geçici mizan çıkarılarak
devir veren hesaplar için yeniden yevmiye açılır ve aşağıdaki işlemler yapılır:
2) Kasa mevcudu
olarak görünen para, teslimat müzekkeresi ile bankaya yatırılır ve teslimat
müzekkeresinin bankaca onaylı nüshası muhasebe birimine gelince tutarı
hesaplara kaydedildikten sonra banka mevcudu olarak görünen tutar için, devir
alan muhasebe birimine aktarılmak üzere gönderme emri düzenlenir.
3) Muhasebe
biriminde mevcut olup devir alan muhasebe birimine teslimi gereken değerlerden,
işletme malı menkul kıymet ve varlıklar ile kişilere ait menkul kıymetler ve
teminat mektupları, hesaplardan çıkarılarak devir alan muhasebe birimine alındı
belgesi karşılığında teslim edilir.
4)Yukarıda
açıklandığı şekilde kasa mevcudu bankaya yatırılıp, banka mevcudu devir alan
muhasebe birimine aktarıldıktan sonra, kasa ve banka hesabı dışında kalan ve
borç veya alacak artığı devreden hesapların devir tarihine göre artıklarını
ayrıntılı olarak gösteren ikişer nüsha devir mizanı düzenlenir. Devir mizanı,
devir alan muhasebe biriminin devreden hesaplarla ilgili kayıtlarına esas
olacağından, ilgili defterlerde yer alan bilgileri kapsaması gerekir. Devir
mizanının birer nüshaları devir alan muhasebe birimine teslim edilir. İkinci
nüshaları devir alan muhasebe yetkilisi tarafından imzalandıktan sonra
saklanır.
5) Bu
işlemler tamamlandıktan sonra, muhasebe biriminin devir tarihinde, borç artığı
devreden hesapların artıkları, ilgili hesaplara alacak; alacak artığı devreden
hesapların artıkları da ilgili hesaplara borç, kaydedilmek suretiyle hesaben
devredilir ve muhasebe işlem fişinin ilgili nüshaları devir alan muhasebe
birimine gönderilir.
6) Devir
veren hesaplar kapatıldıktan ve devirler yapıldıktan sonra, devir tarihi olarak
tespit edilen günün sonu itibarı ile verilmemiş ise o yıla ait yönetim dönemi
hesabı dosyası düzenlenerek bir nüshası Sayıştaya gönderilir.
7) Yukarıda
açıklanan işlemler yapıldıktan sonra muhasebe biriminin gerek eski yıllara,
gerek yeni yıla ait kullanılmış olan alındı, gönderme emri, teslimat
müzekkeresi, defter ve belgeleri ayrıntılı olarak ikişer nüsha düzenlenecek
tutanaklar ile devir alan muhasebe birimine teslim edilir. Kısmen kullanılmış
olan alındı, gönderme emri ve teslimat müzekkeresi ciltlerinin kullanılmamış
yaprakları iptal edilir. Tutanakların bir nüshası devir alan muhasebe birimine
verilir, bir nüshası da söz konusu belgeler içerisine konulur.
8)
Kullanılmamış olan alındı, gönderme emri, teslimat müzekkeresi, defter ve
belgeler ayrı ayrı ikişer nüsha listesi yapılarak devir alan muhasebe birimine
ayrıca teslim edilir. Bu listelerde seri ve sıra numarası taşıyan alındı ve
belgelerin numaraları gösterilir. Her iki nüsha da devir alan muhasebe
yetkilisine imza ettirilerek bir nüshası teslim edilen belgelerle birlikte
devir alan muhasebe birimine verilir, bir nüshası ise muhasebe biriminin bağlı
bulunduğu defterdarlığa; defterdarlığa bağlı olmayan muhasebe birimlerine ait
listeler ise bu alındıları gönderen yere gönderilir.
9)
Kullanılmamış olan çekler ise seri ve sıra numaralarını belirten üç nüsha liste
ile birlikte ilgili bankaya imza karşılığı teslim edilir ve bu listenin bir
nüshası bankada kalır, bir nüshası devir alan muhasebe birimine verilir; bir
nüshası ise muhasebe birimi yazışma dosyasına konulur.
10)
Muhasebe birimine ait resmî mühürler, Darphane ve Damga Matbaası Genel
Müdürlüğüne gönderilir.
b) Devir
alan muhasebe birimince yapılacak işlemler
1) Devir
veren muhasebe biriminin, hesap artıklarını gösterir şekilde düzenlediği
cetvellerde yazılı miktarlar devir alan muhasebe birimince incelenerek;
defterlere işlenmesine esas olacak bilgileri kapsayıp kapsamadığı, hâlen
izlenmekte olan alacaklara ait izleme dosyalarının düzenli olup olmadığı,
devredilen alacaklardan takipsizlik nedeniyle zamanaşımına uğramış olanların
bulunup bulunmadığı tespit edilir. Zamanaşımına uğramış ya da izleme dosyaları
verilmemiş olanları varsa, hesaben devir alınmakla beraber, devir veren
muhasebe yetkilisinin bu husustaki yazılı görüşü de alınmak suretiyle durum
Bakanlığa bildirilir ve alınacak cevaba göre işlem yapılır.
2) Cetvel
ve dosyalarda bir noksanlık varsa tamamlattırıldıktan sonra, cetvellerin birer
nüshaları onaylanarak kaldırılan muhasebe birimine verilir.
3) Devir
veren muhasebe biriminden alınan muhasebe işlem fişinin “karşı muhasebe
biriminin hesap kaydı” başlıklı tablosundaki yevmiye kayıtlarının tersi kayıt
yapılmak suretiyle, devir alınan değer ve hesapların devir alan muhasebe
biriminin kayıtlarına alınması sağlanır.
4) Yukarıda
devir alma ve muhasebeleştirme şekli açıklanan hesap artıkları, yevmiyeye ve
ilgili defterlere ayrıntılı olarak ve yeniden sıra numarası verilerek
kaydedildikten sonra aşağıda açıklanan işlemler de yapılır:
5)
Kullanılmamış olarak teslim alınan, seri ve sıra numarası taşıyan ve alındı
kayıt defterine kaydedilmesi gereken belgelerin giriş kaydı yapılır. Bunların
seri numaraları belirtilmek suretiyle, cilt adetlerini ve devredilen diğer
defterler ve basılı kağıtları gösterir bir liste düzenlenerek, söz konusu
belgelerin temin edildiği yere gönderilir.
6)
Devredilen muhasebe biriminden teslim alınan kullanılmış defter ve dosyalar,
bunların dökümünü gösteren liste ile birlikte saklanır.
c) Muhasebe
birimi bağlantısı değiştirilen dairelerle ilgili devir işlemleri
1) Mevcut
birimlerin muhasebe birimi bağlantılarının ve yerleşim yerlerinin
değiştirilmesi konusundaki talepler Defterdarlık ve ilgili İl Müdürlüklerince
birlikte değerlendirilerek sonuçlandırılır. Yapılan değişiklikler en kısa
sürede Bakanlığa ve ilgili idareye bildirilir.
2) Muhasebe
birimi bağlantı değişiklikleri yıl sonu itibarıyla yapılır. Yıl sonu itibarıyla
yapılacak muhasebe birimi bağlantı değişikliklerinde bu işletmelerin hesapları,
bağlantı değiştirilmeden önceki muhasebe birimi nezdinde Sayıştaya, Bakanlığa
ve ilgili idareye verilir.
3) Devir
işlemleri bağlantı değiştirilmeden önceki muhasebe biriminde yapıldıktan sonra
izleyen malî yılın ilk gününde devir kayıtlarına ilişkin bilanço değerleri,
düzenlenecek bir muhasebe işlem fişi ile ters kayıtla kayıtlardan çıkarılır ve
yeni bağlanacakları muhasebe biriminin hesabına aktarılır.
4)
İşletmeler yeni yıl faaliyetini bu muhasebe birimi nezdinde sürdürürler.
5)
Bağlantısı değiştirilen birimlerin eski muhasebe birimi nezdinde açılmış
bulunan banka hesapları bir ay süre ile kapatılmaz. Ancak, bu hesapta toplanan
paralar, en geç tahsilatı takip eden ilk iş günü içinde bağlanılan muhasebe
biriminin banka hesabına aktarılması için ilgili banka şubesine gerekli talimat
verilir.
BİRİNCİ BÖLÜM
Çeşitli
Hükümler
MADDE
589 - (1) Muhasebe
birimlerince, gerek emanet suretiyle, gerek herhangi bir nedenle ya da mahsuben
tahsil olunan paralar ile her ne suretle olursa olsun teslim alınmış her türlü
değerlere karşılık verilmiş olan alındıların, ilgilileri tarafından
kaybedildiği bir dilekçe ile bildirildiği takdirde, ilgili defterdeki kayıtları
karşısına ve dip koçanının arkasına açıklama yapılmak sureti ile kaybedilen
alındının bir örneği dilekçelerin altına veya arkasına yazıldıktan ve
onaylandıktan sonra kendilerine verilir. Yatırılan para veya değerlerin geri
verilmesi gerektiği takdirde, bu kayıt örneği alındı yerine kabul edilerek
gereken işlem yapılır.
MADDE
590 - (1) Herhangi bir
kimsenin alacağına karşılık verilen çeklerin, ilgilileri tarafından
kaybedildiği bir dilekçe ile bildirildiği takdirde, ibrazında ödenmemesi için,
kaybedilen çekin tarih ve sayısı ile tutarı derhal ilgili bankaya bir yazı ile
bildirilir. Gerekli tedbirlerin alındığının banka tarafından muhasebe birimine
bildirilmesini müteakip söz konusu tutar ilgilisine ödenir.
MADDE
591 - (1) Kullanılmamış her
türlü alındı ve çek ciltleri ya da yaprakları kaybedildiği veya
kullanılamayacak hâle geldiğinde, durum bir tutanakla tespit edilir. Konuyla
ilgili olarak yapılan inceleme sonucu belirtilerek, söz konusu alındı ve
çeklerin numaraları gösterilmek suretiyle Bakanlığa bildirilir ve alınacak
cevaba göre işlem yapılır. Ayrıca çeklerin numaraları gösterilmek suretiyle
durum muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankaya da bildirilir.
Kullanılamayacak hâle gelen çekler düzenlenecek bir tutanakla imha edilmek
üzere bankaya teslim edilir.
MADDE
592 - (1) Seri ve sıra
numarası taşıyan alındı, çek ve benzeri belgelerden hatalı düzenlenme nedeniyle
iptal edilmesi gerekenler; sol alt köşeden sağ üst köşeye doğru çizilen iki
paralel çizgi arasına “İptal” ibaresi yazılmak suretiyle iptal edilir. Ayrıca,
iptal edilen bu belgelerin arkasına iptal gerekçesi de yazılarak muhasebe
birimi veznesinde düzenlenen alındılar muhasebe yetkilisi ve veznedar
tarafından, vezne dışında düzenlenen muhasebe yetkilisi mutemedi alındıları ise
muhasebe yetkilisi mutemedi ile birim yetkilisi tarafından imzalanır. İptal
edilen dip koçanlı alındı, çek ve benzeri belgeler dip koçanına iliştirilmek
suretiyle muhafaza edilerek saklanır.
MADDE
593 - (1) Yevmiye kayıtlarında
meydana gelebilecek her türlü yanlışlık ancak muhasebe kaydıyla düzeltilir.
(2) Diğer
defter ve kayıtlara rakam ve yazılar yanlış yazıldığı takdirde, yanlış rakam ve
yazının üzeri okunacak şekilde çizilmek, üst veya yan tarafına ya da ilgili
bulunduğu hesaba doğrusu yazılmak suretiyle düzeltilir.
(3) Defterlere
geçirilen kayıtlar kazınmak, çizilmek veya silinmek suretiyle okunamaz hâle
getirilemez.
MADDE
594 - (1) İşletmeler, faaliyet
alanlarına ve diğer nedenlerden doğacak ihtiyaçlarına göre Yönetmelikte
belirtilen defter ve belgelerden başka, defter ve belgeler düzenleyip
kullanabilirler.
MADDE
595 - (1) Yönetmelikte
düzenlenen defter ve belgeler, belirtilen bilgileri kapsamak kaydıyla adedine
bağlı kalınmaksızın bilgisayarla düzenlenebilir. Defterler bilgisayarla
düzenlendiğinde, Bakanlıkça alınması belirtilen bilgisayar çıktıları dosya
içerisinde muhafaza edilir.
MADDE
596 - (1) Muhasebe birimlerinde,
yapılan denetimlere ilişkin olarak “Denetim Defteri” (Örnek: 42) tutulur.
Denetimin kapsamı, dönemi, süresi ve denetim sonucunda düzenlenen rapor veya
yazının tarih ve sayısını gösteren bu defter, denetim bitiminde ilgili denetim
elemanı tarafından sütun başlıklarına göre doldurularak imzalanır ve
mühürlenir.
(2)
Muhasebe birimlerinde denetim elemanları tarafından yapılan denetimler sonunda
düzenlenen ve denetim defterine kaydedilerek defterdarlık ya da muhasebe
birimlerine gönderilen rapor veya yazılar ile bunlara verilen cevaplar ve
Bakanlıkça ya da defterdarlıklarca yapılan tebligat aşağıdaki şekilde saklanır.
(3)
Müfettiş ve kontrolörler tarafından defterdarlık veya muhasebe birimlerine iki
nüsha olarak tebliğ edilen raporların bir nüshası ve bu rapor üzerine ilgili
memurlar ile üst memurlar tarafından verilecek cevapların birer nüshası ve
Bakanlıktan yapılan tebligat bir araya getirilerek, üzerine raporun tarih ve
numarası ile sayfa sayısının yazıldığı bir dosya içerisine konulur.
(4)
Defterdarlık denetmenlerince yapılan denetimler sonucunda düzenlenen rapor ve
yazılar, ilgili memurlar tarafından verilen cevaplar ile bunlar üzerine
defterdarlıktan yapılan tebligat bir araya getirilerek üzerine raporun tarih ve
numarası ile sayfa sayısının yazıldığı denetim raporları dosyasında saklanır.
(5)
Dosyalar, denetim raporları adıyla açılacak bir klasörde denetim defterindeki
kayıt sırasına uygun biçimde saklanır.
(6)
Muhasebe birimlerinde denetim elemanları tarafından yapılan denetimler sonunda
düzenlenen ve denetim defterine kaydedilerek muhasebe birimlerine gönderilen
rapor veya yazılar ile bunlara verilen cevaplar ve yapılan tebligat için de
aynı şekilde işlem yapılır.
(7) Denetim
defteri ve denetim raporları, ilgili memurların görevlerinden ayrılmaları
hâlinde yerlerine atanan asil ya da vekil memurlara aynen teslim edilir.
Ayrılan memurun bu defter ve dosyaları teslim etmesi ve yerine gelen memurun da
bunu araması gerekir.
MADDE
597 - (1) Bu Yönetmeliğin
uygulamasıyla ilgili olarak, yeni hesaplar açmaya, defter, belge ve cetvellerde
değişiklik yapmaya, yenilerini ihdas etmeye, bütçenin hazırlanmasına ve kesin
hesabın düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlemeye, harcamalarda
sınırlama getirmeye, bu Yönetmeliğin uygulanması sırasında doğacak tereddütleri
gidermeye ve gerekli düzenlemeleri yapmaya Bakanlık yetkilidir.
MADDE
598 - (1) Başka yönetmeliklerde veya
düzenleyici diğer işlemlerde Döner Sermayeli İşletmeler Muhasebe Yönetmeliğine
yapılmış olan atıflar, bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
MADDE
599 - (1) Bu Yönetmelikte hüküm
bulunmayan hâllerde, 5018 sayılı Kanun ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan
diğer yönetmelikler ile 30/12/2006 tarihli ve 26392 mükerrer sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin genel esasları,
kıyasen uygulanır.
MADDE 600 - (1) İşletme yönetmeliklerinin, bu
Yönetmeliğe aykırı hükümleri uygulanmaz.
MADDE
601 - (1) 13/6/1999 tarihli ve 23724
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Muhasebe
Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
GEÇİCİ
MADDE 1 - (1) 1/1/2007 tarihinden
bu Yönetmeliğin yürürlük tarihine kadar Bakanlıkça belirlenen esaslara göre
sonuçlandırılmış olan işlemler, bu Yönetmeliğe göre yapılmış sayılır.
GEÇİCİ
MADDE 2 - (1) Bu Yönetmelik ekindeki
bilgisayar ortamında düzenlenemeyen defter, cetvel ve belgeler ile alındıların
yenilerinin basım ve dağıtım işlemleri tamamlanıncaya kadar, bu Yönetmeliğin
601 inci maddesiyle yürürlükten kaldırılan Döner Sermayeli İşletmeler Muhasebe
Yönetmeliğinde aynı amaç için düzenlenmiş örneklerin, gerekli değişiklikler
yapılarak kullanımına devam edilir.
GEÇİCİ
MADDE 3 - (1) 31/12/2006 tarihi
itibarıyla muhasebe hizmetleri Bakanlıkça yürütülen işletmelerin bu hizmetleri,
hiçbir işleme gerek kalmaksızın Bakanlıkça yürütülmesine devam edilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
MADDE
602 - (1) Sayıştayın görüşü alınarak
hazırlanan bu Yönetmelik 1/1/2007 tarihinden geçerli olmak üzere yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE
603 - (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Maliye Bakanı yürütür.
|
Yönetmeliğin
Yayımlandığı Resmî Gazete’nin |
|
Tarihi |
Sayısı |
|
1/5/2007 |
26509 |
|
Yönetmelikte
Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin |
||
Tarihi |
Sayısı |
|
1. |
25/11/2008 |
27065 |